Copyright © by Beniamin Muszyński, 2018.

Copyright © for this edition by Masz Wybór, 2019.

Autor: Beniamin Muszyński

Tytuł: Vae Victis

Grafiki: Justyna Bzdoń (okładka)

Korekta: Michał Ślużyński

Redaktor techniczny: Beniamin Muszyński (wersja PDF, MOBI, EPUB)

Testy: Mateusz Motyka, Michał Rosiński, Michał Ślużyński

W niniejszej publikacji wykorzystano czcionkę Old Standard zaprojektowaną przez Alexeya Kryukova. Czcionka użyta zgodnie z licencją Open Font Licence.

Niniejsza publikacja nie może być modyfikowana ani odsprzedawana bez pisemnej zgody Wydawcy. Dozwolone jest jej kopiowanie, dystrybucja bezpłatna na licencji freeware oraz druk na papierze w dowolnej liczbie egzemplarzy.

Wydawnictwo Wielokrotnego Wyboru

(grupa nieformalna)

www.masz–wybor.com.pl

wydawnictwo@wydawnictwoww.pl

Wydawca oficjalny:

Redaktor Naczelny:

Beniamin Muszyński

ul. Sadowa 13/34

38–500 Sanok

www.masz–wybor.com.pl

magazyn.masz.wybor@gmail.com

ISBN 978-83-951564-0-3

Nakładem Wydawnictwa Wielokrotnego Wyboru ukazały się dotąd następujące pozycje [stan na Lipiec 2019]:

Gry książkowe:

1. Szklana Twarz, Beniamin Muszyński. Fantastyka.

2. Zaginiony, Beniamin Muszyński. Horror.

3. Tajemne Oblicze Świata, Mikołaj Kołyszko. Horror.

4. Janek – Historia Małego Powstańca [wersja I], Beniamin Muszyński, dr Maciej Słomczyński. Edukacyjna.

5. Pokuta, Beniamin Muszyński. Thriller.

6. Tajemne Oblicze Świata II: Piekielny Szyfr, Mikołaj Kołyszko. Horror.

7. Tło, Beniamin Muszyński. Fantastyka/Społeczna.

8. Uwikłana, Beniamin Muszyński. Sensacja.

9. Incydent, Beniamin Muszyński. Horror.

10. Przesyłka, Michał Ślużyński. Fantastyka.

11. Callista, Przemysław Pociecha. Fantastyka/Baśń.

12. Prywatne Śledztwo, Beniamin Muszyński. Detektywistyczna/Historia alternatywna.

13. Marsz Hańby, Piotr Bąkowski. Fantastyka/Historia.

14. Marcewo, Beniamin Muszyński. Sensacja.

15. Plaga, Beniamin Muszyński. Sensacja/Weird fiction.

16. Wilcza Siostra, Ewa Bednarek, Dominik Matusiak. Dark fantasy.

17. Afrykański świt, Beniamin Muszyński. Przygodowa.

18. Za wszelką cenę, Adam Jankowski. Katastroficzny.

19. Pompeja, Wojciech Kowalczyk. Wojenna.

20. Ten Dom, Agnieszka Wiatrowska. Horror.

21. Chwała, Beniamin Muszyński. Fantastyka/Społeczna.

22. Ostatni kurs, Beniamin Muszyński. Przygodowa.

23. Dinara: Prastare szczyty, Beniamin Muszyński. Przygodowa.

24. Oni, Beniamin Muszyński. Edukacyjna.

25. Jestem, Beniamin Muszyński. Weird fiction

26. Pierścień lorda Hatifnata, Andrzej Betkiewicz. Fantastyka.

27. Amelia, Dominik Matusiak. Thriller.

28. Koniec, Dominik Matusiak. Horror.

29. Ręka Pana, Paweł Bogdaszewski. Horror.

30. Vae victis, Beniamin Muszyński. Fantastyka.

31. Skafander, Paweł Bogdaszewski. Horror.

32. Akty (samo)zagłady człowieka (nad)wrażliwego, Beniamin Muszyński. Weird fiction.

Inne:

1. Przebudzenie, Beniamin Muszyński. Opowiadanie [Weird fiction].

2. Groza jest święta, Mikołaj Kołyszko. Rozprawa naukowa.

3. Witraż, Beniamin Muszyński. Zbiór opowiadań [Groteska, Fantastyka, Horror, Weird fiction].

4. Hipoteza, Beniamin Muszyński. Powieść [Postapokalipsa].

5. Fantasmagorie, Beniamin Muszyński. Powieść [Groteska, Weird fiction].

We współpracy:

1. Moja Mała Trylogia, Beniamin Muszyński. Zbiór powieści [Political fiction, Weird fiction].

2. Dziecięce koszmary i fantazje, H. P. Lovecraft (tłum. Mikołaj Kołyszko, Radosław Jarosiński). Zbiór opowiadań [Weird fiction].

Beniamin Muszyński

Vae victis

Michałowi Jezierskiemu,

Dobremu gospodarzowi Dobrego Adresu!

Spis treści:

Wprowadzenie

Prolog

Ogień podsycany przeszłością

Vae Victis

Ubi concordia, ibi victoria

Terra incognita

Wprowadzenie

Oto oddaję w Twoje ręce grę książkową. Co to oznacza? Otóż przyjdzie Ci dzielić na czas lektury podwójną rolę: bohatera i czytelnika zarazem. Historię, którą dla Ciebie przygotowałem opowiesz sobie na różne sposoby, w zależności od podjętych w jej trakcie decyzji. Abyś w pełni zrozumiał, jak grać – czytając, zapoznaj się z poniższymi wytycznymi.

Zasady nie są trudne, ich pojęcie z pewnością nie sprawi Ci żadnego problemu. Na początku uzbrój się w kawałek kartki i coś do pisania, to jedyne „wymagania sprzętowe” (prócz chwili wolnego czasu, rzecz jasna). Całość podzielona jest na numerowane paragrafy. Nie czytasz ich jednak według kolejności numeracji! W każdym paragrafie znajdziesz jeden (lub kilka do wyboru) odnośników do innych paragrafów. Podejmujesz decyzję, którą z dróg chcesz obrać i udajesz się do wskazanego numeru.

Podczas lektury niejednokrotnie spotkasz się z następującym zapisem: (U#n), gdzie „n” zastępować będą różne liczby lub litery. Skrót ten oznacza, że w danym paragrafie właśnie uzyskałeś Informację oznaczoną stosownym numerem (#). Może też zdarzyć się tak, że oznaczenie to pojawi się przy jednej z linii dialogowych, co znaczy, że jej wybór oznacza uzyskanie danej informacji. Zapisuj je na kartce, przydadzą Ci się podczas dalszej gry, bowiem dostęp do niektórych paragrafów zależny będzie od numeru posiadanych Informacji. Nie musisz jednak zebrać wszystkich numerów, jest to zresztą niemożliwe, ponieważ niektóre z nich przypisane są do wzajemnie wykluczających się ścieżek fabularnych. W zależności od podjętych przez Ciebie decyzji w pewnym momencie fabuły przyjdzie Ci z nich skorzystać, bądź też ukończysz grę w ogóle nie zwracając uwagi na to oznaczenie.

To by było na tyle, jeśli chodzi o zasady. Jeśli uznasz, iż jesteś gotów do podjęcia wyzwania, przejdź do Prologu. Życzę powodzenia!

Prolog

Czas nieubłaganie zmazuje to, co było. Ludzkość zdążyła wgryźć się ledwie na paręnaście lat w nowe, trzecie tysiąclecie (licząc od narodzin jednego z jej Wielkich, Chrystusa), gdy nadciągnęła Zagłada. Dziś, przeszło siedem dekad po tym strasznym dniu, pamięć o nim z wolna przemija. Starzy już prawie wymarli, ich dzieci zajęły się walką o przetrwanie, a wnuków i kolejnych pokoleń nie interesuje historia. Nie napełnią nią brzucha! O tym Ostatnim Dniu starego świata mówi się, że na wszystkich spadł nagły obłęd, ogarnięci szałem ludzie utonęli w orgii przemocy na kilka tygodni. Później winiono za to tego czy innego boga, siły natury, jakąś chorobę, a nawet wpływ istot z mrocznej pustki kosmosu. Koniec końców, jakie to ma znaczenie? Czy sami zgotowaliśmy sobie ten los, czy był to efekt złowieszczego planu, stało się! Świat dobiegł końca…

Na jego gruzach nieliczni ocalali, po odzyskaniu kontroli nad swoimi umysłami, zaczęli niezdarnie wznosić nowy, prymitywny ład. Życie stało się ciężkie, pełne wyrzeczeń i cierpień, potęgowanych wspomnieniami wyrządzonym innym krzywd. Wielu, bardzo wielu wolało odebrać sobie życie, niż wegetować ze świadomością, że własnymi rękoma zgładzili tych, których najbardziej kochali. Z miliardów pozostało nas miliony, albo i mniej...

Gdzieś na północy terenu będącego niegdyś Polską, przy ogniu rozcinającym czerń wiosennej nocy siedzi czterech ludzi. Trzech młodzików, niespełna dwudziestoletnich, naprzeciw przeszło dwa razy starszy, jednoręki mężczyzna. Banda Cichego, do której należeli, została zdziesiątkowana, tylko oni przeżyli! Kaleki mężczyzna nazywany jest Ptakiem, a jego los… Od tej chwili zależy od Ciebie!

Przejdź do paragrafu 1

1 Ogień podsycany przeszłością

– A jaka jest twoja historia?

Długo wpatrujesz się w ogień. Milczysz. Jak ubrać w słowa całe życie? I dlaczego w ogóle to robić? Ludzie coraz częściej po prostu mówią, bezmyślnie tak, jak żyją. Z dnia na dzień, ze słowa w słowo... Trójka młodych ludzi siedzących nieopodal to zaiste dzieci swoich czasów. Toporni niczym włócznia o kościanym grocie. I równie zabójczy jak ta prymitywna broń, córa epoki, w której metal z roku na rok szalenie zyskuje na wartości. Dzieląca was przestrzeń nie jest wielka, a jednak to prawdziwa przepaść. Nie tylko nie wiedzą niemal niczego o dawnym świecie, ale żarliwie bronią się przed tą wiedzą. Szydzą z opowieści o dniach, w których człowiek w brzuchach żelaznych ptaków okrążał świat. Barbarzyńcy! Jako i Ty, odcięty przed laty od korzeni...

– Moja historia! – wykrzykujesz. – Moja historia... – szepczesz. – Chcecie, to opowiem! – zaczynasz jowialnie, chociaż próżno by szukać radości w Twoim spojrzeniu. – Pochodzę z południa, z miejsca, które w starym świecie nazywano Libiąż. Żyłem tam prawie dwadzieścia lat... Mój ojciec, Michał, znalazł mnie zimą na progu, przygarnął i wychował jak swojego. Lata mijały słodko, spokojnie... Za spokojnie, jak wtedy czułem. Chciałem żyć po swojemu, on chciał żebym żył tak, jak mnie uczył. Pewnego razu... Zawiodłem go, zrobiłem coś wbrew jego woli. Wściekł się. I ja się wściekłem, poszedłem na długi patrol z miejscowymi... Nie było mnie miesiąc, dwa, trzy... Daleko wtedy zaszliśmy, za daleko! Dorwali nas obcy, wytłukli prawie do nogi, a kto się ostał, tego w niewolę. Sprzedali mnie hen, daleko, na północy, do chałupy jakiegoś padalca. Andrzej miał na imię, to była jedyna jego wartość — imię ze świata Przed. Rozpity, obrosły tłuszczem jak tucznik, miał u siebie wielu ludzi. Kobiety głównie do łóżka, mężczyzn do obrabiania pól, innych do trzymania dyscypliny. Straszne miejsce i straszny człowiek. Dwa lata pod batem jego siepaczy zginałem posłusznie kark, aż którejś nocy kazał swoim bydlakom spalić do cna zagrodę z dawna znienawidzonego sąsiada. Podobno ogień poszedł taki, że aż przerzucił się na resztę gospodarki. Wszyscy spłonęli, cała wielka rodzina. Kochali ich w okolicy ludziska, to skrzyknęli się i poszli na Andrzeja. Co mogli, to rozgrabili, jego samego we własnej chałupie, dla sprawiedliwości, spalili. A nas, sługi, jak te bydlęta wzięli na swoje gospodarki. Trafiłem do jakiegoś starucha, od którego zresztą uciekłem przy pierwszej okazji. Długo wędrowałem wzdłuż i wszerz, gdzie oczy poniosły, aż w końcu trafiłem do naszej bandy. Byłem przy tym, jak Cichy obalił poprzedniego herszta i nastały dobre, złote czasy. Zamiast rabować po wędrowcach zaczęliśmy służyć pod kolejnymi panami jako zbrojne ramię ich woli. Wojny są i będą, a takich, którzy wolą opłacić innych, żeby za nich ginęli też nie braknie. Wy tu jesteście ledwie od paru miesięcy, dopiero poznawaliście nasze życie. I już nie poznacie...

Milkniesz. Ledwie dwa dni temu, w walnej bitwie kończącej krwawy, paroletni spór miejscowych wodzów, cała wasza wielka zbrojna rodzina poszła na pierwszą linię. Przy życiu zostałeś tylko Ty i ta trójka młodzików, którą dowodziłeś na tyłach. Wysłali was na pewną śmierć, całych stu chłopa poszło w mogiłę, wycinając krwawą przesiekę dla reszty wojsk. Ten, który was opłacił wygrał to starcie i wygrał je podwójnie, bo wynajął setkę, a zapłacił czterem, pewny, że słowem nie piśniecie o udziale poległych, bo jego ludzie rozsiekaliby was w mgnieniu oka.

– Ha! – przecina ciszę jeden z podrostków. – Dobrze gadali, że jesteś jak staruch! Słowa takie straszne dziwne robisz, też tak długo gadasz i dziwnie, jak przy bajaniach! Powinni ciebie przezywać nie Ptak, ale Dziad! Ha ha ha!

Młodzi śmieją się aż do łez. Nie są złośliwi — jak nauczyli się mówić, tak i mówią. Twój język szlifowały niezliczone kilometry przeczytanych zdań, ich trudy codziennej walki o brzuch jeśli nie pełen, to chociaż nieopuchnięty z głodu.

– Kiedyś miałem u lewej dłoni tylko trzy palce, coś na kształt ptasiej łapy, to i Ptakiem mnie nazwano – odpowiadasz z uśmiechem. – Ale widzicie, że ręki tej już nie mam. Odrąbał mi ten gruby Andrzej, żeby ją w spirytusie trzymać, niby to na szczęście. Jedyna pociecha, że się dureń pomylił.

– Ptak! Opowiedz coś jeszcze! Opowiedz, jak żyłeś u swoich!

– Chcecie, to macie. Noc jeszcze długa! Mieszkałem z ojcem w Dobrym Adresie (22), tak nazywała się wielka karczma, którą prowadził. Poza tym byli jeszcze Podziemni, czyli ludzie z kopalni, i inni, rozsiani po okolicy we własnych chałupach, a też tacy, co żyli w lasach. Podziemni mówili o sobie Prawdziwi Ludzie (15), ci drudzy to byli Wolni Ludzie (16), lasy z kolei to był dom tych, których nazywaliśmy Leśnymi Ludźmi (6). Widzicie! Sami ludzie tam żyli! A jednak dogadać się im było strasznie ciężko... Opowiedzieć wam o którychś?

– Dawaj, Ptak!

– Gadaj!

Tonąc we wspomnieniach zaczynasz snuć swoją historię.

2

– Wiedziałem, dlaczego są mi tak uległe, jak i one wiedziały, że będą namiętnie grać swoją farsę tak długo, póki daję im to, czego chcą. W tym handlu uczuciami i ciałem nie było ani wygranych, ani przegranych. To załatwiłem jednej czy drugiej na jakiś czas pracę w Dobrym Adresie, to ubłagałem Michała, żeby szepnął za tą czy inną dobre słówko, by podbić jej szanse na wydanie za bogatego, a naiwnego młodzika, którego ojciec słuchał Michała jak wyroczni. Mogłem przebierać w pięknościach jak w koszyku z miodowymi ciasteczkami, których smak zachęcał do sięgania po coraz to nowsze, chociaż tak podobne do poprzednich. Miłe, gdy były w potrzebie, szybko zapominały o mnie po jej spełnieniu, a czasem wręcz, niczym przenicowane na drugą stronę, z dnia na dzień przepoczwarzały się z miłych w nienawistne. Syty uciech dla ciała, byłem wściekle głodny szczerych uczuć. Zresztą, czy będąc tak przyzwyczajony do kobiecej interesowności, kto wie czy w ogóle mógłbym je rozpoznać? (10)

3

Przez dwa długie lata tułałeś się po terenach dawnej Polski, raz po raz musząc nadkładać drogi z powodu lokalnych konfliktów, czyniących dane okolice nazbyt niebezpieczne do samotnej wędrówki. Wiosna jest w pełnym rozkwicie, gdy nareszcie stajesz na rodzinnym progu. Tak, jak czyniłeś to niejednokrotnie oczyma wyobraźni, otwierasz drzwi prowadzące do Dobrego Adresu, za którymi widzisz stojącego za szynkwasem sędziwego Michała. Wiek pokrył jego twarz głębokimi bruzdami zmarszczek, przyprószył włosy i bujną brodę siwizną, odebrał parę centymetrów wzrostu. Niemniej wciąż bez trudu poznajesz oblicze swojego ojca! On również ani przez chwilę nie duma, kim jest wędrowiec wbijający w niego spojrzenie. Polerowany lnianą szmatką blaszany kufel wypada starcowi z rąk, a z ust dobywa się westchnięcie, nieśmiały szept:

– Ptak... Ptak! – krzyczy po chwili. – SYNU! – wrzeszczy z radości.

Padacie sobie w objęcia, długo nie mogąc uwierzyć w to, co widzą wasze oczy, tak oto syn odnalazł ojca, a ojciec syna! Na stole pojawiają się najlepsze trunki i najprzedniejsze przysmaki, wszyscy obecni w Dobrym Adresie mogą jeść i pić do woli na koszt Michała. Mijają godziny i chociaż wielu dawnych znajomych wyraźnie chciałoby zamienić z Tobą słówko, nikt nie śmie przerwać rozmowy uradowanego ojca z cudownie odnalezionym synem. Rozmawiacie o wszystkim, wymieniając się doświadczeniami ostatnich dwóch dekad. W pewnym momencie nurt waszej rozmowy zbacza na sprawy najnowsze.

– Źle się dzieje – stwierdza Michał, ściszając przy tym głos. – Podziemni chcą coraz więcej, dając coraz mniej i chociaż ich potęga wietrzeje niczym smagane czasem i niepogodą ruiny, to wciąż mają dosyć siły, aby zmiażdżyć Wolnych Ludzi. Ci też nie są bez winy, wciąż prowokują, podwyższają ceny za jedzenie, próbują zakładać sioła na terenie samego Libiąża tylko po to, by udowodnić, że nie boją się Podziemnych. Leśni natomiast... Jest ich coraz więcej, jeśli kiedyś zdecydują się wyjść z lasu, szukać krwawo nowej przestrzeni życiowej... Ci nowi barbarzyńcy staną się wtedy zagrożeniem dla nas wszystkich. Trzeba się zjednoczyć, w tym nasza jedyna nadzieja!

Michał tłumaczy Ci, że Wolni Ludzie zostali zjednoczeni pod przewodnictwem Wacława, który rządami twardej ręki wiedzie ich ku coraz większej potędze. Ta zaś, jak wiadomo, rodzi pychę, popycha do agresji... Od paru lat Michał starał się skłonić przywódców, aby zasiedli przy jednym stole — tu, w Dobrym Adresie — i raz na zawsze zażegnali waśnie. Wojna nie wisi jeszcze w powietrzu, ale z roku na rok jej groźba przybiera na sile. W czasie wędrówki nieraz widziałeś, jak społeczności upadały od wewnętrznych sporów, topiąc się same we krwi lub rozdarciem wabiąc agresorów z zewnątrz. Doszły Cię nawet słuchy, że powstało nowe państwo, ekspansywne królestwo sięgające po coraz to nowsze tereny...

Dowiadujesz się też o istnieniu Hagara. To niespełna dwudziestoletni mężczyzna, który został oddany do Leśnych Ludzi, ale uciekł od nich, pragnąc wrócić na łono cywilizacji. Przez wiele lat tułał się od gospodarstwa do gospodarstwa, żeby niemalże niewolniczą pracą zdobywać chleb. Podobno jego rodzice porzucili go, odkrywszy, że jest obojnakiem i „tylko w spodniach mężczyzną”. Plotka? Kto wie...

– A nawet jeśli w istocie jest hermafrodytą, to niczego nie zmienia – stwierdza Michał. – Dobry z niego... Chłopak. Pomieszkuje u mnie od dawna, pomagając mi w prowadzeniu Dobrego Adresu, jest też zręcznym myśliwym, bo Leśni nie przepędzają go z lasu.

Milkniecie, świadomi, że ów Hagar niejako zajął Twoje miejsce w życiu ojca, który nie spodziewał się już ujrzeć zaginionego syna. Zaczyna świtać, przegadaliście cały dzień i noc, karczma opustoszała, czas ją zamknąć. Pomagasz zmęczonemu Michałowi porządkować salę biesiadną, a następnie udajesz się na spoczynek do swojego pokoju, w którym nic nie zmieniło się od momentu, gdy opuściłeś go przed wieloma laty. Regularnie sprzątany, czekał na Ciebie niczym zamrożony w czasie. Szybko zasypiasz.

Cały następny dzień i noc mijają Ci na rozmowach ze znanymi niegdyś ludźmi, obecnie cieniami przeszłości. Michał nie odstępuje Cię na krok i tak oto nadchodzi kolejny świt, a wy zamykacie dopiero Dobry Adres. Gospodarz siada ciężko na ławie przed wejściem i wyjmuje z zawieszonego u szyi woreczka fajkę (tę samą od lat!). Zaciąga się z lubością, prosząc Cię słabym głosem:

– Przynieś swojemu staremu kufel pszenicznego piwa, trzeba przywitać nowy dzień z pianą na wąsach, tak jak się należy!

Klepiesz ojca po ramieniu i posyłając karcący uśmiech spełniasz jego prośbę. Kiedy wracasz, fajka leży u stóp starca, który zwiesiwszy głowę, usnął. Dopiero po dłuższej chwili pojmujesz swój błąd - to nie sen wytrącił ją z ust nieszczęśnika. Michał, dobry gospodarz Dobrego Adresu, Twój nie przez krew, ale siłę uczucia ojciec, z uśmiechem na ustach umarł. (29)

4

– Zrezygnowany powlokłem się za nim pod kopalnię. Znali mnie tam doskonale, a mimo tego zawsze będąc w pobliżu czułem na sobie baczne spojrzenie strażników. Tęgiego nikt nie kojarzył, a nawet gdyby było inaczej, to żaden z patrolujących okolicę zbrojnych nie zaryzykowałby gniewu przełożonego, żeby zadośćuczynić prośbie pijanego młodzika, nawet mojego towarzysza. Zdziwiło mnie zatem strasznie to, że dowódca warty, po tym jak starannie omiótł nas spojrzeniem, jak gdyby wybierał tuczniki na ubój, pozwolił Tęgiemu iść z sobą, zapewniając, że chociaż do samej kopali go nie puści, to pozwoli wejść zza mur. Mnie odprawił gniewnie precz, toteż wróciłem do domu, czekając wieści od mego kompana. Naczekałem się! Przez parę tygodni nie mogłem z nim porozmawiać dłużej niż ledwie kilka chwil, bowiem unikał mnie zawzięcie albo zbywał gniewnymi półsłówkami. Dopiero z plotek dowiedziałem się, że ten patrolowy znany był ze swojego łajdactwa i szkodził komu mógł. Była to jego zemsta na świecie, który zawinił mu tym, że żona zostawiła go dla najlepszego przyjaciela. Trzeba oddać jednak tej kobiecie rację, że mając przy sobie taką larwę bydlaka wolała zbiec czym prędzej, nie czekając na przebudzenie podłości małżonka. Co ów łotr zrobił Tęgiemu, że nie tylko wyrzucił on z myśli marzenia o byciu Podziemnym, ale w ogóle stał się mrukiem unikającym ludzkiego towarzystwa jak wilki ognia? Nie wiem. Ludzie gadali, że posiadł go jak kobietę, inni wtórowali podejrzeniem o wielogodzinne poniżenia wszelkiej maści, łącznie ze skrępowaniem i zraszaniem uryną. Jak było? Nigdy się tego pewnie nie dowiem, zresztą nie jest to ważne, bowiem to skutek, a nie przyczyna jest w tej historii najważniejszy. A skutkiem była zupełna przemiana Tęgiego, zaczął pracować ciężko jak mało kto, ale nie widziałem, aby dawało mu to jakąś radość. Zamknął się w sobie i poza rolą świata nie widział. Straciłem przyjaciela! (13)

5

– Znacie może to przysłowie, żeby nie pchać palców między żarna, jak mąkę mielą? Ja znam, to mądre powiedzenie! Siedziałem cicho, patrząc ze zgrozą jak nawałnica gorzkich, czasem wręcz podłych słów siecze ojca i syna splecionych w sporze. Tęgi, widziałem to, był na skraju szału. Miałem już wtrącić się, żeby chociaż na chwilę uciszyć ten żywioł gniewu, ale Tęgi uprzedził mnie czynem. Rąbnął ojca w twarz tak, że ten aż się zatoczył! Przerażony tym, co zrobił, jak stał, tak wybiegł. Tęgi miał krzepę za dwóch, a nie pożałował siły na ten raz! Długo dochodził do siebie zamroczony tym potężnym ciosem mężczyzna, który, jak to ojciec, zaraz zapomniał o bólu i pobiegł za synem, szukać go i ochronić przed jakimś głupstwem, jakie młody mógłby popełnić w gniewie. Nie wiedziałem, czy iść w ślad za nim (27), czy samemu (20) poszukać Tęgiego.

6

– Leśni Ludzie, czyli po prostu Leśni, albo Dzicy, bo różnie ludziska mówili. Michał nazywał ich „dziećmi nowego świata”, nowymi barbarzyńcami. Zresztą, czy tylko oni? Widzę przecież po was, że nawet nie macie pojęcia, co to znaczy „barbarzyńca”. Nie wiem, jak tam w moich stronach sprawy się potoczyły przez lata, ale jestem pewien, że oni przetrwali po dziś dzień. A żyli i żyją spokojnie po lasach jak zwierzęta, zjedzą co znajdą albo upolują, chociaż podobno nie lubią zabijać. Nigdy nie sprawiali żadnych kłopotów, jednak od małego słyszałem, jak wszyscy na nich narzekają, jakby całe zło świata od nich się brało. Chodzą lepiej poubierani tylko zimą i w zimniejsze dni jesieni, a na co dzień w samych przepaskach albo i nago. Komu się w okolicy urodzi dziecko dziwaczne, kalekie na ciele czy umyśle, a żal mu zabić nieboraka, to oddaje do lasu. Czasem ludzie sami do nich idą, jak komu umrze z choroby cała rodzina albo życie po prostu zbrzydnie zupełnie, a ręki na siebie nie chce podnosić. Dużo Dzikich po lasach żyje, dużo się ich rodzi, płodne to plemię! Paru tylko zna jeszcze ludzką mowę, inni już mają swoją własną, zwierzęcą nieomal, pełną pisków, ryków i świergotu. Wielu Leśni przeszkadzają tym tylko, że żyją, ale nikt ich nie rusza, bo znają się na ziołach. Nawet Podziemni tyle nie wiedzą o leczeniu, co oni, chociaż ludziska ich przezywają zwierzętami na dwóch nogach. Jak mnie uprowadzili, to sytuacja wyglądała tak, że kto nie musiał, to do lasu nie szedł, a jeśli już, to nie za głęboko. My tu, oni tam, jakoś się żyło obok siebie. W końcu to też ludzie, chociaż widać człowieczeństwo ich zupełnie zmęczyło, skoro wolą żyć na zwierzęcą modłę... Podobno żaden żadnego nigdy nie zabił, więc kto wie, czy tym swoim oddaleniem się od bycia ludźmi nie stali się bardziej ludzcy? Paradoks! Nie wiecie, co to? I słusznie, po co wam to wiedzieć! Wy też przecież jesteście dzieci nowego świata... (9)

7

Cały ten trud, krew przelana w pogoni za zyskiem, znój walki zdającej się nie mieć początku i końca... Wszystko to na próżno? Dom daleko, droga długa - ile zdołasz wytrwać, wędrując jako ten dziad, z tym tylko, co masz na grzbiecie? Mogą lata całe upłynąć, nim (jeśli w ogóle) dotrzesz w rodzinne strony... Myśli te lęgną się w Twoim umyśle, dając pożywkę dla planu.

– Zgoda – odpierasz. – Skoro świt wymienimy się, dam ci wszystko, co uzbierałem przez te lata w zamian za mapę, drogowskaz do mojego domu.

– A bardzo ładnie, bardzo dobrze!

Śmieje się młody, śmieją się jego kompani. Śmiejesz się i Ty, wstając, aby dorzucić drwa do ognia. Ciskasz z całych sił pniak prosto w gorejąc serce ognia, tak że lecą na wszystkie strony iskry i płonące szczątki paleniska. Zrywają się z ziemi młodzi, ale jeden z nich, najbliższej Ciebie stojący, pada na powrót na gliniane łono, które chciwie spija buchającą z jego rany juchę. Oto dobyłeś noża i jednym pchnięciem przerwałeś nić jego życia, przebiłeś serce. Drugi chce sięgnąć toporka, ale ponownie jesteś szybszy, rozcięta krtań miast słów wydobywa z siebie krwawy strumień. Ostatni, zbrojny już w toporek, gotów jest na spotkanie z Tobą, a przynajmniej takie przekonanie widzisz w jego spojrzeniu. Kryje się w nim również strach, masz przecież swoją reputację! Miarkujesz cięcie, na które odpowiada rozpaczliwym zamachem, ostrze czekana ze świstem mija Twoje ramię. Czekałeś na ten właśnie ruch, przerzucasz nóż w dłoni tak, aby swobodnie cisnąć nim wprost w odsłonięty bok młodzika. Ostrze gładko wchodzi w ciało, dobijasz je nogą, jest już po walce. Szybko odbierasz trupowi mapę, aby nie przesiąkła krwią, którą zapłaciłeś za jej posiadanie. Jest Twoja! Droga do domu stoi otworem! (3)

8

– Przygoda? Lata mojej młodości płynęły spokojnie. Za spokojnie, jak wtedy myślałem. Nie musiałem przelewać krwi, żeby przetrwać, żyłem dostatnio i bez większych trosk, a te których niekiedy doświadczałem często sam na siebie sprowadzałem. Opowiem o losie mojego jedynego przyjaciela z tamtych lat. Było to wiosną, w której zacząłem piętnasty rok życia, a mój kompan, Tęgi się zwał, starszy był o jedną. Jego rodzina miała małą, choć dobrze obrobioną gospodarkę, ale jego nie ciągnęło do ziemi, chciał być jednym z Podziemnych. Unikał jak mógł słońca, żeby być chociaż trochę bledszy od innych, kazał też się nazywać Tymoteusz, bo Podziemni mieli tylko imiona ze starego świata. Tego popołudnia piliśmy w Dobrym Adresie niezbyt mocne, ale smaczne piwo gadając o wszystkim i o niczym. Jak dziś pamiętam huk, z jakim otworzył drzwi ojciec Tęgiego! Już od progu zaczął go rugać, wrzeszcząc, że ma wracać na gospodarkę skończyć robotę. Po prawdzie Tęgi dawno ją skończył, a ojciec po prostu wyszukał mu nową. Praca nie ma końca, gdy chcesz się wyżywić ze swojej ziemi! Żarli się niczym psy, a ja nie wiedziałem, czy milczeć (5), czy stanąć w obronie druha (24).

9

[Jeśli jesteś w tym paragrafie po raz kolejny przejdź do cześci A]

– Nie nudzi wam się jeszcze moje gadanie?

– Gadaj, gadaj! – każą młodzi, a oczy im błyszczą z ciekawości.

– Gdzie ty tyle słów poznałeś? – pyta jeden z nich. – Dlaczego nie gadasz po ludzku, mało i o tym co trzeba, a nie tak ciągle o wszystkim? No i tak jak czasem stare dziady mówisz na to samo różnymi słowami, raz droga, raz szlak, raz trakt, jak to wszystko to samo jest przecież!

– Tak się nauczyłem, to tak mówię. Was nie miał kto uczyć, to mówicie inaczej, prościej. Mnie słów uczyły książki, was walka o chleb. Dla mnie wasza mowa jest za prosta, dla was moja za trudna i za długa. I tak to niby mamy jeden język, a jakby dwa różne... E! Mniejsza już o to. Co wam jeszcze opowiedzieć? (A)

A

– Mów o Wolnych Ludziach! (16)

– Gadaj o Dobrym Adresie! (22)

– Opowiedz o tych Podziemnych! (15)

– Weź coś powiedz o tych dziwakach, co w lasach żyją! (6)

– E, dosyć już tego gadania, jakbyś uczył dzieci o świecie! Kogo to obchodzi, jak było w twoich okolicach, jeśli tu są inne? Dawaj, mów jakąś swoją przygodę z tamtego czasu! (8)

10

– Nie minął miesiąc, od kiedy zdecydowałem się zaznawać uciech z Dzikimi, kiedy Michał wziął mnie na spytki. Widziałem, jak bardzo był poruszony tym, co czyniłem. Nie był to gniew, lecz bardziej rozczarowanie, a wręcz strach. Długo tłumaczył mi, że fizyczne spółkowanie dla Leśnych Ludzi to nie jest po prostu przyjemność, czy sprytny sposób na zjednywanie sobie potencjalnych współplemieńców. To była konieczność, coś traktowanego przez nich na równi z pożywianiem się i wypoczynkiem. Oddawali tymi aktami zaspokojenia chuci cześć jakiejś wymyślonej przez siebie, a podobno stale ich obserwującej istocie. Do dziś pamiętam, co powiedział mi Michał:

– Nie czcij nowych bogów tego świata, bo kto wie, jak bardzo są realni? Nie karm bestii na progu, bo zamknięte przez lata drzwi nie uchronią cię przed jej furią, kiedy urośnie na tyle, żeby je wyważyć. A bądź pewien, myśli o tym stale!

Posłuszny ojcowskiej woli, porzuciłem las i jego uciechy. (19)

11

– Dźwięki prowadziły nas pośród mroków nocy, a z czasem dołączy do nich odległy blask. Wabieni nim jak te ćmy, ostrożnie zawędrowaliśmy na obrzeża wielkiej polany, pośrodku której płonęły liczne ogniska, a wokół nich tańczyli Leśni Ludzie. Nadzy, weseli, śpiewali w głos, a przynajmniej wydawali dźwięki, które można by uznać za śpiew, chociaż nie były to ludzkie słowa. Co rusz kilkoro z nich padało na ziemię aby spółkować ze sobą, niezależnie od wieku i płci. W jednym takim kłębowisku ciał wypatrzyliśmy ze zgrozą Tęgiego! Jego ojciec rwał się, żeby go wydobyć z tej na poły zwierzęcej kompanii, a ja nie wiedziałem, czy pozwolić mu pomknąć na ratunek (26), bo po prawdzie nie sądziłem, aby mojego druha tam spotykała jaka krzywda, wręcz przeciwnie! Po co mu przeszkadzać, wyszaleje się, to wróci pokornie do domu (28).

12

– Nic ode mnie nie wyciągnęli, więc pozwolili iść spać. Byłaby to sprawa jakich wiele, gdyby nie to, że od tamtej pory Tęgi zaczął regularnie chodzić po lasach, na początku szukając tych swoich grzybków, ale później bez celu. A tak przynajmniej myślałem, bo mnie na te wypady przestał zabierać. Mijały miesiące, a nasza przyjaźń ze stali okazała się potem jakby z kamienia, a potem lodu, bo stopniała wraz z kolejną wiosną. Tęgi któregoś dnia po prostu nie wrócił z lasu, przystał do Leśnych, straciłem przyjaciela, jego ojciec syna, a ludzie z jego okolicy dobrego, silnego chłopaka... (13)

13

– Taka to była moja przygoda... Nie wiem, czy aby was nie znudziła, bo niewiele w niej było tego, co wy macie za dobrą przygodę, ale mój los odmienił się od tamtej pory. Zawsze byłem przez ludzi uważany trochę za dziwadło, którego chroni tylko powaga Michała. Tęgiego nie obchodziło to, że moja dłoń wygląda jak ptasia łapa, dobry był z niego przyjaciel! Po tym, jak zniknął z mojego życia, znów zostałem sam jak ten palec. Dziewczyny też nie chciały mieć ze mną wiele do czynienia, bo im matki zawzięcie tłumaczyły, że z takiego jak ja dzieci mogą być potworne, ptasie bardziej niż ludzkie. Owszem, zdarzały się takie, które spoglądały na mnie pożądliwie, ale widziały nie mnie, lecz tylko tego, kim byłem w ich oczach: dziedzica Dobrego Adresu. Mogłem do woli korzystać z ich wdzięków (2), chociaż wiedziałem, że jestem tylko narzędziem w ich rękach i lepiej by mi było nie zwracać uwagi (25) na te przebiegłe, pazerne istoty.

14

– Wygadałem się z wszystkiego... Przez pierwsze tygodnie Tęgi chodził jakiś struty, unikał mnie, potem wszystko niby wróciło do normy, ale nie było między nami takiej szczerości, jak dawniej. Odsuwaliśmy się od siebie niczym dwie dryfujące kry, z których jedna zaczepiona o brzeg stanęła, a druga, nie bacząc na los towarzyszki, popłynęła z prądem dalej, ku swojemu losowi. Tęgi zajął się zupełnie gospodarką, przestał u mnie bywać i stał się jednym z wielu młodych, przyszłych gospodarzy, którym rola przysłoniła cały świat. (13)

15

– Prawdziwi Ludzie! Tak o sobie mówili. Podziemni! Tak o nich mówiono. Krety! Gadał ktoś czasem po pijaku, na złość... Kiedyś, kiedyś dawno, jeszcze na długo przed Końcem, podobno w Libiążu wszystko się kręciło wokół kopalni. Ludziska się spokojnie bogaciły, a cała okolica dobrze żyła z tego, co wydzierano ziemi. Węgiel, czarne złoto! Potem wszystko jakoś się nie ułożyło, nastała bieda, coraz mniej kopali, nikt już nie pamięta czemu. Ważne, że ta stara poczciwa kopalnia ledwie zipała w przededniu końca starego świata, za to po jego zgonie zaczęła żyć pełną piersią. Wiem, że nie wyobrażacie sobie tego, czym jest taki podziemny świat, bo i w jaki sposób? Słowa straciły swoje dawne znaczenia, kopalnia nie jest dla was tym samym, czym dla mnie. To nie płytkie, wilgotne nory, w których co chwila zawala się strop, a które to teraz nazywa się szumnie kopalniami. O nie! Ech! Szkoda tłumaczyć... Ważne, że ludzie zaczęli żyć wokół niej, z początku na powierzchni, ale z czasem i pod ziemią. Dlaczego? Sam nie wiem. Może przypominała im dawne, lepsze czasy? Taki symbol tego, co było dobre, a minęło bez powrotu… Lata mijały, a dawni mieszkańcy Libiąża stawali się prawdziwymi podziemnymi ludźmi. Spalili do cna prawie całe swoje miasto, zostawili w spokoju tylko to, co tuż obok kopalni było i dwie wielkie wieże, co się kiedyś nazywały bloki. Domy na dziesięć pięter! Było takich więcej, ale tylko te dwie zostawili w spokoju, obok Dobrego Adresu stały, a może i stoją nadal. Nanieśli całe tony gruzu i usypali wielki wał wokół kopalni, taki mur bez bram. Wchodzili i schodzili na początku drabinami, potem mieli specjalne windy na sznurach... Nie rozumiecie? Windy to takie klatki dla ludzi spuszczane i podciągane do góry. Śmiejecie się... Zgromadzili w tych swoich podziemiach mnóstwo wszelakiego dobra, maszyny, książki, wiedzę, kulturę, sztukę... Tylko jeść nie było czego. I tak zaczął się handel z okolicznymi ludźmi: wiedza, narzędzia i ochrona w zamian za jedzenie. Po prawdzie nie był to równy układ, bo brali dużo, a dawali mało, ale dobrą broń potrafili zrobić. Bladzi jak trupy, zapatrzeni w siebie, ale trzeba im oddać sprawiedliwość, że nieraz obronili całą okolicę przed bandytami. Michał dobrze z nimi żył, więc i ja byłem dla nich prawie jak swój. Ile ja ich książek przeczytałem! Tacy to Prawdziwi Ludzie, co uchowali co najlepsze ze starego świata hen, hen, głęboko pod ziemią, jak krety... (9)

16

– Libiąż to nie była żywa wyspa wśród ziem jałowych, w bliższej i dalszej okolicy wielu się uchowało ludzi, którzy szybko połączyli siły, bo zawsze to raźniej i bezpieczniej żyć razem niż osobno. Hodowali zwierzęta, uprawiali ziemię, budowali też nowe domy z drewna, bo ich dawne siedziby sprzed Końca ciężko było naprawiać. Powstało wiele takich małych osad, które rozrosły się przez lata albo wyludniły zupełnie. Było trochę sporów, przelano też co nieco krwi, ale koniec końców ludzie jakoś doszli do ładu z sąsiadami, wybrali sobie siedmiu wodzów, decydujących na wiecach o losach całej wspólnoty tych, którzy zaczęli nazywać siebie Wolnymi. Zaczął się handel z Podziemnymi, chociaż z jednej i drugiej strony wiele było nieufności i złej woli, dlatego wspólnie wybrano Michała na łącznika, przez co wzbogacił się szybko mój drogi ojczulek. Wolni Ludzie, Prawdziwi Ludzie... Dziwne, zwaśnione ze sobą światy! Ogorzałe od słońca twarze naprzeciw bladej skóry mieszkańców podziemi a my, w Dobrym Adresie, zawieszeni w próżni pomiędzy nimi. (9)

17

Wyrwano Cię z rodzinnych stron z tym tylko, co miałeś na grzbiecie i tak oto historia zdaje się zataczać krąg, bo wracać tam masz z niewiele większym bagażem. Pozbywszy się całego majątku, bogacisz się o nadzieję. Młodzi śmieją się do rozpuku, są wprost oczarowani Twoją naiwnością — ot, oddał głupiec za świstek kolorowego papieru skarb gromadzony latami wyrzeczeń, kupiony za przelaną krew własną, towarzyszy i tych obcych, bezimienne trupy położone z ręki Ptaka-Wojownika. Niemniej Ptak-Wędrowiec nie zważa na te kpiny, bowiem pośród wesołości dostrzec już można pierwsze oznaki rozłamu. Ci młodzi ludzie dotąd wyglądali w Twoich oczach jak ulepieni z tej samej gliny, wypaleni w jednym piecu trosk życiowych. Teraz widać pierwsze pęknięcia. Wszakże jeden tylko z nich wzbogacił się, reszta jeszcze cieszy się jego szczęściem, ale wkrótce zawiść uciszy uradowanych kompanów. A ręka zazdrośnika łatwo znajduje drogę do rękojeści noża... Niemniej los tych ludzi przestaje być Twoim zmartwieniem, bo oto mapa — Twoja latarnia na szlaku ku korzeniom — już nazajutrz zaczyna wytrwale prowadzić Cię hen, hen, daleko: do domu. Co w nim znajdziesz? Czy ktoś jeszcze czekać będzie Twojego powrotu? Sprawdzisz to tylko, jeśli staniesz na rodzinnym progu. Prędko, w drogę! (3)

18

– Długo namawiałem go, żeby dał za wygraną, że tylko napyta sobie biedy, że podziemia to nie dla niego. Od słowa do słowa doszliśmy do kłótni, która wnet spłodziła awanturę. Nawymyślaliśmy sobie od najgorszych, nie szczędząc sobie razów! Jakże bolały mnie jego drwiny, szyderstwa z mojego kalectwa, nienawistne zarzuty. Nie pozostawałem mu dłużny! Chełpiłem się przeczytanymi książkami, lżyłem go, mówiąc o jego głupocie, o tym, że jest tylko jednym z wielu chłopów ryjących w ziemi niczym krety! Słowem, zdeptaliśmy naszą przyjaźń przez własną zapalczywość i pijacki gniew. Teraz widzę wyraźnie, że nie tylko nazajutrz, ale przez długi czas tliła się dla nas nadzieja na pojednanie, jednak młodzieńcza buta nieraz bywa silniejsza niż wszystko inne, nawet szczere serce. Mijały dni, a żaden nie chciał pierwszy wyciągnąć ręki na zgodę. Mijały tygodnie, a my trwaliśmy w uporze. Mijały miesiące i... Jakoś przyzwyczailiśmy się do tej rozłąki, przyjaźń nasza umarła do szczętu. A Tęgi? Wywróżyłem mu przyszłość, poświęcił się gospodarce i zapomniał o swoich marzeniach. (13)

19

– Ptak! Czemu nie wróciłeś do swoich, jak tęsknisz za domem? – pyta jeden z młodzików.

– Sam się zastanawiam! Najpierw byłem w niewoli, potem zaczęła się moja droga z ostrzem u boku, a teraz? Mógłbym, ale to daleka droga w nieznane! Dawne nazwy ludziom nic już nie mówią, zupełnie! A jeśli już trafi się ktoś, kto wiedziałby coś o dawnym świecie, to musiałbym znać położenie i nazwy wymarłych miast. Ile ja bym dał za mapę!

– Mapę? Handlarze zawsze...

– Nie chodzi mi o te bazgroły na pergaminach, które sprzedają za cenę dobrego konia, tylko mapę sprzed Końca, która przedstawiałaby to, co kiedyś wszędzie tutaj było. Polskę.

– Dwie zimy temu byłem bliski śmierci – zaczyna jeden z młodzików. – Szedłem przed siebie, bałem się. Nagle, na środku pola zobaczyłem jakąś chałupę, do której jakoś doszedłem ledwie żywy. Padłem na progu, a obudziłem się w łóżku. Jakiś stary dziad dał mi jeść, chociaż sam ledwie co miał, taki był głupi! Do tego izba zupełnie niedogrzana, w palenisku jakieś gałązki się paliły, a na półkach stary miał pełno powiązanych czymś papierów, to co nazywają książkami. Jak doszedłem do siebie, chciałem dorzucić trochę tego do ognia, żeby jakoś nagrzać izbę przed spaniem. A ten dureń wściekł się, że tego nie wolno palić! Zamarzłby tam prawie, gdyby nie ja! Rzuciłem go na ziemię, kazałem leżeć bo obiję, a potem nawrzucałem książek do ognia. Od razu się cieplej zrobiło! Szybko się to dziadostwo paliło, ale jak mówiłem, było tego od cholery! Kiedy jako tak nagrzałem, spalając przy tym z połowę tego co było, zobaczyłem, że drzwi są uchylone, Wściekłem się, bo ja tu palę, a ciepło ucieka! Chciałem znowu dziada obić, ale okazało się, że to on sam wyszedł na pole. Kilka dni potem, jak mrozy trochę odpuściły, znalazłem go, zdechł niedaleko od chaty. Kretyn zdziadziały! Zamarzłby tak czy siak, a mógł przecież palić tymi swoimi książkami, po co ich tyle nazbierał, jak nie zrobił z nich użytku?

– Może nie wiedział, do czego one się nadają – ironizujesz.

– Pewnie tak, mówiłem że stary dureń był z niego! Ha ha ha! W każdym razie zostało mi parę dużych, rozkładanych papierów, co wyglądają trochę jak mapy. Czekaj no, pokażę ci.

Po chwili trzymasz w dłoniach kilka świetnie zachowanych map! To głównie plany miast, lecz widok jednej z nich sprawia, że serce zaczyna Ci szybciej bić. To mapa Polski, bardzo dokładna! Szukasz na niej Krakowa, potem ostrożnie wodzisz palcem w lewo... Jest! Libiąż! Dom!

– Ile za nią chcesz? – pytasz stanowczo.

– Wszystko co masz, Ptaku! Zostaw sobie tylko ubranie, plecak, żarcie i nóż, resztę oddaj. I nic taniej nie dam! Wiem, że ci zależy, bo się wygadałeś!

Młodzik odbiera Ci mapy i wkłada je sobie za pazuchę ostrzegając:

– Daj co chcę, albo spalę te papiery w cholerę, dla mnie nie są one nic warte!

Wiesz, że rozmówca nie żartuje. Musisz szybko podjąć decyzję, czy zapłacisz (17) podaną przez bezwzględnego młodzika cenę. W innym wypadku... Nie możesz pozwolić na bezmyślne zniszczenie mapy, nawet jeśli miałbyś w tym celu zgasić młode życia (7) siedzących nieopodal Ciebie ludzi...

20

– Wałęsałem się po okolicy aż do zmierzchu, kiedy nagle wpadła mi do głowy pewna myśl. Nie zawsze Tęgi ciągnął do Podziemnych, był czas kiedy marzyło mu się zostać leśnym człowiekiem. Chwalił się nawet, że łazi po lasach i znalazł polankę, na której leśni zbierają jakieś niezwykłe grzybki, które podobne lepiej niż gorzała mieszały świat przed oczami. Zaprowadził mnie na tą polanę parę razy, ale nigdy żadnych grzybków nie znaleźliśmy. Powlokłem się więc tam bez większej nadziei na powodzenie, nie wiedząc jeszcze jak bardzo się pomyliłem. Tęgi leżał jak zarżnięty prosiak i widać znalazł te swoje grzybki, bo nijak nie mogłem z nim dojść do ładu. Zgodnie ze swoim imieniem ważył sporo, jak mały tucznik, więc nie mogłem go ruszyć z miejsca. Zostawić biedaka też nie chciałem... Koniec końców przesiedziałem z nim parę godzin, aż ocknął się na tyle, żeby samemu iść. Zwlekliśmy się do Dobrego Adresu koło północy. Ależ mnie wtedy objechał Michał! Razem z nim czekał też ojciec Tęgiego... Oj, dostało nam się po równo! Tęgi szedł w zaparte i nie chciał powiedzieć, gdzie był, to mnie wzięli na spytki. Wypadałoby łgać (12) w żywe oczy, żeby chronić kompana, chociaż miałem ochotę rozwiązać język (14), bo coś mnie dręczyła ta ciągotka Tęgiego do grzybków Leśnych Ludzi.

21

– Każdy wiedział, że nie warto pchać się głębiej w las, a już szczególnie nocą. Nie mieliśmy nawet pochodni, chociaż teraz, z odległości tylu lat, widzę to inaczej i kto wie, czy nawet z pochodnią byśmy tam weszli. Strach nas zdjął... Zresztą Tęgi na drugi dzień w południe cały i zdrowy wrócił do domu, ojca przeprosił, a później mnie także. Tylko coś w nim było nowego, jakieś spojrzenie, którego dziwnego wyrazu nie mogłem pojąć. Zaczął mnie unikać, a jak się dowiadywałem, również wszystkich innych. Wraz z kolejną wiosną wyszedł z domu i ślad po nim zaginął, ktoś tam tylko widział jak do lasu wchodził, cały goły. Tak to Tęgi porzucił świat i stał się leśnym człowiekiem, dzikim! (13)

22

– Dobry Adres! Siwieją mi już włosy, ale w pamięci mam żywy obraz mojego domu, jakbym ledwie wczoraj opuścił jego gościnny próg. Różne widziałem miejsca podobne, w końcu dużo karczm stoi przy traktach, a jednak tak inne są te biedne chałupy od tego, co przez lata stworzył Michał. Opowiadał mi czasem, że tuż przed Końcem razem z rodziną zaczął prowadzić coś, co nazywał kawiarnią, czyli taką karczmą, gdzie ludzie pili nie gorzałkę, ale napój starego świata, kawę. Był to jakiś cud-napar, co dodawał sił, a nie odbierał rozumu. Rodzinę stracił, ale jak to się stało, tego nigdy mi nie zdradził. Pewne rany widać nie goją się... Dawniej Dobry Adres miał całe dwa piętra, ale ciężko to było ogrzać, więc Michał z pomocą ludzi z okolicy wyburzył je w cholerę. Został tylko budynek, w którym była kiedyś ta jego kawiarnia. Tam zamieszkał, a karczmę już normalną, z drewna, dobudował do niego i prowadził z fantazją przez lata. Może jeszcze żyje, a jeśli tak, to pewnie nadal ludzie z całej okolicy przesiadują wieczorami w Dobrym Adresie, gdzie czas miło płynie przy dobrym piwie. Tak jakoś się utarło, że wszystkie naprawdę ważne interesy załatwiało się właśnie pod dachem Michała, a jego słowo nie raz zaważyło o tym, kto zyskał, a kto stracił. Powiem wam szczerze, bardzo dostatnie było moje życie, bo byle kto tam nie pijał, sami najznakomitsi! Z czasem zaczęli się też zjawiać kupcy, ciągnęli ze wszystkich stron! Bo Michał naprawdę bogacił się nie na tym, co ludzie u niego zjedli czy wypili, ale ciągnął zyski ze sprzedaży najcenniejszej rzeczy: wiedzy. Znał ludzi, wiedział kogo z kim poznać, co kto komu sprzedaje i za ile... Miałem po nim objąć interes, ale życie potoczyło się inaczej... (9)

23

– Tonąc w samotności, oddałem się przyjemnościom, o których wielu nie mogłoby nawet marzyć, bowiem tak bardzo dalekie były od ich prostego świata. Dzięki kontaktom Michała mogłem bez ograniczeń czytać książki należące do Podziemnych, którzy trzymali je wszystkie w jednym miejscu na powierzchni, zwanym przez nich biblioteką. Prócz tego rozprawiałem długo z goszczącymi w Dobrym Adresie kupcami. Byłem kluczem w ich ręku, dzięki czemu otwierali usta starego wygi, wdzięcznego za okazaną mi dobroć. Wiedziałem coraz więcej, cierpiąc przez to niekiedy okrutne męki, a kiedy indziej rozpływając się w subtelnych przyjemnościach. Nie pojmiecie nigdy tego, czym jest wielka wiedza, jaka to potężna, gorzko-słodka przyprawa życia! Odcięty od świata, tonąłem w innym, swoim własnym. Dawniej, przed Końcem, powiadali przez książki, że człowiek na powrót dziczeje. Co dopiero powiedzieliby o was, moje drogie dzieci przyszłości, bezmyślni, a jakże przy tym przebiegli barbarianie!

Słuchający Cię młodzieńcy śmieją się w głos, bezrozumnie rozbawieni, szczający ignorancją na gmachy zdań wznoszonych przez Ciebie z cegieł nieznanych im zupełnie słów. (19)

24

– W kilku dosadnych, ale nie plugawych słowach kazałem rodzicielowi Tęgiego dać sobie spokój, bo jego syn nie jest już dzieckiem, swoją robotę dawno skończył, a teraz po męsku chce odpocząć. Dopije kufel i wróci, słońce jeszcze wysoko na niebie. Ja sam nie znaczyłem prawie nic, ale za mną stała cała powaga Michała, który usynawiając mnie, przedłużył we mnie swoją wolę. Słowo moje znaczyło więc dużo, a przynajmniej na tyle miało siły, żeby zamknąć usta wściekłego ojca, dającego swym milczeniem synowi wolność na resztę dnia. Tęgi dziękował mi wylewnie, ale za nic miał moje prośby, żeby skończył pić i wrócił do domu. Pił długo i zawzięcie, aż do późnej nocy, a ja wraz z nim, chociaż ledwie połowę tego, co on. Wstawiony jak się należy, wytoczył się wreszcie, ale zamiast wracać, ruszył ku kopalni. Stwierdził, że przyjmą go tam z otwartymi ramionami, skoro te ojcowskie nim wzgardziły. Zmęczony, pijany i zły nie miałem ochoty (4) go powstrzymywać, chociaż tak powinienem zrobić (18).

25

– Nie chciałem traktować tych dziewczyn jak kwok, które póki dobrze się niosą dostają najlepsze ziarno, ale w chwili, gdy przestają zadowalać gospodarza, ten ucina im łeb i pożera. Tak oto gardząc amorami dziewcząt chcących oddawać mi się za przywileje, a nie mogąc zwrócić uwagi innych, opętanych obawą przed zaraźliwością mego kalectwa pozostawałem boleśnie samotny. Wiedziałem, że mógłbym, jak wielu, chadzać do lasu (10), bowiem kobiety Leśnych Ludzi oddawały się z pasją każdemu, kto miał na to ochotę. Niczym zwierzęta... Miałem więc pozostać człowiekiem (23), choćby to oznaczało samotność? Długo wahałem się, którą z tych ścieżek kroczyć!

26

(U#4)

– Ojciec Tęgiego z gniewnym okrzykiem wypadł z mroku niczym oszalałe dzikie zwierzę, pędząc wprost ku synowi. Leśni natychmiast przerwali swoje igraszki, ucichli w jednej chwili, a w drugiej śladu już po nich nie było, zbiegli w las bez słowa skargi. W tej dziwnej ciszy pośrodku pustej polany, skąpany w blasku licznych ognisk stał, dysząc ciężko, gniewny ojciec, u stóp którego kulił się skruszony syn. Takie zachowałem wspomnienie, bowiem w tamtej chwili prawdopodobnie bałem się po prostu o los kompana, któremu jednak włos nie spadł z głowy. Poszedł posłusznie za milczącym ojcem, a ja w ślad za nimi. Nie widziałem Tęgiego przez wiele dni, aż w końcu natknąłem się na niego przypadkiem, włócząc się po okolicy. Biegał za jakimiś sprawunkami dla matki, nie miał dla mnie czasu. I już go nie znalazł, z dnia na dzień stał się sumiennym gospodarskim synem, czy to na skutek jakiejś groźby ojcowskiej, czy wstydu... (13)

27

– Znałem Libiąż i okolice jak siebie samego, a ojciec Tęgiego nawet lepiej ode mnie orientował się, gdzie szukać syna. Ha! Kojarzył nawet nasze najbardziej sekretne kryjówki, stary wyga! Próżno się trudziliśmy, noc zapadła, a po Tęgim ślad zaginął. Wracaliśmy już, gotowi od świtu podjąć przerwany trud, kiedy usłyszeliśmy śpiewy hen, z głębin lasu. Jakiś znajomy, tubalny głos niósł się z tamtej strony. Tęgi bawił się u leśnych ludzi? Szalony pomysł! Równie szalony jak mój przyjaciel... Iść w gęstwinę (11), czy nie iść (21)? Szybko obgadaliśmy sprawę i ojciec Tęgiego podjął decyzję.

28

– Siłą powstrzymałem ojca Tęgiego przed wbiegnięciem na polanę, tłumacząc przy tym, że ani to mądre, ani bezpiecznie zakłócać spokój leśnych. Widać przecież było, w jakim są stanie, zupełnie czymś ogłupieni! Mężczyzna przyznał mi rację, a że nie mógł patrzeć, jak jedyny syn tarza się w błocie niczym zwierzę, więc zawróciliśmy ku ludzkiemu światu, zostawiając rozbuchany żądzą las za sobą. Kiedy Tęgi na drugi dzień wrócił do swoich dostał największe w życiu lanie, ale niewielkie ono na nim wywarło wrażenie. Obity jak pies, dochodził do siebie jakiś czas. Potem znów poszedł do lasu na noc, ciągnął mnie nawet ze sobą, ale nie chciałem iść do dzikich. Raz na miesiąc albo dwa znikał tak w mateczniku. Później zdarzały się i raz na tydzień te jego wypady. Przestał prawie mnie widywać, jak i wszystkich innych. Którego razu nie wrócił ani na następny dzień, ani na kolejny, ani już w ogóle... Został jednym z leśnych ludzi, porzucił swoją rodzinę, moje towarzystwo, a nawet swoje człowieczeństwo. Długo nie mogłem mu tego wybaczyć, a teraz mam tylko nadzieję, że znalazł w tej gęstwinie swoje szczęście. (13)

29

Oczekujące pochówku ciało Michała spoczywa na razie w piwnicy pod Dobrym Adresem. W tych obszernych, pełnych zapasów i beczek z alkoholami podziemiach znajduje się mała murowana komnata, w której jeszcze za czasów Twojej młodości Michał planował urządzić skład najlepszych ze swoich win. Nie spełnił swojego zamiaru, czy to przez brak odpowiedniej wartości trunków, czy też niedobór czasu lub ochoty. Wiecznie puste pomieszczenie niegdyś przypominało Ci grobowiec — teraz, chociaż na krótki czas, stało się nim naprawdę.

Wieści szybko obiegają okolicę, wkrótce pod dachem Dobrego Adresu zasiadają delegaci Podziemnych, Wolnych Ludzi, a nawet Leśnych w osobie mężczyzny tytułującego siebie „Dzikim”. Najwyraźniej od lat służy jako pośrednik pomiędzy dwoma odmiennymi światami ludzi lasów i pozostałych mieszkańców Libiąża i okolicy. Palącą kwestią staje się pogrzeb, co — jak widzisz — związane jest nie tylko z szacunkiem dla zasłużonego dla całej społeczności Michała, ale też osobistymi aspiracjami walczących o wpływy delegatów.

Jednogłośnie zostałeś wybrany jako legalny spadkobierca Michała, Dobry Adres jest Twój! Poznałeś też z grubsza najważniejsze osobistości; przywódcę Wolnych Ludzi, czyli Wacława – muskularnego, siwiejącego już z lekka bruneta o hardym spojrzeniu – Dzikiego, który mówi w imieniu wszystkich Leśnych Ludzi, chociaż nie uważa się za ich wodza, oraz sędziwego Klucznika. Ostatniego z przywódców znasz jeszcze z czasów młodości, do tej pory pozostaje on liderem Podziemnych, chociaż oficjalnie jest tylko prawą ręką Posiadającego – mitycznego nieomal, nigdy niewidzianego przez kogoś „z powierzchni” władcy wszystkich mieszkańców kopali. W przeciwieństwie do licznych prosperujących społeczności poznanych przez Ciebie w czasie lat tułaczki, tutaj patriarchat wciąż ma się bardzo dobrze.

Drzwi Dobrego Adresu rozwierają się z łoskotem, a do środka wpada krótko ostrzyżony młodzik ubrany w dziwaczny, powłóczysty strój, kontrastujący z ciasnymi skórzanymi spodniami. Słyszysz, jak ktoś z pogardą wymawia imię „Hagar”. Zatem to jest ów kłopotliwy wychowanek Michała, podejrzewany przez wścibskich o obojnactwo. Szybko relacjonujesz mu wydarzenia ostatnich godzin, chociaż zdenerwowany tudzież wyraźnie zdruzgotany wieścią o zgonie Michała młodzian co chwila Ci przerywa, uniemożliwiając podjęcie decyzji co do miejsca pogrzebu. Możesz uciszyć go i wyrazić swoją wolę wobec zgromadzonego gremium (32), albo odroczyć sprawę (62) do jutra, aby spokojnie rozmówić się z Hagarem.

30

W blask ognia wchodzi siwy staruszek, któremu ktoś podsuwa do rąk miskę z jedzeniem. Upijając ostrożnie parujący gulasz, prosi:

– Kto chce posłuchać, niech siada! Trzeba zamknąć krąg!

Wszyscy posłusznie zajmują miejsca, Ty po prawicy Wacława, tworząc w ten sposób okrąg, pośrodku którego zasiada dziad. Kończy w ciszy swoją wieczerzę, mlaskając przy tym głośno i z zadowoleniem.

– Bajaj! – woła ktoś.

Wkrótce dołączają się do niego kolejne prośby:

– Bajaj!

– Bajaj!

– Bajaj!

– No to słuchajcie! – woła nadspodziewanie silnym głosem starzec. – Powiem wam o cudach i dziwach dawnego świata, opowiem o żelaznym ptaku, który połykał ludzi, ale nie robił im krzywdy! Niósł ich tylko, hen, hen, za horyzont, gdzie tylko chcieli, a potem wypluwał, a nazywały go ludziska Lot...

Zaczyna się fantastyczna opowieść o cudach i dziwach odległych krain, gdzie ludzie „czarni jak węgiel” walczyli z „wodnymi smokami”, a cudowne maszyny, echa potęgi dawnego świata, miały tak samo rację bytu jak stworzenia znane z różnej maści mitologii. Ty, wychowany pośród książek, bez większego trudu identyfikujesz skąd leciwy gawędziarz „zapożyczył” kolejne elementy swojej opowieści, mieszając swobodnie prawdę z fikcją, a samoloty i samochody z feniksami i pająkami „wielkości stu sosen”. Za Twojej młodości za takie opowieści, sugerujące, że osiągnięcia dawnego świata były równie „realne” co mityczne bestie można było ponieść srogą karę z rąk Podziemnych. Najwyraźniej teraz Wolni Ludzie nie obawiają się nazbyt swoich sąsiadów, a wręcz świadomie czerpią złośliwą satysfakcję z wyśmiewania ukochanych przez nich maszyn sprzed Końca. Rozglądasz się powoli po twarzach słuchaczy, dostrzegając przy tej okazji liczne dzieci. A co z nimi? Czy wychowane na takich klechdach uwierzą, że kiedyś faktycznie człowiek mógł latać, poruszać się szybciej niż najszybszy koń? Na Twoich oczach umiera pamięć o dawnych świecie, a jego pieśnią żałobną jest dziecięcy śmiech przeplatany z kpinami dorosłych. Tylko bajarz wydaje się być poważnym i przysiągłbyś, że raz czy dwa dostrzegłeś w jego oczach łzy. Kiedy kończy, dostaje jeszcze jedną porcję strawy, a wszyscy rozchodzą się do swoich domów. Wieczór dobiegł końca, czas spać! Skoro świt czeka Cię jeszcze droga powrotna do domu. (74)

31

Rozmowy trwają pełne trzy dni, podczas których nastrój panujący przy stole zmienia się diametralnie. Od chłodnych, milczących początków, poprzez pełen rezerwy, ale i rosnącego szacunku półmetek, aż po rozkwit przyjaznych stosunków ostatniego dnia. Najwyraźniej wszyscy zebrani osiągnęli bardzo satysfakcjonujące rozwiązanie, bowiem jeszcze kilka dni później, po zakończeniu właściwych rokowań, kiedy otwierasz podwoje Dobrego Adresu dla oczekujących na to z niecierpliwością, stałych gości, Klucznik i Wacław spędzają czas na rozmowach. Sącząc z zadowoleniem piwo za piwem, przerzucając się anegdotami i żartują niby dawni przyjaciele w czasie spotkania po latach rozłąki. Wprawdzie nadal wyczuwasz pewną rezerwę w stosunku do Ciebie, ale z biegiem czasu zaczyna ona topnieć, najwyraźniej wracasz więc do łask. Niemniej nawet wówczas nie możesz ustalić, co właściwie uradziło tych dwóch zadowolonych z siebie przywódców, których wspólnoty szybko zaczynają współpracować na nowych, obustronnie uczciwych i korzystnych warunkach. (61)

32

– Porozmawiamy później, muszę podjąć decyzję o pochowaniu Michała – przerywasz mu w pół słowa, kładąc przyjaźnie rękę na ramieniu.

Hagar strząsa ją i zaciska gniewnie usta tak, że bieleją mu wargi.

– Ty? – szepcze na granicy słyszalności. – Ty musisz podjąć decyzję o ciele Michała? TY?! – podnosi głos. – PRZYBŁĘDA?!

– Mam do tego prawo, a ci ludzie potwierdzili je swoim słowem.

Hagar obrzuca twarze zebranych nienawistnym spojrzeniem i bez słowa wybiega z sali. Nikt nie wydaje się zaskoczony tym zachowaniem, widać przywykli już do podobnych wybuchów. Uwaga zebranych ponownie skupia się na Tobie. Bierzesz bardzo głęboki oddech i wyrażasz swoją wolę. (86)

33

Drzemiący w pozycji siedzącej leśni ludzie skrzą się, każdy własną, wyrazistą barwą. Co ciekawe Ty nie emitujesz żadnego światła. Dostrzegasz za to, że z każdego z Twoich stawów ciągną się ku górze, niknąc w mroku, cienkie nici. W żaden sposób nie jesteś w stanie ich przerwać, są bowiem niezwykle wytrzymałe, chociaż nie grubsze od włosa. Chwytasz ich jak najwięcej zdołasz do obu dłoni i podskakujesz. Wisisz w powietrzu, a nici zaczynają ciągnąć Cię ku górze, w mrok. Nie czujesz bólu, ani nawet tego, iż ich dotykasz, zupełnie tak, jakby Twoje ciało samo wznosiło się.

Przez dziurę w kamiennym stropie, który teraz zdaje się dla Ciebie podłożem, trafiasz do jaskini rozświetlonej dziwnym, nienaturalnym bladym światłem sączącym się ze ścian. Twoje nici kończą się w jednej z licznych nisz, naliczasz ich łącznie siedemnaście, do której teraz zaglądasz. Jest stosunkowo płytka, ale pomimo tego w jakiś sposób wiesz, jak bardzo przepastna może się stać. Wypełniona jest mrokiem, nie sposób dostrzec w niej niczego, a przynajmniej Ty tego nie potrafisz. Skupiasz więc swoją uwagę na pozostałych, które wypełniają następujące po sobie obrazy. Wiesz, że ich układ odpowiada nie tyle czasowi ich narodzin, co ukazania się pod jednym sztandarem pełnym dróg rozpełzających się na wszystkie strony świata od jakiejś Księgi.

W pierwszej widzisz mężczyznę siedzącego we wnętrzu jakiejś maszyny, to pociąg, stary, bardzo stary, powstały na długo przed Końcem. Wiesz, że ulegnie katastrofie, ale jego pasażer przeżyje i zacznie się jego Historia.

Druga dotyczy człowieka w przebraniu, żołnierza, który poszukuje złota. Jest gotów na wiele, aby je zdobyć!

Trzecia to migawki z życia mężczyzny o okaleczonej twarzy, którą ukrywa za maską z zielonego szkła.

Czwarta nisza to poszukiwania białego młodzieńca przez czarnego mężczyznę, w tle dostrzegasz zarysy jakby... Macek?

Piąta jest krótkim zapisem losów chłopca w czasie jakiejś straszliwej wojny.

Szósta dotyczy człowieka o strasznej tajemnicy, wiesz, że próbuje ją wyjaśnić, chociaż jego umysł spowija niepamięć.

Siódma stanowi jeden wielki, barwny obraz tworzony przez malarza, który opisuje w ten sposób własny żywot. To ważna nisza, wiesz to.

Ósma jest to wyścig z czasem, w którym bierze udział walcząca o dobro wielu ludzi niewidoma dziewczyna.

Dziewiąta również dotyczy dziewczyny, lecz o bezwładnych nogach, uciekającej na krześle z kołami przed dziwnymi, jeno na poły ludzkimi łaknącymi mięsa istotami silnie związanymi ze śmiercią.

Dziesiąta to opowieść o człowieku tuszującym swoje grzechy, który rozpaczliwie próbuje ukryć je za pomocą siły udzielonej mu przez jakiś potężny związek ludzi.

Kolejna, jedenasta już, to opowieść o wyprawie w góry w pogoni za schedą po zmarłym ojcu.

Dwunasta stanowi dziennik pisany przez chorego człowieka pełnego pogardy i nienawiści dla innych.

Trzynasta jest zapisem przygody w złowrogim gąszczu dżungli.

Czternasta... To bardzo, bardzo ważna nisza, w której nie wszystko jest takie, jak się z początku wydaje. Opowieść o Ojcu i Synu w świecie, w którym przelano krew bogów.

Piętnasta opowiada losy ludzi uwikłanych w nienawiść karmiącą się wojną.

Szesnasta, ważna, jest wypełniona gęstą mgłą, w której brnie człowiek samemu sobie pomagający odszukać drogę do migoczących, choć jeszcze nie widocznych dla niego, Barw.

Wszystkie siedemnaście nisz zostało wykute tą samą ręką, łączą się też ze sobą w sposób mniej lub bardziej jawny, zaś od każdej, również Twojej, ponownie w górę wznosi się cienka nić, tworząc u stropu jaskini wielką sieć, po której krąży jakaś dziwna, człekokształtna, naga istota, która posiada wszelako również cechy pająka i psa. Na jej cielsku ktoś napisał krwią Demiurg. Ktoś? Ty to zrobiłeś! Dopisujesz jeszcze słowo Mój, co zwraca na Ciebie uwagę tej abominacji. Potwór skacze ku Tobie szczerząc szczękoczułki!

Zrywasz się gwałtownie z ziemi, pojmując, że wróciłeś do realnego świata. Zerkasz na swoje ciało w poszukiwaniu nici, są na swoim miejscu. Wizja dobiegła końca, podobnie jak noc. Zaczyna świtać, a Ty, wraz z innymi „podróżnikami” z wolna dochodzicie do siebie. Wkrótce Dziki pomaga Ci znaleźć wyjście z gęstwiny, czas najwyższy wracać do domu, ciekawski psychonauto! (74)

34

Wysłannicy Podziemnych są wniebowzięci, dziękują Ci wylewnie za rozsądek i mądrość. Reszta zebranych po prostu akceptuje Twoją decyzję i szybko się ulatnia, nie mają tu już nic do ugrania. Szybko ustalasz szczegóły ceremonii, tak aby jeszcze tego samego dnia Michał mógł spocząć w ziemi.

Cmentarz, na którym Podziemni grzebią swoich zmarłych pochodzi jeszcze z czasów sprzed Końca, kiedy to mieszkańcy Libiąża zapewniali nieboszczykom spoczynek pod bezpiecznym schronieniem z ciężkich, kamiennych płyt. Z rozciągającej się na wzniesieniu nekropolii doskonale widać okolicę, co wykorzystali ich do bólu praktyczni potomkowie, wznosząc tutaj wieżę obserwacyjną. Nawet teraz, w tej jakże uroczystej chwili dostrzegasz strażnika spacerującego pod zadaszoną platformą, który bacznie śledzi zachowanie rzeszy przybyłych tu ludzi. Ciało Michała zostaje złożone w okazałym, kamiennym sarkofagu, który najwidoczniej został przygotowany już lata temu w celu uhonorowaniu jakiejś szczególnie zasłużonej osoby. Kto wie, może nawet stworzyli go właśnie z myślą o Michale? Zręcznie połączone, wyszlifowane płyty z czarnego granitu pochodzą zapewne z innych, rozebranych w tym celu grobów sprzed Końca. Niekończące się mowy, peany na cześć Michała, chociaż w pełni zasłużone, męczą Cię - szczególnie, że zdecydowanie za często podkreśla się w nich zasługi i głęboką przyjaźń, jaką gospodarz Dobrego Adresu darzył włodarzy tego cmentarza i kopalni. Kiedy przychodzi do wygłoszenia mowy końcowej – Twojej – ograniczasz się tylko do powiedzenia:

– Chociaż nie z krwi, był moim ojcem. Kto pochował kiedyś ojca, ten wie, co teraz czuję, reszcie dziękuję za obecność.

Trumna z ciałem Michała zostaje przeniesiona nad otwarty sarkofag za pomocą specjalnie podstawionego małego dźwigu o napędzie parowym, kolejnej manifestacji potęgi Podziemnych, a następnie niezbyt ostrożnie wpuszczona do środka. Głuchy odgłos uderzenia sprawia, że Twoim ciałem wstrząsa dreszcz. Wkrótce grupa mężczyzn zamyka grobowiec ciężkimi płytami, na które nanoszą złote, nieco tandetne okucia, mocując je śrubami do ścian. Szpaler żałobników składa Ci zdawkowe kondolencje, przedstawiając się przy tym „żebyś nie zapomniał o nich w przyszłości”. Ceremonia dobiegła końca, czas wracać do domu! (98)

35

(U#7)

Hagar rzuca się na Ciebie. Jest szybki, ale nieporadny. Bez trudu unikasz jego ciosu, w zamian sprzedając mu silne kopnięcie kolanem w tors. Nieszczęśnik zwija się w pół, a Ty kończysz sprawę solidnym uderzeniem pięści. Ogłuszony napastnik dochodzi do siebie dopiero po kilku minutach, z trudem mogąc ustać na nogach i rusza powoli ku wyjściu. Stojąc na progu obraca się jeszcze w Twoją stronę. Krzyżujecie spojrzenia. Wiesz już, że zyskałeś sobie w tym człowieku śmiertelnego wroga.

Resztę dnia i część nocy spędzasz na wspominaniu Michała, a także całego swojego życia. Rankiem, kiedy powraca delegacja miejscowych możnych, wiesz już, jakiej odpowiedzi im udzielisz. (86)

36

Miesiące mkną raźnie, wiosna oddaje pola pogodnemu latu, które pieści dojrzewające w jego blasku zboże. Czas żniw nadchodzi wielkimi krokami! Współpraca pomiędzy Wolnymi Ludźmi a Podziemnymi przebiega bez zarzutu, postanowiono nawet by teraz, przynajmniej w trakcie oficjalnych spotkań, odstąpić od starego nazewnictwa na rzecz określenia „Synowie Libiąża”, z podziałem na strefy „agrarne” i „przemysłowe”. Świetnie mają się też zalążki wspólnej armii, której uzbrojeniu tudzież pospiesznemu wyszkoleniu poświęcono wiele uwagi i środków. Uznano również, że nastał już czas na „rozwiązanie problemu dzikich”.

#17 – 53

#19 – 95

#20 – 38

37

Kiedy opróżnione kufle stukają o blat dla wszystkich staje się jasne, że oto nadszedł czas na rozpoczęcie rokowań. Zajmujesz Miejsce Michała.

Brak #16 – część A tego paragrafu

#16 – część B tego paragrafu

A

Dużo stroszenia piórek przy tym stole, dużo prężenia muskułów! Obie strony przerzucają się swoimi przewagami, zasługami i wizjami wspólnej, świetlanej przyszłości, naturalnie pod ich egidą. W pewnej chwili wtrącasz się, mówiąc:

– Przypominam sobie pewne rozmowy dwóch starców na dzień przed walną bitwą, jaką sobie wydali. Jeden, wielbiciel tradycji i drugi, chciwy zmian, zgromadzili pod sobą blisko tysiąc ludzi.

– Kto wygrał? – pyta Klucznik.

– My, najemni, bo dostaliśmy zapłatę za przelaną krew. A tamci dwaj ulegli szybko licznym sąsiadom, którzy nie mieli do tamtej chwili szans w boju, a po waśniach wielkich rozerwali ich tereny między sobą jak wygłodniałe psy połać mięsa. Tak, te rozmowy pełne dumy i pychy bardzo przypominają mi tamtych wodzów, w przededniu ich upadku...

Zgromadzeni trawią dłuższą chwilę tę opowieść, po czym wznawiają dyskusje, tym razem zachowują umiar w przytykach dla drugiej strony. (57)

B

Wprawdzie zajmujesz miejsce przygotowane dla Michała, ale szybko pojmujesz, że nikt z obecnych nie uważa Cię za osobę o znaczeniu choćby zbliżonym do pozycji zmarłego. Co rusz padają też przytyki co do Twojego „bratania się z dzikimi”, a jedyne prośby i pytania, jakie są do Ciebie kierowane dotyczą przyniesienia przekąsek i „czegoś do przepłukania gardła”. Najwyraźniej przypadła Ci rola sługi u stołu, z którą możesz się pogodzić (31), albo opuścić (85) towarzystwo, czekając cierpliwie, aż poproszą Cię do stołu w celu innym, niż uzupełnienie piwa w kuflu.

38

Pojmujesz wówczas do jakich to sekretnych porozumień doszli Klucznik z Wacławem. Zjednoczyli siły przeciw wspólnemu, choć w dużej mierze urojonemu, wrogowi! Pragną zniewolić dzikich, aby korzystając z ich pracy zbudować własną potęgę, dobrobyt przyszłych pokoleń ma być wzniesiony na krwi i łzach niewolników! Naturalnie wszystko odbywa się pod barwnym płaszczykiem walki o „ucywilizowanie”, tudzież „uczłowieczenie przez pracę”. Tak oto mężczyźni, zbrojni w szczytne idee i żelazo, ruszają w las. (95)

39

(U#18)

Zostajesz wysłuchany z uwagą, każdy czyta też list do Michała, jednak te groźne wieści nie burzą muru nieufności, jakim odgrodzili się od Ciebie słuchacze. Możliwe zagrożenie ze strony Nowego Porządku, „jeśli taki istnieje”, zostanie wzięte pod uwagę w czasie rozmów, tymczasem „należy skupić się na tym co tu i teraz, a nie daleko, za zakrętem”. Nie uwierzyli Ci do końca, wietrzą w piśmie fortel! Niemniej zostajesz zaproszony do dalszych rozmów w charakterze pełnoprawnego uczestnika, chociaż, jak zostaje to dobitnie podkreślone, „nie do wszystkich tematów”. Cóż, zawsze to krok do przodu! Szkoda tylko, że jedynie Ty dostrzegasz czarne chmury, które zawisły właśnie nad Libiążem, podczas gdy ludzie mogący przygotować się na przyjście nawałnicy wolą skierować wzrok w inną stronę, wciąż łypiąc chciwie na włości sąsiada! (61)

40

Wizyta u Podziemnych okazała się krótsza, niż zamierzałeś, choć spędziłeś tutaj ładnych parę godzin. Niemniej wciąż jest jeszcze czas, abyś odwiedził przed zmierzchem...

... Wolnych Ludzi i najważniejsze z ich licznych gospodarstw. (103)

... Leśnych Ludzi, aby dowiedzieć się, jak bardzo zdziczeli przez te wszystkie lata. (56)

Masz już wyrobioną opinię, wracasz do Dobrego Adresu. (74)

41

(U#10)

Podsuwasz młodzikowi pod nos lewę ramię, ściągając uprzednio skórzany worek chroniący kikut dłoni ze słowami:

– Przypatrz się dobrze! To właśnie czeka cię w tym wielkim, gówno wartym świecie! Gdybym mógł, pokazałbym ci też wszystkie rany na sercu, jakie zadała mi tułaczka z dala od swoich! Słuchaj Klucznika, to mądry człowiek! Tak, jak mój ojciec, którego miłością wzgardziłem, wybierając buntowniczo daleką wyprawę zamiast spokoju domowego kąta. A jeśli chcesz odejść, to nie szukaj wymówek, nie okradaj swoich. Idź, zapracuj w znoju na ekwipunek potrzebny do drogi tyrając jako wyrobnik u Wolnych Ludzi, nawożąc ich pola, przerzucając gnój ich zwierząt, to da ci przedsmak tego, co czeka na ciebie w podróży! Ale przed tym wszystkim co prędzej napluj w twarz ojcu i matce, bo to przecież uczynisz porzucając rodzinne strony! Odpłać im zdradą za trud, jaki włożyli w twoje wychowanie!

– Myślę, że Klaudiusz zrozumiał swoją lekcję – wtrąca się Klucznik widząc, co i Ty teraz dostrzegasz, lśniące w oczach młodzika łzy. – Odprowadzić go do domu – rozkazuje strażnikowi – i na tym koniec sprawy.

Wkrótce ponownie zostajecie sami, a Klucznik obdarza Cię pogodnym spojrzeniem lepiej od słów oddającym to, co chce Ci powiedzieć, chociaż i tak mówi:

– Dziękuję ci Ptaku za przemówienie do rozsądku... Mojemu wnukowi!

Uśmiechasz się w odpowiedzi, ponownie ukrywając kikuta dłoni. (49)

42

(U#24)

Leśna kobieta w pewnym momencie sprawia wrażenie pogodzonej ze swoim losem, pozwala napastnikom dotykać się do woli. Wtem, szybkim ruchem zbrojnej w długie, szponiaste paznokcie dłoni rani dotkliwie jednego z nich, czmychając przy okazji w zarośla.

– Moje oko! – drze się wniebogłosy niedoszły gwałciciel.

Obaj intruzi pospiesznie odchodzą, zostawiając za sobą broń zranionego, którą skwapliwie przygarniasz. Masz wrażenie, że w najbliższym czasie może okazać się wielce przydatna! Tak też się staje, chociaż zagrożenie nadciąga z zupełnie niespodziewanej strony.

Pewnego dnia, tuż po żniwach, lasy dosłownie wypełniają się ciężkozbrojnymi wojownikami. To obcy! Działają sprawnie i bezwzględnie, szybko zabijając większość Leśnych Ludzi, w tym Dzikiego, a niedobitki, do których i Ty się zaliczasz, biorą w niewolę. Podobny los spotkał mieszkańców Libiąża oraz jego okolic. Kto cudem uniknął śmierci, ten skończył z pętlą na szyi, wiedziony jak bydło gdzieś w nieznane. Całą zabudowę, w tym Dobry Adres, spalono do ziemi. Wrogiem okazała się armia niejakiego Nowego Porządku, królestwa zdobywającego coraz to nowe ziemie w swoim triumfalnym pochodzie na zachód. Napotkane społeczności zmuszają do płacenia danin, lub wyniszczają do cna, jeśli odważą się stawić opór. Stałeś się niewolnikiem! (108)

43

– Skoro tego właśnie chcesz, to dobrze, wracajmy. Pozwól mi tylko pokazać sobie coś jeszcze.

I nie czekając na Twoją zgodę, mężczyzna rusza przed siebie. Wędrujecie długo, szacujesz, że minęła najmniej godzina. W tym czasie stopniowo dołącza się do was coraz więcej ludzi, chociaż nie jesteś w stanie określić ilu. Dziki wciąż Ci powtarza:

– Nie patrz za siebie, jeszcze nie czas!

W pewnej chwili dostrzegasz, że las się przerzedza, wkrótce opuszczacie gęstwinę, wkraczając na łąkę. Dziki bez słowa kładzie Ci rękę na ramieniu i odwraca w stronę skąd przyszliście. Na granicy dwóch światów, tego obcego, osadzonego pomiędzy pniami drzew i waszego, pełnego otwartej przestrzeni, stoi cała armia. Setki oczu spogląda wśród złowrogiej ciszy prosto w Twoją twarz.

– Pamiętaj ilu nas jest – radzi Dziki. – A nie jest to nawet jedna piąta nas, Dzieci... Dzieci nowego świata! Żyjcie w pokoju ze sobą nawzajem i nami. Do zobaczenia, Ptaku!

Mężczyzna odchodzi, a wraz z nim rzesza dzikich. Długo spoglądasz jeszcze w ślad za nimi. Czy to naprawdę nie byli wszyscy? Skoro tak, to ile jeszcze potrwa, zanim wyjdą z lasów, które nie będą w stanie ich pomieścić i wykarmić? Przyszłość zapewne przyniesie odpowiedź na te niepokojące pytania, tymczasem ruszasz w drogą powrotną do domu. Wyprowadzili Cię bardzo daleko od Libiąża, w Dobrym Adresie staniesz najpewniej wieczorem. W trakcie marszu wyciągasz wnioski z wyprawy w leśną gęstwinę... (73)

44

– Zmienia ludzi – odpiera po chwili namysłu Wacław. – Dobrze jest mieć narzędzia, lepiej się dzięki nim żyje, ale trzeba znać umiar. Dobry jest pług z drewna, ale z metalu o wiele lepszy! A kiedy masz pług metalowy... Pracuj nim, nie myśl o czymś lepszym! Ile to razy widziałem, jak ktoś zginał plecy pod ciężarem pracy, a kiedy jakieś narzędzie ulżyło jego losowi, to nie cieszył się tym wcale, lecz myślał, jak zdobyć jeszcze lepsze narzędzie! Podziemni chcą, żebyśmy korzystali z coraz to nowych, lepszych narzędzi, które oczywiście są znacznie droższe. Proste narzędzie łatwo naprawisz, ale bardziej skomplikowane, albo te ich maszyny... Traci się czas na naprawianiu albo poprawianiu takich rzeczy, a przecież na początku człowiek chwyta po nowe narzędzie właśnie po to, żeby mieć więcej czasu! A koniec końców ma go mniej, chociaż chatę wypełniają mu piękne, metalowe sprzęty. Nie chcemy ciągle używać czegoś nowego, skoro stare jest dobre! Tego właśnie nie pojmują Podziemni, oni pragną powrotu starego świata z jego cudami!

Mężczyzna milknie, a Ty patrzysz, jak ten gorący przeciwnik postępu zabiera się do jedzenia, krojąc porcję mięsa ostrym nożem, nabierając kąsek do ust żelaznym widelcem. Ma rację, człowiek zazwyczaj nie poprzestaje na tym co ma, chce czegoś więcej, a kiedy to zdobywa, pragnienia pozostają te same, zmienia się tylko ich cel. Nowsze, lepsze... Droższe! Ciekawe, czy tak samo żyli ludzie przed Końcem? W wiecznej pogoni za „czymś”... (107)

45

– Czarno, Ptaku, bardzo czarno. W lasach mnożą się na potęgę dzicy, okoliczni rolnicy dopiero od niedawna się zjednoczyli, jednak nadal uparcie obrabiają swoje małe poletka, zamiast zamieszkać na jednym terenie i zająć się uprawą na wielką skalę. Chętnie byśmy pomogli, nawet skonstruowali odpowiednie maszyny do usprawnienia zbiorów! Niestety, oni wolą klepać biedę, ale na swoim, zamiast stworzyć jedno olbrzymie i wydajne gospodarstwo. Natomiast moi ziomkowie... Cóż, nie ukrywam, że zdecydowana większość z nich woli już cierpieć głód, niż chociaż spróbować wyhodować coś samodzielnie. Kult przeszłości i techniki dla wielu stał się więzieniem, paradoksalnie wiedzą o prawdziwym życiu mniej, niż analfabeci hodujący spokojnie marchew... Nastały ciężkie czasy, Ptaku, powinniśmy się zjednoczyć, to jasne, ale czy naprawdę potrafimy to osiągnąć? (72)

46

– Mógłbym o tym opowiadać przez wiele dni! Tymczasem powiem ci tyle, Kluczniku, że widziałem zarówno mieszkańców namiotów i lepianek, nomadów nie mających pojęcia o uprawie zboża, jak i zalążki miast, z młynami wodnymi lub wiatrakami zastępującymi pracę ludzkich mięśni. Niemniej tych pierwszych jest zdecydowanie więcej, a drudzy częstokroć wyniszczyli sami siebie w wojennym zamęcie. Widzisz, długo służyłem temu, kto zapłacił więcej. Była nas cała grupa, mała armia... Niszczyliśmy jednych w imieniu drugich, paliliśmy owe młyny, obracaliśmy w perzynę zalążki miast... Bywało i tak, że zwycięzcy jednej wojny stawali się naszym łupem, gdy wracaliśmy po pewnym czasie w taką okolicę, tym razem otrzymawszy zapłatę od zawistnych sąsiadów kiełkującej potęgi... Wojna, Kluczniku, na moich oczach ścinała młode społeczności pozornie kiełkujące ku świetlanej przeszłości. Świat się zmienił, wojna nie. Potraktuj to jako ostrzeżenie! (69)

47

– Jest wiele sposobów, aby wyruszyć w drogę... Ten, o którym mówię nie potrzebuje oczu, ani uszu, ale ust!

– Chodzi o... Jakiś wywar? Napój?

– Tak, Ptaku. O jedyną wodę prowadzącą przez czas i przestrzeń. Opowiedzieć ci o tej wodzie żywej, barwnej i pięknej?

– Chętnie posłucham! (82)

– Szczerze? Wolałbym zobaczyć bibliotekę, o której wspomniałeś. (59)

48

Wokół dwóch zsuniętych ze sobą ław zasiada sześciu markotnych ludzi, od których zależeć będzie przyszłość Libiąża i jego okolic. Dwie strony barykady... U szczytu tego negocjacyjnego stołu, na ziemi niczyjej, stoi samotne krzesło, które powinien zająć Michał. Teraz to miejsce dla Ciebie, ale jeszcze nie jesteś gotów, aby na nim zasiąść. Rozlewasz do drewnianych kufli najlepsze piwo, przygotowane specjalnie na tę okazję. Może trunek rozwiąże nieco języki, gdyż jak dotąd obie strony wymieniły tylko uprzejmości. Pocieszasz się myślą, że już sam fakt spotkania tutaj jest aktem dobrej woli.

– Za Michała! – wołasz, wznosząc kufel ku górze, przerywając zalegającą dotąd jak trujący opar ciszę.

– Za Michała! – odpowiada Ci chór gromkich głosów.

Łapczywie zanurzacie usta w gęstej pianie, długo pijąc wyborny trunek. Tak pyszne!

#14 – 84

Brak #14 – 37

49

– Plaga naszych czasów – stwierdza po chwili starzec – to bunt młodych przeciw trwającemu od wielu dekad porządkowi. Chcą czegoś więcej, ale sami nie wiedzą, co to właściwie mogłoby być. Naiwnie sądzą, że znajdą szczęście gdzieś daleko stąd, podczas gdy wyłącznie od nich zależy, jak potoczą się losy całej naszej społeczności. Czasem... Czasem nachodzi mnie myśl, że są jak szczury uciekające z tonącego okrętu, a najgorsze, że nawet nie zrozumieliby tego przysłowia, przecież nigdy nie wiedzieli okrętu! Wiedza o dawnym świecie, a wraz z nią cały nasz styl życia, starzeje się, tak jak ja... Ech! Złe myśli nachodzą mnie w dniu poprzedzającym przecież, jak mam nadzieję, spotkanie, które da początek zmianom na lepsze. Wybacz, mój drogi Ptaku, ale pilne obowiązki wzywają mnie ku sobie, muszę cię pożegnać. Dziękuję za wizytę, do zobaczenia jutro pod twoim dachem!

Żegnasz się ze starcem i wkrótce zostajesz przekazany pod opiekę jednego ze strażników, który szybko wyprowadza Cię poza teren palisady. (40)

50

(U#19)

Dzielnie bronisz sprawy wolności Leśnych Ludzi przed gremium coraz bardziej poirytowanych i niechętnych Ci słuchaczy. Niestety, pomimo dzielących ich różnic, liderzy obu społeczności w tej sprawie mówią jednym głosem. Oczyma wyobraźni ujrzeli już obfite profity płynące ze zniewolenia dzikich, nic nie zdoła już zatrzeć tego obrazu. Co gorsza oznajmią Ci wprost, że odtąd będziesz pod ścisłą obserwacją, więc jeśli przyjdzie Ci do głowy ostrzec Leśnych o gotowanym im losie, musisz liczyć się z „poważnymi konsekwencjami”. (36)

51

– Gdybym powiedział ci, że jest nim brak zapasów, to zapewne uwierzyłbyś w to wyjaśnienie. Obiecałem jednak być szczery i słowa dotrzymam. Nie przelewa nam się, ale nie cierpimy jeszcze głodu. Bywały lata znacznie gorsze, pełne wyrzeczeń i bolesnych strat... Nasz największy problem to... Dzicy! Tak! Ci... Leśni ludzie... Głupia nazwa sugerująca, że mają cokolwiek wspólnego z ludźmi! Zawsze sprawiali problemy, ale obecnie jest ich już całe mrowie, a do tego parzą się jak zwierzęta. Nie raz nasi zwiadowcy widzieli jak całymi gromadami wychodzą z lasu w poszukiwaniu pożywienia, a skoro gęstwina nie jest w stanie wykarmić ich wszystkich, to tylko patrzeć, jak postanowią zająć nowe tereny. Każde kolejne pokolenie jest coraz dziksze, bardziej agresywne. Zdarzały się już pewne... Utarczki. Straty były po obu stronach, niemniej śmierć tuzina dla nich, to jak jeden człowiek u nas. Z Wolnymi Ludźmi zawsze się dogadamy, to rolnicy i rzemieślnicy, są w gruncie rzeczy rozsądni i pragmatyczni, ale dzicy... To wielkie niebezpieczeństwo, Ptaku, dla nas wszystkich! Otaczają nas zewsząd lasy pełne barbarzyńców, pół-zwierząt! W gruncie rzeczy jesteśmy oblężeni! I uwierz mi, nie ja jeden jestem tego zdania i nie myślę tu tylko o nas, jak to mawiacie, Podziemnych... (72)

52

(U#14)

– Mhm... Dzięki za pomoc!

– Nie kpię! Te zadania to żart, dokładnie coś takiego dostałem lata temu od Klucznika, jak stale zamęczałem go pytaniami o kopalnię.

– Zakpił ze mnie?

– Widać lata mijają, a humor...

– Zakpił ZE MNIE?! – wrzeszczy nienawistnie Hagar i podsuwa papier pod płomień świecy.

Trzyma go w dłoni tak długo, aż ogień zaczyna parzyć go w palce, a nawet wówczas, zaciskając gniewnie szczękę wytrzymuje dłuższą chwilę.

– Wiedziałem, że te wszystkie uśmiechy i miłe słowa to tylko jakaś chora gra – mamrocze, rozmasowując poparzone palce. – Nikt o mnie nie dba, nawet Michał czekał tylko na twój powrót! Niech was wszystkich szlag trafi!

Młodzieniec zrywa się z miejsca i pędzi ku drzwiom wyjściowym, które zamyka za sobą z głośnym trzaskiem. Zostajesz sam. (74)

53

(U#21)

Jakież to zdumienie dopada wszystkich, gdy pierwsze oddziały wkraczają śmiało w leśną gęstwinę! Dzicy zniknęli, wszyscy, co do jednego! Bezradni strażnicy długo przeczesują okolicę, próbując zadośćuczynić rozkazom coraz bardziej poddenerwowanych przełożonych. Śmiejesz się w duchu z zaślepionych chciwością włodarzy Libiąża, którzy zdołali już w swej wyobraźni wznieść gmach przyszłej potęgi zbudowanej na niewolniczej pracy schwytanych „podludzi”. Ha! A takiego wała! Zdołałeś bowiem zawczasu przekazać ostrzeżenie Dzikiemu, który zdecydował się uniknąć rozlewu krwi. Leśni Ludzie odeszli w nieznane, beztrosko pozostawiając Libiąż własnemu losowi. Jaki on będzie? Już wkrótce się o tym przekonasz! (91)

54

Kolejne tygodnie upływają pod znakiem częstych i długich rozmów, w ogniu których z wolna wykuwa się nowy ład dla Libiąża. Omawiane są kolejne etapy wielkiego planu zjednoczenia, a także najskuteczniejsze metody konfrontacji z leśnymi ludźmi. W Dobrym Adresie, wciąż pozostającym terytorium negocjacyjnym, wkrótce przygotowujesz strefę do prowadzenia owych dyskusji, oddzieloną od gwarnej sali drewnianym przepierzeniem. Zazwyczaj bierzesz też w nich czynny udział, zostawiając obsługę gości pieczy Hagara. Twój autorytet rośnie z dnia na dzień, a w ślad za nim idą korzyści materialne. Bogacisz się! (36)

55

Wieczorem, aby uczcić obecność podróżnego w wiosce, Ciebie, płonie wielkie ognisko, wokół którego rozsiadają się mieszkańcy. Każdy przynosi coś od siebie, dzięki czemu nikomu nie brakuje jedzenia. Wacław tłumaczy Ci, że ludzie, chociaż zmęczeni po znoju całodziennej pracy, przysiądą zwyczajowo u ognia na czas trwania jednej z dwóch rzeczy. Pierwsza to bajanie dziada (30), czyli kogoś już bez sił do pracy, a kto stracił swoich bliskich, albo z jakiegoś powodu nie założył rodziny, i wędruje po okolicy za chlebem i dachem nad głową odpłacając się opowieściami za gościnę. Drugim tradycyjnym zajęciem jest oglądanie siłowych zmagań (92), połączone z żartobliwymi zakładami o zwycięzcę. Kto źle wytypuje, ten będzie musiał błaznować na oczach całej wsi! Tobie, jako zacnemu gościowi, przysługuje prawo wyboru atrakcji na ten na poły świąteczny wieczór.

56

Wkraczasz w leśną gęstwinę, wśród której wędrujesz przez dłuższy czas nie napotykając żadnych śladów ludzkiej obecności. Może powinieneś zbadać inny fragment lasu? Coś Ci jednak mówi, że rezultat Twojej wyprawy nie zależy od miejsca, ale od woli Leśnych Ludzi. Wędrujesz zatem wytrwale, coraz bardziej oddalając się od granicy lasu. Podczas lat tułaczki niejednokrotnie musiałeś obozować w lesie, częstokroć o wiele starszym i gęstszym od tego, który porasta okolice Libiąża. Drzewa chętnie przejmują tereny należące niegdyś do ludzi, a przynajmniej takie odniosłeś wrażenie, co rusz spotykając młode laski porastające dawne pola uprawne, a nawet zajmujące teren wokół porzuconych domostw.

– Witaj.

Nagłe pojawienie się Dzikiego zupełnie Cię zaskakuje! Z której strony nadszedł? I w jaki sposób zdołał Cię tak łatwo podejść? Lata niebezpieczeństw wyostrzyły Twoje zmysły. Niewielu udałaby się taka sztuczka!

– Odważyłeś się na samotny spacer po lesie? – kontynuuje rozmowę mężczyzna, nie zważając na to, że jak dotąd nie uzyskał od Ciebie żadnej odpowiedzi.

– Witaj – odpierasz w końcu. – Skradanie dobrze ci idzie!

– Las uczy. Chodź, zaprowadzę cię do Dzieci.

– Dzieci?

– My wszyscy, Dzicy, Leśni Ludzie, barbarzyńcy, jakkolwiek by nas nie nazywali, jesteśmy po prostu dziećmi natury. Od dawna tak o sobie mówimy: Dzieci. Trzymaj się mnie, niektórzy są bardzo płochliwi. A zwierzę czujące zagrożenie... Może niekiedy zaatakować – dodaje ostrzegawczo. – Zresztą, ledwie kilku spośród nas potrafi jeszcze mówić, a ja jestem ostatnim, który potrafi żyć w dwóch światach: u was i u nas, w lesie. Ostatni most…

#15 – 76

Brak #15 – 88

57

Przez trzy długie dni reprezentanci zwaśnionych grup z wolna zaczynają znajdować wspólny język. Rezultat tych starań jest satysfakcjonujący dla obu stron, bowiem od tej pory mają wymieniać się nie tylko towarami, lecz także umiejętnościami. Co więcej, wiedza dotycząca hodowli trzody oraz rolnictwa, wsparta narzędziami i maszynami, ma doprowadzić do powstania wielkoobszarowych gospodarstw, których plony mają być rozdzielane po równo. Plany są naprawdę ambitne! Obejmują zagospodarowanie wielkich połaci nieużytków, przekształconych następnie w pola oraz pastwiska, a także wyszkolenie i utrzymywanie licznego oddziału Strażników Libiąża, potrzebnych do odpierania możliwych zagrożeń.

Ta wizja, chociaż kusząca, wymaga jednak sporego nakładu sił ludzkich i środków, w tym wybudowania tartaków, co może wywołać konflikt z mieszkańcami lasów. Fakt ów, według debatujących, stanowi koronny dowód na konieczność rozwiązania „problemu dzikich”. Wnioski obu stron są takie same: należy wyłapać i siłą ucywilizować, najlepiej poprzez pracę dla wspólnego dobra, Leśnych Ludzi! Cała argumentacja wytaczana dla poparcia tej „szlachetnej idei” ogranicza się właściwie do jednego: „Albo my, albo oni!”. A co Ty sądzisz na ten temat?

To... Wyższa konieczność! Niestety, różnice pomiędzy nimi a nami będą się stale pogłębiać, konflikt jest nieunikniony. Być może kiedyś był to istotnie jakiś styl życia, rodzaj buntu przeciw rzeczywistości, ale teraz? Rodzą się kolejne pokolenia całkiem dzikich istot ludzkich, niemalże zwierząt. Dla dobra Libiąża, dla zapewnienia mu przetrwania: do boju! (U#19)(54)

Wiem, że konflikt jest nieunikniony. Jedyne co mogę zrobić, to pozornie przyznać  rację agresorom i uśpić czujność, aby dzięki temu móc ostrzec Leśnych Ludzi przed grożącym niebezpieczeństwem. Ci „obrońcy cywilizacji” pod płaszczykiem walki o ich człowieczeństwo chcą jedynie pozyskać niewolników! (U#17)(54)

Konflikt nie przyniesie niczego dobrego żadnej ze stron, trzeba go uniknąć za wszelką cenę. Jeśli zostanie przelana pierwsza krew, wtedy nie będzie już odwrotu, zacznie się rzeź, na której nikt nie skorzysta. Jeśli Leśnych istotnie jest za dużo w okolicy, to niech odejdą gdzieś dalej, nic ich tutaj nie trzyma. (50)

58

(U#23)

Wrogie wojska szybko zajmują wszystkie strategiczne punkty w całej okolicy, a ich dowódcy przejmują najlepsze domostwa, lub wprowadzają się tam w charakterze lokatorów. Okazują przy tym nadspodziewanie wiele taktu i dobrej woli, wciąż powtarzając, że potrafią docenić ducha współpracy, który pozwala im uniknąć „przykrej konieczności użycia siły”. To w gruncie rzeczy wykształceni, kulturalni ludzie! Jedynie w razie napotkania oporu, co niestety kilkakrotnie ma miejsce, nie wahają się urządzić publicznych egzekucji, podczas których drą ze skazanych pasy skóry lub rozrywają ich końmi... (108)

59

– Chcesz widzieć książki? Książki ci pokażę, za mną!

Dziki skręca gwałtownie, przechodząc przy tym do szybkiego marszu. Z gracją porusza się po nierównym terenie, który Tobie nastręcza o wiele więcej trudności. Zupełnie straciłeś orientację, możesz jedynie podążać za swoim wciąż uparcie przyspieszającym przewodnikiem. Mężczyzna raptownie przystaje, mówiąc:

– Jesteśmy na miejscu!

Przez dłuższą chwilę rozglądasz się uważnie w poszukiwaniu budynku lub choćby wejścia prowadzącego do podziemnej konstrukcji. Na próżno! Czas płynie, a wy stoicie bez słowa pośrodku małej polanki, otoczeni przez drzewa, skąpani w soczystej, wiosennej zieleni.

– Czasem nie wystarczy się zatrzymać w pędzie – mówi nagle Dziki – ale i rozejrzeć się, chociaż i tego mało! Żeby pójść do przodu, trzeba zrobić krok w tył.

I to właśnie robi, a Ty idziesz w jego ślady, dopiero wówczas czując pod stopami, że coś jest nie tak z podłożem. Schylasz się i rozgarniasz ściółkę ukrywającą masywną żelazną klapę. Dziki unosi ją dla Ciebie, dzięki czemu dostrzegasz prowadzącą w mroczną czeluść drabinę zrobioną z wmurowanych w ścianę prętów.

– W środku panuje okropny zaduch! – ostrzega Dziki. – Kiedy lata temu odkryłem to miejsce, udało mi się odnaleźć także małe wloty i wyloty powietrza na powierzchni. W środku była też jakaś maszyna, która miała zadbać o to, żeby gospodarz tego grobu się nie udusił. Przez jakiś czas można też było korzystać ze światła, chociaż nie wiem, skąd miało swoje źródło, co zaklęło je w małe, błyszczące półkola umocowane u sufitu. To... Smutne miejsce, Ptaku, znalazłem w nim piękno i wiedzę, ale nie nadzieję, to grób starego świata, niech umarli grzebią umarłych...

Dziki puszcza klapę, która zatrzaskuje się ze zgrzytem.

– Zostań z nami do wieczora, a zobaczysz prawdziwe cuda, wspanialsze od grobu-domu pod ziemią!

– To znaczy? (75)

– Wybacz, ale chciałbym odpocząć przed jutrzejszym, ważnym dniem. Nie mogę spędzić nocy w lesie. (43)

60

Obydwie strony słuchają Cię wpierw z irytacją, próbując zrozumieć powód tego nagłego wtargnięcia, która stopniowo przeradza się w zaciekawienie, by ostatecznie przybrać postać zgrozy. List krąży z rąk do rąk, niekiedy czytany jest po dwa razy przez te same osoby, aż w końcu ponownie wraca do Ciebie, pomięty, mokry od potu! Wkrótce zaczynają też padać pierwsze nieśmiałe pomysły co do kierunku i skali koniecznych przygotowań. Zajmujesz miejsce u szczytu stołu, bowiem teraz każdy widzi już w Tobie następcę Michała. Doprawdy, wysoka cena za ten przywilej!

Przede wszystkim należy potwierdzić te informacje! W tym celu wysłanych zostaje kilka niezależnych grup zwiadowców, pośród których, po wielu tygodniach, wraca tylko jedna, solidnie przetrzebiona. Niestety, zagrożenie okazuje się nie tylko prawdziwe, ale i bardziej nieuchronne niż przypuszczano. Armia już stawia swoje namioty, a nowe oddziały nadciągają każdego dnia. Co gorsza, schwytani zwiadowcy z innych grupy tylko pogorszyli sprawę. Ich obecność utwierdziła w przekonaniu dowódców Nowego Porządku, że nadszedł czas na działanie, skoro ich obecność nie jest tajemnicą i utracili element zaskoczenia.

Następuje pełna mobilizacja, zaś Podziemni otwierają swoje podwoje dla wszystkich Wolnych Ludzi, aby udzielić im schronienia oraz uzbroić i z ich pomocą przekształcić teren wokół kopalni w prawdziwy bastion. To tutaj ma rozstrzygnąć się los Libiąża! Latami żyłeś z przelewu krwi, wiesz więc, ile jest wart dobrze wyszkolony wojownik, nawet wobec przewagi liczebnej ufortyfikowanych i uzbrojonych, ale niewyszkolonych obrońców. Wkrótce przybywa posłaniec waszych przeciwników z ponurym ultimatum. Macie natychmiast złożyć broń (93) i przez to uzyskać rozsądną wysokość corocznej daniny, albo walczyć do ostatka (63) ku własnej zgubie, nikt bowiem dotąd nie dał rady odeprzeć nawałnicy żelaznej pięści ich armii! Nieliczni z was przebąkują nieśmiało o alternatywnie, czyli natychmiastowej ucieczce (79) hen, hen daleko, gdzie oczy poniosą!

61

(U#20)

Pierwszy etap rozmów kończy się po dwóch dniach ustanowieniem kompromisu co do kierunku, w którym powinny zmierzać obie frakcje. W nadchodzących miesiącach i latach obie strony mają przede wszystkim podjąć handel umiejętnościami. Podziemni zdradzą sekrety podstaw obróbki metalu i wytwórstwa prostych narzędzi oraz mechanizmów w zamian za informacje dotyczące hodowli trzody oraz rolnictwa, będą też prowadzić nauki czytania i pisania tak długo, aż problem analfabetyzmu wśród Wolnych Ludzi zostanie zażegnany. Obie strony mają też zacząć wspólne prace nad wytwarzaniem książek, na początek prostych poradników pomocnych w rzemiośle i na roli. Poza tym zobowiązano się do wyszkolenia i utrzymania stałej armii do obrony przed zagrożeniami z zewnątrz, dowodzonej kolektywnie przed dowódców z obu obozów, a docelowo zupełnie niezależnej politycznie, niejako trzeciej siły równoważącej wpływy Wolnych i Podziemnych w regionie.

A co z Leśnymi? Na to pytanie żadna ze stron nie chce udzielić Ci odpowiedzi innej niż ta, że „problem zostanie rozwiązany w sposób cywilizowany”. Nie pozostaje zatem nic innego, jak czekać, aż ustanowione porozumienie stanie się czymś więcej, niż słowami uśmiechających się do siebie przyjaźnie z przeciwnych stron stołu ludzi. (36)

62

Widząc rosnące zniecierpliwienie zebranych, delikatnie wpadasz Hagarowi w słowo, uspokajająco oznajmiając:

– Dzieje się dużo i szybko, za szybko. Ledwie wróciłem do domu, a spadł na mnie straszny cios. Decyzję o pogrzebie podejmę jutro skoro świt, teraz potrzebuję spokoju. I samotności.

Po kilku nieśmiałych protestach goście opuszczają Dobry Adres, jednak Hagar nie rusza się z miejsca. Spokojnie, ale stanowczo prosisz:

– Czy mógłbyś...

– Co? Wynieść się z własnego domu? Mam większe prawo do przebywania pod tym dachem, niż ty! To mój dom!

– A to ciekawe... Zdecydowano, że po śmierci Michała to miejsce należy do mnie.

– Złodziej! Morderca! Co za zbieg okoliczności, wracasz po latach tułaczki i nagle umiera Michał, a ty...

– Odszczekaj to, psie! (35)

– Nie kłóćmy się nad ciałem Michała! Powstrzymaj gniew, ja powstrzymam swój! Ochłońmy i porozmawiajmy ponownie pod koniec dnia. (77)

63

Kości zostały rzucone! Zwieracie się w krwawym boju z przeciwnikiem równie dobrze wyszkolonym, co uzbrojonym. Walczyłeś w niejednej bitwie, potrafisz dostrzec słabe strony wroga, nawet jeśli stara się starannie je ukryć. Wojownicy Nowego Porządku to zwarta, zdyscyplinowana maszyna wojenna umiejętnie kierowana przez doświadczonych dowódców. I to właśnie oni stanowią jej słaby punkt, w który radzisz uderzyć z całą mocą! Poszczególne oddziały napastników, po pozbawieniu kierującej ich ruchami woli, chociaż wciąż groźne, przechodzą do defensywy. Ta taktyka prowadzi ku zwycięstwu! I zapewne odnieślibyście ostatecznie triumf, gdyby wszyscy obrońcy sumiennie ćwiczyli od lat swoje umiejętności bojowe. Niestety, mieszkańcy Libiąża zbyt późno wkroczyli na drogę zjednoczenia, dekady wzajemnych animozji okrutnie zemściły się na wszystkich, ponosicie druzgocącą klęskę! (67)

64

Kopalnia! Miejsce tak bardzo otoczone legendami, że jej prawdziwe oblicze umyka nawet mieszkańcom podziemi. Ci zresztą, wbrew obiegowej, a branej za niezaprzeczalny fakt opinii, wcale nie żyją wciąż pod powierzchnią ziemi, lecz jedynie zjeżdżają tam na rotacyjne, wielogodzinne dyżury. O ile dobrze się orientujesz w starych szybach znajdują się niemal wszystkie ich warsztaty, tudzież zapasy. Od czasu Twojej ostatniej wizyty w tej okolicy Podziemni dorobili się pokaźnej palisady, która otacza podległe im tereny, czyniąc wały wokół samej kopalni murem wewnętrznym.

Do środka zostajesz wpuszczony z rozkazu samego Klucznika, który towarzyszy Ci również stale jako przewodnik. Chętnie odpowiada na Twoje pytania, chociaż po pewnym tematach zręcznie się prześlizguje, a inne, mniej newralgiczne dla życia wspólnoty, omawia aż do najdrobniejszych szczegółów. Wszędzie widzisz przechadzających się uzbrojonych wartowników, ale ich obecność w żaden sposób nie wpływa ujemnie na samopoczucie ludzi. Wręcz przeciwnie! Nieraz wychwytujesz pełne zadowolenia spojrzenia mieszkańców, którymi obdarzają strażników.

Pozornie Podziemnym wiedzie się bardzo dobrze, chociaż w tym utopijnym obrazie dostrzegasz pewne rysy. Na przykład wszyscy napotkani ludzie są bardzo szczupli, lecz nie jest to wynikiem aktywnego trybu życia, pod ich skórą nie dostrzegasz zarysu mięśni. Głód jeszcze nie zapanował nad tą społecznością, niemniej jego pierwsze oznaki są widoczne. Sam doskonale wiesz, ile jest w stanie zrobić człowiek, żeby zdobyć pożywienie. To wszakże stary jak świat powód do wszczęcia wojny!

Klucznik prowadzi Cię do miejsca, które znasz bardzo dobrze. W jednym z kilkupiętrowych budynków mieszkalnych ocalałych z czasów sprzed Końca znajduje się prawdziwy skarb Podziemnych: książki! Począwszy od wejścia do klatki schodowej, poprzez kolejne półpiętra, na waszej drodze stają strażnicy, aż na szczyt, gdzie mieści się księgozbiór. Klucznik otwiera masywne metalowe wrota i wpuszcza Cię do środka.

Wewnątrz znajduje się kilku zupełnie oddanych lekturze czytelników oraz strzegący księgozbioru bibliotekarz, to młody mężczyzna, nie znasz go. Uzbrojony jest w tradycyjny, krótki pejcz do dyscyplinowania szczególnie głośnych lub nie traktujących z należytym szacunkiem ksiąg gości tego przybytku wiedzy. Przechodzicie do części niedostępnej dla zwykłych odwiedzających, która zawiera najcenniejsze zbiory. Klucznik zasiada na jednym z bogato zdobionych, obitych skórą foteli wskazując Ci identyczny mebel stojący naprzeciw.

– Czas, abyśmy porozmawiali na poważnie – zapowiada. – Nie znam cię Ptaku, znałem Ptaka sprzed dwudziestu lat, ale ty, wędrowiec, niemalże obcy, jesteś dla mnie zagadką. Dlatego teraz odpowiem szczerze i w pełni na tylko jedno z pytań dotyczących naszej społeczności. Zastanów się dobrze nad jego treścią!

Zgodnie z tą sugestią milczysz przez dłuższy czas, układając w myśli stosowne pytanie. W końcu werbalizujesz je, bacznie śledząc reakcję Klucznika:

– Jaki jest największym problem, który trapi waszą społeczność? Coś, co w najbliższej przyszłości może skłonić was do podjęcia... Drastycznych kroków w celu jego rozwiązania? (51)

– Co myślisz o przyszłości, która czeka nas wszystkich, mieszkańców Libiąża i okolic? (45)

– Opowiedz mi o waszym księgozbiorze. Nie pamiętam, żeby kiedyś dostępu do niego broniło tak wielu strażników, dlaczego teraz jest to konieczne? (78)

65

Pomimo oznak rozczarowania, wszyscy obecni przyznają Ci rację. Powiedzieć w Libiążu i okolicy „Dobry Adres” to jakby powiedzieć „Michał”. Stary karczmarz tak bardzo wrósł w świadomość ludzi, że ukuto niegdyś zwrot „michałować”, jako określenie spokojnego przesiadywania przy gorzałce i rozumnej dyskusji. Zapraszasz delegatów na wieczorną stypę poświęconą pamięci zmarłego, pozostawiając swobodę co do wyboru i ilości osób towarzyszących. Kiedy odchodzą, kierujesz swe kroki do piwnicy. Towarzyszy Ci milczący Hagar, który bierze zza lady mały świecznik.

Stajecie przed drzwiami, za którymi znajduje się ciało Michała. Dotykasz klamki, ale cofasz dłoń, jakby metal, z którego ją wykuto nie był zimny, lecz rozgrzany do czerwoności.

– Tutaj zawsze jest chłodno – zaczynasz niepewnie. – Proponuję... Chodźmy do Podziemnych po trochę gruzu i zaprawy, po prostu zamurujemy te drzwi, niech Michał na zawsze stanie się częścią tego miejsca.

– Zgoda – odpiera krótko Hagar. – Chodźmy.

Parę godzin później spoglądacie na dosyć nieudolny rezultat waszej pracy. Skończone, tak po prostu. Niemniej czyż nie tak właśnie kończy się ludzie życie – zwyczajnie, w jednej chwili żyjemy, w drugiej już nie? Wychodzicie z podziemi, podczas gdy proza życia już daje o sobie znać. Ktoś puka do drzwi, czy to goście zaczynają się powoli schodzić? Nie za wcześnie? Dzień, dzień po dniu, tak płynie życie, aż do swojego kresu. Dobranoc, Michale, dobranoc drogi ojcze! (98)

66

Nastał czas na podjęcie brzemiennej w skutki decyzji! W Dobrym Adresie zbierają się, pośpiesznie wybrani, delegaci całej libiąskiej społeczności. Klucznik i Wacław wygłaszają kolejno długie mowy zagrzewające do boju, acz niepozbawione argumentów na rzecz zachowania rozwagi. Następnie zaczyna się jawne głosowanie nad tym, czy poddać się (93) przeważającej sile nieprzyjaciela czy też spróbować stawić mu opór (63). Jako gospodarz i spadkobierca Michała to Tobie przypada obowiązek sumiennego zliczenia głosów. Jaką decyzję podjęto?

67

(U#24)

Jakże niewielu z was przetrwało ten pogrom! Nie lepiej wygląda również okolica, niemal wszystko zostało spalone aż do gołej ziemi! W tym, o zgrozo, Dobry Adres, którego piękna, długa historia dobiega końca. Właściwie tylko biblioteka Podziemnych uniknęła ognistej zagłady, bowiem najeźdźcy zatroszczyli się o książki, przeznaczając na ich transport specjalne kryte wozy z półkami, najwyraźniej przygotowane zawczasu do tego celu. Czyżby wiedzieli wcześniej o istnieniu książnicy?! Dla was mają mniej serca, ze sznurami na szyjach, niczym bydło, zostajecie powiedzeni w niewolę. (108)

68

Celny rzut! Zbyt celny... Młodzik dostał w głowę, tak jak instynktownie wymierzyłeś. Jego towarzysz staje na wysokości zadania i próbuje mu pomóc, ale szybko daje za wygraną i rozglądając się nerwowo na boki, odbiega. Znika również, mocno wystraszona całą sytuacją, zaatakowana kobieta. Szybko podchodzisz do nieruchomego ciała. Zabiłeś go! Do tej pory ukrywałeś się przed fałszywymi oskarżeniami, ale teraz naprawdę popełniłeś zbrodnię, której konsekwencje zresztą szybko dają Ci się we znaki. Najwyraźniej śmierć tego młodzieńca była iskrą, od której zapłonęła od dawna wzbierająca nienawiść, w las wyrusza bowiem wielka obława.

Leśni Ludzie giną setkami, to prawdziwy pogrom! Ty sam cudem uchodzisz z życiem. Wędrujesz hen daleko gdzie oczy poniosą, po raz kolejny, tym razem ostatecznie, opuszczając rodzinne strony. Z czasem przyłączasz się do napotkanej, podobnej Tobie, grupie wyrzutków, którzy wędrują wytrwale w poszukiwaniu ustronnego miejsca do założenia osady. (79A)

69

Dalszą rozmowę przerywa ciche, ale stanowcze pukanie do drzwi.

– Wejść! – rzuca głosem władczym, niepasującym do fizjonomii poczciwego starca Klucznik.

Na progu staje strażnik, który prowadzi ze sobą młodzika. Widząc Ciebie przeprasza za kłopot i chce odejść, ale zostaje zatrzymany rozkazem:

– Mów, nie chcę mieć tajemnic przed naszym gościem.

– Klaudiusz znowu... Opuścił swój przydział warty.

Młodzik, o którym jest mowa kuli się jakby po ciosie batem słysząc swoje imię.

– Klaudiusz – zaczyna ostrożnie tłumaczyć Ci Klucznik – już dwukrotnie próbował ruszyć w świat. Nie jest to zakazane, każdy jest panem swojego losu, jednak nasz młody podróżnik chciałby zabrać ze sobą ekwipunek i prowiant pochodzący z przydziału strażników, do których zaszczytnego grona, co chwalebne, przystał parę miesięcy temu.

– Chcę podróżować, zwiedzać świat! – odpowiada sam zainteresowany. – Kluczniku, co w tym złego? Wiesz dobrze, że nie ma innego źródła, skąd mógłbym zdobyć rzeczy potrzebne do podróży! Jedzenie, ubrania, prawie wszystko dostajemy przecież ze wspólnej puli, nikt nie ma tutaj czegoś naprawdę własnego!

– Żyjemy wspólnie, co w tym dziwnego? Klaudiuszu, mój drogi, spójrz na mojego gościa! Nazywają go Ptakiem, podobnie jak ty przed wieloma laty zapragnął przygody! Wyruszył na długi zwiad, który, jak wiesz, od wielu lat nie jest już przez nas praktykowany ze względu na nikłe korzyści w stosunku do ponoszonych strat... Wyruszył i... Oto dopiero pojawił się po ponad dwudziestoletniej tułaczce! Porwany, wywieziony w nieznane, stracił dłoń, a powróciwszy w rodzinne strony tuż po radości ponownego ujrzenia ojca musiał go rychło pochować! Ucz się, Klaudiuszu, ucz się od tych, którzy wycierpieli na drodze, do której tak ci pilno!

Oczy młodzieńca wpijają się w Ciebie, jakby żądając potwierdzenia ostrzegawczych słów Klucznika (41), choć póki co milczysz, co wygląda na ich zaprzeczenie (104).

70

– Bywało, że trafiałem na tereny podległe ludziom korzystającym z naprawdę zaawansowanej techniki, niekiedy nawet tworzonych od podstaw silników spalinowych! Cóż z tego, skoro całą swoją potęgę uzyskiwali do zdobywania coraz to nowych zapasów paliwa, albo też, to była stała prawidłowość, zamiast poprawić poziom swojego życia oddawali się pogoni za tworzeniem coraz bardziej wyrafinowanego uzbrojenia. I tak, kiedy w ich muszkietach brakowało już kul, a działom prochu, prosty, acz ostry toporek kończył ich dominację. Pytasz mnie o technikę, powiem ci, że ma się ona bardzo dobrze! To w ludziach, nie braku wiedzy, leży problem. Pragną postępu dla władzy, nie dbając o nic innego. Czasem zastanawiałem się, czy silnik parowy lokalnego władcy jest warty całej tej krwi wylanej w jego obronie przed sąsiadami, z którymi wolał walczyć do ostatka, niż się podzielić. (69)

71

Przerywasz pracę i prosisz Hagara, żeby poświęcił Ci chwilę.

– Źle zaczęliśmy – zaczynasz polubownie – naszą znajomość. Wybacz mi, proszę. Chcemy, czy nie, nasze losy splotły się ze sobą i nie chciałbym aby pod tym gościnnym dachem dwaj wychowankowie Michała skakali sobie do oczu. Zgoda?

Wyciągasz do młodzieńca dłoń, na którą ten spogląda z mieszanką zaskoczenia i nieufności. Ujmuje ją jednak, odburkując:

– Zgoda. Dla Michała!

Posyła Ci jeszcze, jak na jego standardy, przyjazne spojrzenie i wraca do pracy. Ciężki charakter! Niemniej obaj zrobiliście krok na ścieżce ku pojednaniu, a ta zazwyczaj prowadzi ku pomyślnej przyszłości. (Tracisz #7)(87)

72

Obaj milczycie przez dłuższą chwilę, nim zadajesz kolejne pytanie. Chociaż przybyłeś tu, aby dowiedzieć się czegoś o Podziemnych, to nie możesz się powstrzymać przed zadaniem pytania o swojego ojca:

– Jak wiodło się Michałowi przez ostatnie lata?

Klucznik uśmiecha się, odpowiadając:

– To był człowiek ze stali! Szkoda, wielka szkoda, że wróciłeś dopiero teraz. Z drugiej strony kto wie, może właśnie oczekiwanie na ciebie było tym, co jeszcze trzymało go przy życiu. Koniec końców był już starcem, słabym i chorowitym, chociaż zawsze umiał robić dobrą minę nawet trapiony gorączką. Też mam swoje lata, może dlatego ostatnimi czasy bardzo się do siebie zbliżyliśmy. Powiem ci, Ptaku, że pomimo bolesnej utraty ciebie był w gruncie rzeczy szczęśliwym człowiekiem – dzieło jego życia, Dobry Adres, przetrwało. To prawdziwa latarnia w tych mrocznych czasach, bezpieczna przystań, do której ściągali zewsząd dobrzy ludzie. Mam nadzieję, że pod twoją opieką to miejsce nie tylko przetrwa, ale wręcz rozkwitnie! W końcu na pewno w czasie swojej tułaczki zdobyłeś cenne doświadczenie. A skoro już poruszyłem ten temat, to pozwól, że spytam cię o...

– ... napotkane społeczności, jak ludzie sobie radzą tam, hen, daleko za horyzontem? (46)

– ... poziom rozwoju technologicznego napotkanych ludzi, jak bardzo zapomnieli już o cudach świata sprzed Końca? (70)

– ... to, czy gdziekolwiek ludzie kochają jeszcze wiedzę i sztukę, czy ktokolwiek przechowuje jeszcze książki? (80)

73

Docierasz do Dobrego Adresu wraz z ostatnimi promieniami słońca. Przeciskasz się przez zatłoczoną salę w stronę kontuaru, za którym stoi uśmiechnięty Hagar. Pomagają mu dwie młode dziewczyny, które roznoszą wśród gości tace z napełnionymi świeżym piwem kuflami i kawałkami prażonego chleba i żółtego sera. Gdzieś w rogu słychać nieśmiałe brzdęknięcia jakiejś prymitywnej gitary. Obejmujesz spojrzeniem cały ten pejzaż, z zadowoleniem myśląc o Michale. Mimo zmęczenia rzucasz się w wir pracy, zastępując za szynkwasem, wyraźnie niezadowolonego z tej rotacji, Hagara. Gości stale przybywa, podobnie jak zamówień. Przyjmujesz towary w ramach zapłaty za strawę i napitek, lub też zapisujesz dłużników w księdze – prędzej czy później, choćby rzemieślniczą pracą, odpłacą za gościnę Dobrego Adresu. Jednak przede wszystkim idziesz w ślady Michała, zajmując wszystkich chętnych pogawędką i opowieściami o wielkim świecie.

Mijają godziny, aż w końcu sala zaczyna z wolna pustoszeć, gwar cichnie, a wraz z nim gasicie kolejne świece, stopniowo pogrążając pomieszczenie w delikatnym półmroku. Po zamknięciu drzwi za ostatnimi maruderami jesteś wykończony, podobnie jak Hagar, który jednak siada jeszcze przy jednym ze stolików i w słabym blasku świecy dobywa z kieszeni jakieś zawiniątko. To zapisana kartka papieru, którą zawzięcie studiuje. Zerkasz mu przez ramię i dostrzegasz matematyczne wzory:

– To równania od Podziemnych – rzuca od niechcenia młodzieniec nie odrywając wzroku od notatek. – Załatwił mi je Michał. Jeśli rozwiąże je wszystkie, to Klucznik weźmie mnie na nauki. To pierwszy krok żeby wkupić się w ich łaski!

– Chciałbyś żyć z nimi?

– Nie wiem, ale gdzieś trzeba. Tutaj... Teraz ty tu jesteś panem, a mnie nie uśmiecha się jeździć szmatą po blacie przez całe życie. Chcę coś osiągnąć! Choćby i u Podziemnych...

– Jak tam sobie chcesz,...

–... mogę ci pomóc nad tymi szlaczkami, swego czasu byłem całkiem niezły w rachowaniu. (102)

–... tylko nie siedź nad tym do rana, jutro ważny dzień, wiesz przecież! (81)

74

Poranek zastaje Cię w Dobrym Adresie, pochłoniętego ostatnimi przygotowaniami. Hagar, ze śladami wyraźnego niewyspania, również zjawia się żeby pomóc. Wyciągacie największe skarby Michała, pochodzące jeszcze sprzed Końca oryginalne obrusy i naczynia używane w Dobrym Adresie. Znać na nich nieubłagany ząb czasu, ale wciąż zachwycają pięknem wykonania. Pamiętasz, jak Twój uwielbienie dla tego niezwykłego piękna rozbawiło Michała, kiedy pokazał Ci po raz pierwszy ową „zastawę na szczególne okazje”. Powiedział wtedy, że wszystko to, co tak Cię urzekło pochodziło z, jak to określił, masowej produkcji, czyli było tanie i łatwe do zdobycia. Teraz za sam komplet tak dobrze zachowanych talerzy sprzed Końca można by kupić zapasów na rok!

Twoje rozmyślania przerywa nieśmiałe skrzypnięcie drzwi, do środka wchodzi Dziki, rzucając przez próg:

– Ptaku, nie będę dziś na rozmowach, przyjąłem zaproszenie tylko ze względu na Michała, ale nie czuję, żeby ktokolwiek był chętny rozmawiać ze mną, życzę powodzenia!

I nim zdążyłeś zareagować, znika ponownie za drzwiami. Z trójstronnych rozmów pozostało więc już tylko dwie, poniekąd zwaśnione obozy. Oby tylko Wolnym i Podziemnym udało się wypracować kompromis! (48)

75

(U#16)

Cierpliwie oczekujesz wieczora, podczas gdy Dziki pokazuje Ci „piękno lasu oraz jego dary”, czyli spacerujecie wśród pni, posilając się co pewien czas z pełnych orzechów tudzież suszonych owoców skrytek, pozostałości po zapasach Leśnych Ludzi na zimę.

– Jesteśmy jak wiewiórki – tłumaczy ze śmiechem Twój przewodnik – często zapominamy, gdzie ukryliśmy swoje przysmaki!

W pewnym momencie ucinacie sobie dłuższą drzemkę, wsłuchując się uprzednio w ptasi świergot. Życie na łonie natury wydaje się spokojne i piękne! I tylko liczne kopczyki, jak tłumaczy Ci Dziki, zawierające ciała tych, którzy „nie doczekali wiosny” sugerują, że śmierć ma dostęp do tego raju.

Pod wieczór zasiadasz wraz z kilkoma innymi, niepotrafiącymi mówić, mieszkańcami lasów przy ogniu na którym w jakże niepasującym do tego świata metalowym rondelku, gotuje się woda potrzeba do naparu. Jego sporządzeniem zajmuje się Dziki, tłumacząc Ci, że poza nim niewielu jest takich, którzy potrafią prawidłowo przygotować „przejście przez drzwi”. Zauważasz, jak wielkim szacunkiem jest darzony przez zgromadzonych, co może sugerować, iż leśni ludzie posiadają jednak pewną hierarchię, a ci spośród nich znający sposoby warzenia narkotycznego napoju mają nad innymi władzę.

Kiedy napój jest już gotowy, wokół zgęstniał mrok, noc objęła panowanie nad lasem, a wasze jedyne źródło światła, ognisko, z wolna dogasa. Nikt jednak nie kwapi się, aby dorzucić doń choćby odrobinki chrustu, najwyraźniej ciemność jest więc pożądana. Cierpliwie czekasz na swoją kolej, upijając z naczynia dokładnie tyle łyków i w takim tempie, jakie nakazuje Dziki. Wkrótce z mroku zaczynają wyłaniać się barwy, których źródło tkwi w Twoim umyśle. A możesz jeszcze gdzieś indziej...

[Decyduj! Chcesz odczytać przygotowaną przeze mnie wizję (33), czy też samemu wyobrazić sobie to, co czeka tuż za progiem uchylonych właśnie drzwi percepcji? Jeśli tak, to poddaj się własnej wyobraźni, a następnie, wraz z nadchodzącym świtem, udaj się w drogę powrotną do Dobrego Adresu (74)]

76

– Słyszałem... – zaczynasz ostrożnie – ...że Michał był ważny dla waszej społeczności.

– Nie powiem, że nas rozumiał, ale bardzo starał się to osiągnąć. Zapominał o różnicach, mówił o tym, co łączy. No i, to najważniejsze, nie próbował nas zmieniać! Chociaż, wiem to, głęboko w sercu sądził nasz świat miarą własnego. Dla was zawsze już będziemy dzicy, chociaż nie rozumiecie, że to właśnie jest nasz cel. Jeszcze tylko jedno pokolenie, Ptaku i w pełni go osiągniemy, staniemy się równie naiwni i ciekawi świata jak dzieci. Czasem warto otworzyć oczy na świat, jakby się go widziało po raz pierwszy. Te wewnętrzne też.

– Wewnętrzne?

– Mamy swoje drogi prowadzące do... Innej rzeczywistości. Jesteś tu, jak myślę, żeby się uczyć, więc opowiem ci o tych drzwiach! (82)

77

(U#15)

Hagar przystaje na Twoją propozycję, a przynajmniej na to wygląda, ponieważ po prostu odchodzi bez słowa. Ciekawe, czy zachowywał się podobnie wobec Michała? Michał... Pozwalasz wspomnieniom napłynąć z zakamarków pamięci, zarówno tym dobrym, jak i złym. Koniec końców życie to suma składowa jego elementów, nawet najdrobniejszych.

Wieczorem Hagar wraca, a nawet mówi coś, co przy dużej dozie dobrej woli można by uznać za rodzaj przeprosin. Rozmawiacie długo i szczerze, chociaż w niezbyt przyjaznej atmosferze. Młodzieniec często podkreśla, że żył w Twoim cieniu, wiecznie porównywany nie tylko przez Michała, ale wszystkich innych, dla których był „drugim Ptakiem”. Kimś na podobieństwo psa tej samej rasy wziętego, aby wypełnić pustkę po odejściu pupila rodziny. Zauważasz, że Hagar nawet mówiąc o innych, wciąż nawiązuje do siebie. To zwykły egoizm, czy próba podniesienia własnej wartości? Widać życie go nie rozpieszczało! W pewnej chwili pytasz go o zdanie na temat pogrzebu Michała. Odpowiedź zupełnie Cię zaskakuje:

– Od lat Michał zajmował się leśnymi ludźmi, poznawał ich, próbował zrozumieć. Traktowali go jak przyjaciela, a nawet więcej, jakby przywódcę duchowego. Często opowiadał, jak wraz z nimi spożywał różne grzyby albo korzenie... Miewał wtedy wizje, tłumaczył też to, co mogły oznaczać obrazy, które oni widzieli pod wpływem tego, co zażyli. Tylko ja wiedziałem o ich bliskiej relacji, Michał ukrywał przed światem swoją sympatię do leśnych. Podobno za twoich czasów całkiem nieźle się z nimi żyło, teraz dla wielu są solą w oku, zajmują lasy, ludzie chcieliby zapolować na nich jak na zwierzynę, szkodniki.

Dziękujesz za te informacje, które mogą dać Ci do myślenia. Niemniej masz też w pełni świadomość tego, że pogrzeb Michała to także - a może przede wszystkim - wydarzenie polityczne. Rankiem, kiedy przybywają delegaci, jesteś już zupełnie zdecydowany, co chcesz im przekazać. Nabierasz powietrza w płuca i oznajmiasz: (86)

78

– To pytanie jest balsamem na serce uczonego, mój drogi! Dobrze, na szczęście, bardzo dobrze. Dbamy o nasze kochane książki, czasem nawet powielamy najważniejsze z nich, ręcznie albo prostymi maszynami drukarskimi. Niestety, upływ czasu robi swoje, więc wiele z nich jest już niemalże niezdatnych do użytku. Problemem jest też ludzka chciwość, dlatego musieliśmy podjąć radykalne kroki, jak chociażby wspomniana przez ciebie obecność licznych strażników. Oni... Cóż, to bardzo przykre, niemniej prawda jest taka, że rewidują każdego wychodzącego! Coraz więcej w ostatnich latach mieliśmy prób kradzieży książek i sprzedaży ich Wolnym Ludziom albo wędrownym handlarzom. Oczywiście ofiarą złodziei padały najczęściej te o tematyce technicznej, dlatego wszystkie takie dzieła dotyczące  trzymamy w tym pomieszczeniu, dostępne są tylko dla wybranych inżynierów. Co do reszty... Czytelnictwo spada z roku na rok, szczególnie wśród młodzieży. Wiele opisów dawnego życia jest dla nich zupełnie niezrozumiałych, czytają głównie baśnie i bajki, albo w ogóle. Stary świat... Obawiam się, że jeszcze tylko jedno pokolenie dzieli nas od całkowitego zapomnienia o tym, jak wyglądał. Stanie się mitem, niczym ponadto. A co dopiero za sto, czy trzysta lat... Wszystko... Przepadnie!

Klucznik milknie gwałtownie. Widzisz, jak wiele cierpienia sprawia mu świadomość nieodwracalności tego procesu. (72)

79

W kilkanaście osób opuszczacie pospiesznie Libiąż dosłownie w ostatniej chwili, niemalże mijając się w drodze z nadciągającym nieprzyjacielem, którego tylne straże zadają wam zresztą dotkliwe straty. Uciec zdołały ledwie trzy osoby, Ty sam i świeżo osierocone młode rodzeństwo. Długo tułacie się po świecie, trafiając w końcu na podobną wam grupę ludzi, którzy stracili wszystko i teraz poszukują nowego miejsca do życia. (A)

A

W ciągu paru lat wasza grupa stale rośnie w siłę, w szczytowym okresie licząc blisko sześćdziesiąt osób. Przygarniacie z traktów wszystkich tych, których skrzywdziły zły los lub ludzka podłość, dzięki czemu zbieracie bezcenne informacje o tym, których regionów najlepiej unikać. Żyjąc jak nomadzi, z wypasu bydła, handlując czym popadnie z kim popadnie, zmierzacie uparcie ku północy, aby po blisko pięciu latach krążenia po terenie dawnej północnej Polski osiąść nad brzegiem morza, w sąsiedztwie rybackiej wioski, z której mieszkańcami szybko znajdujecie wspólny język, mowę handlu. Wymieniając produkty mleczne oraz mięso na ryby i wyroby rękodzielnicze stale zacieśniacie współpracę, aż po blisko roku życia obok siebie dochodzicie do wniosku, że najlepiej będzie zjednoczyć się, zamieszkać z sobą, tworząc tym samym podwaliny nowej, silnej społeczności. (222)

80

(U#9)

– Mam dla ciebie dobre wieści, Kluczniku! Wielu ludzi nadal ceni słowo pisane. Spotkałem też takich, którzy nauczywszy się na pamięć jakiegoś ważnego dla nich dzieła przekazują je w schedzie swoim potomkom. Często ludzie wielkiej erudycji i wiedzy służą tyranom, którzy pragną aby pomagali im budować nową, coraz to potężniejszą broń. Niemniej te sługi zła wykorzystują swoje przywileje również w słusznej sprawie, przepisują książki, albo korzystają z pras drukarskich. Raz, tylko jeden raz, natrafiłem na dzieło drukowane o treści stworzonej już po Końcu, a nie będące poświęcone sprawom techniki lub broni. Krótka, prosta opowieść, ale spisana żywym, zabawnym językiem. To, mój drogi Kluczniku, jest iskierka nadziei na przyszłość!

Starzec uśmiecha się, szczęśliwy jak dziecko. Nie masz serca powiedzieć, mu że owa książka spłonęła w trakcie oblężenia grodu, w którym powstała, a Ty znalazłeś jej nadpalone resztki ściskane przez samego autora, konającego od rany jednego z Twoich towarzyszy. Dobrze wam zapłacili za to oblężenie, to była fachowa robota! (69)

81

– Dobra, dobra... – odburkuje Hagar.

Masz wrażenie, że te dwa słowa Michał słyszał naprawdę bardzo często. Butna młodość przemawia w każdym geście Hagara, ale czy to źle? Z tym pytaniem kotłującym się w umyśle ruszasz ku części mieszkalnej Dobrego Adresu. Czas spać! (74)

82

Dziki uśmiecha się błogo, szepcząc coś pod nosem.

– Bieluń – powtarza na głos. – Bieluń, bieluń, bieluń! – recytuje z pasją, jakby rozkoszował się posmakiem, jaka ta nazwa zostawia na jego języku. – Bieluń to prawdziwy dar lasu! Napar z tego zioła to gorzko słonawe drzwi prowadzące gdzieś dalej, poza czas, daleko od granicy dzielącej to, co widzimy od tego, co istnieje poza naszymi oczami.

– Narkotyk?

– Tego samego słowa użył Michał, nawet zaakcentował je tak samo. Jakby to było coś... Niewłaściwego. Na początku próbował przekonać mnie, a poprzez mnie innych, żebyśmy odrzucili ten dar. Potem... Podróżował razem z nami! Zostań, proszę, do wieczora, wtedy rozpalamy ognie i przygotowujemy się do drogi. Czasem szlak prowadzi przez nieskończone piękno, kiedy indziej trzeba wejść głęboko w ciemność... Jeśli naprawdę chcesz pojąć jak rozumiemy świat, to zanurz się z nami w wizjach, przejdźmy ramię przy ramieniu przez te drzwi!

– Dobrze, pokaż mi proszę wasz świat, tak żebym mógł opowiedzieć o nim innym, pokazać, że nie jesteście groźni. (75)

– Wybacz, ale nie chcę spróbować. Jutro ważny dzień, muszę być w dobrej formie. (43)

83

– Mamy dużo pracy – odburkuje Hagar – będziesz sobie bajał zimą, przy palenisku.

Nie odpowiadasz na zaczepny ton rozmówcy. Skoro nie chce słuchać, to jego strata, doświadczenie życiowe jest cennym darem, ale nie zamierzasz go nikomu wciskać na siłę. Szybko kończysz swoją robotę, świadom tego, że w najbliższym czasie czekają Cię znacznie ważniejsze sprawy, niż porządkowanie ław i zamiatanie. (87)

84

Odkładasz opróżnione do połowy naczynie, gdy podchodzi do Ciebie Hagar prosząc:

– Chodź, musimy pogadać.

– Teraz?

– Tak, teraz. To pilne!

Zebrani, wciąż zajęci opróżnianiem kufli, posyłają Ci pełne aprobaty spojrzenia. Wzdychając ciężko, idziesz za wyraźnie poddenerwowanym młodzieńcem w stronę kontuaru, gdzie rzucasz szorstko:

– Czego?

– Nic do ciebie nie mam Ptaku, dlatego twój kufel jest w porządku.

– Hagar, coś ty...

– Te, które trzymają te łapczywe bydlęta nasmarowałem wewnątrz pewnym... Wywarem. Skonają w ciągu kilku minut! Klucznik, ten stary dureń, który potraktował mnie jak psa i uraczył swoim matematycznym żarcikiem oraz Wacław, chłopski król nie widzący dalej, niż sięga jego pole, zdechną! Ich zausznicy również!

Spoglądasz przerażony ku wypijającym właśnie ostatnie łyki mężczyznom, ale nie dostrzegasz nic niepokojącego. Najwidoczniej Hagar, nawet jeśli spróbował ich otruć, poniósł klęskę. Kierujesz poważne spojrzenie na twarz niezdrowo podekscytowanego młodzieńca, który kontynuuje:

– Kiedy jeszcze żył Michał, żyła też nadzieja na porozumienie, teraz... Jeśli mamy przetrwać, to nie przez gadanie przy piwie, ale działanie, zmiany! Wojna... Wojna potrafi zmienić wszystko, to pożar lasu, po którym las się odradza!

– Też kiedyś patrzyłem na świat przez karty książek, ale...

– Słyszysz? – Przerywa Ci z uśmiechem Hagar.

– Co?

Zaniepokojony, odwracasz się ku stołowi negocjacyjnemu. W Dobrym Adresie zapanowała cisza, mężczyźni leżą pokotem na blacie. Podbiegasz ku nim, odprowadzony przez triumfalny okrzyk Hagara:

– Wojna!

Nabiegłe krwią, rozwarte oczy oraz zsiniałe usta, przez które zwieszają się napuchłe języki wyraźnie wskazują, że to nie pijacki sen ich powalił. Nieznana trucizna zabiła wszystkich w mgnieniu oka. Nagle błysk zrozumienia przeszywa Twój umysł, wszak nie tylko o przyszłość Libiąża tutaj idzie! Nienawiść wszystkich skupi się na Tobie, obcym, mordercy, przybłędzie! Może nawet ktoś doda dwa do dwóch, choć rzadka to w tych czasach umiejętność, i uzna, że również śmierć Michała podejrzanie zbiegła się w czasie z Twoim przybyciem do Libiąża. A Hagar... Hagar przejmie Dobry Adres, zyska majątek i pozycję społeczną, której tak pożąda! Nie masz czasu do stracenia, musisz stąd uciec! Zapewne ludzie potraktują to jako przyznanie się do winy, ale jeśli zastaną Cię nad ciałami możesz nie mieć czasu na udzielenia wyjaśnień, czeka Cię lincz. Co gorsza nie możesz nawet skrzywdzić Hagara, bowiem kolejny trup jedynie Ci zaszkodzi. Wybiegasz tak, jak stoisz. Zabranie jakiegokolwiek bagażu byłoby kolejnym dowodem na to, że wszystko zaplanowałeś. Hagar odprowadza Cię głośnym, triumfalnym śmiechem, niech będzie przeklęty! (106)

85

Chcąc zabić nudę, a także przetrawić w samotności poniżenie odsunięcia od negocjacyjnego stołu, zostawiasz obsługę szacownych gości Hagarowi, a sam zajmujesz się przeglądaniem rzeczy Michała. Wkraczasz w świat wspomnień, których nostalgiczny strumień unosi Cię z sobą na wiele godzin. Pomiędzy licznymi notatkami, nieomal szkicami kroniki wydarzeń ostatnich dekad spisanych nie tylko ręką Michała, ale też wzbogaconych relacjami wędrownych handlarzy, znajdujesz zapieczętowany list. Twój ojciec nigdy nie odkładał na później lektury listów i wątpisz, żeby z biegiem lat zmienił ten zwyczaj. Coś ważnego, najprawdopodobniej Twój powrót, musiało go przed tym powstrzymać. Masz zatem w ręku wiadomości najświeższe, o ile można tak powiedzieć o przesyłkach dostarczanych przez karawany handlarzy pojawiających się co kilka miesięcy w danej okolicy. Łamiesz pieczęć i zaczynasz czytać. Wieści są wielce niepokojące!

Autor – jak domyślasz się z ciepłego tonu, wieloletni przyjaciel Michała – z żalem potwierdza obawy, jakie trapiły Twojego ojca przez ostatni rok. Na wschodzie, w ruinach miasta znanego niegdyś jako Kraków, powstały pierwsze przyczółki rosnącej w siłę bandy zwanej Nowy Porządek. Podobno od dawna trwa już zwycięski pochód ze wschodu na zachód tej pierwszej od czasu Końca prawdziwej potęgi, królestwa obejmującego już dziesiątki większych skupisk ludzkich tudzież setki wiosek i osad. Podbijając brutalnie kolejne społeczności ściągają poprzez swoich namiestników daniny na tyle niewielkie, żeby unikać większych zarzewi buntu, ale wystarczające dla swoich potrzeb. Ponoć wznoszą też od podstaw jakieś miasto, mające być zalążkiem nowej, odrodzonej Polski, kraju istniejącego tutaj przed Końcem, którego nazwa, mimo upływu dekad, wciąż nie zatarła się w ludzkiej pamięci. Teraz ich chciwe spojrzenie zwraca się ku Libiążowi, niecierpliwie wypytują o niego handlarzy. Ponoć posyłają nawet swoich szpiegów w przebraniu strudzonych wędrowców. Uznali całą okolicę za „pole”, wyrosłe z trudu ludzkiej pracy, gotowe do żniw, ostrzą więc swoje „kosy”! Czasu na podjęcie przygotowań zostało niewiele, wróg u bram!

Z listem w ręku wracasz do obradujących mężczyzn pochłoniętych zażartą, na pograniczu awantury, dyskusją, przerywając ich posiedzenie krótkim:

– Nowiny!

Jak posiadasz przynajmniej po jednej z wymienionych poniżej Informacji jednocześnie z Zestawu I oraz Zestawu II przejdź do paragrafu 60.

Zestaw I: #9, #10

Zestaw II: #12, #13

Jeśli posiadasz wymienione Informacje tylko z jednego Zestawu, bądź też wcale, przejdź do paragrafu 39.

86

– Zdecydowałem, że najlepszym sposobem uhonorowania Michała będzie pochowanie go...

–... głęboko w gęstwinie, pod opieką leśnych ludzi. (94)

–... na terenie cmentarza prawdziwych ludzi, przy kopalni. Był częścią starego świata, niech spocznie w jego pozostałościach. (34)

–... pośród Wolnych Ludzi, którzy w trudzie i znoju walczą z naturą o swój byt. (100)

–... tutaj, w Dobrym Adresie, który był treścią jego życia. (65)

87

Czasu masz tyle, co nic. Dlatego pragniesz wykorzystać go najlepiej jak tylko będziesz w stanie. Chcesz choćby w najmniejszym zarysie zrozumieć, jak teraz żyje się w Libiążu i okolicach. Zostawiasz zatem Dobry Adres pod opieką Hagara i ruszasz, aby rozeznać się w stosunkach panujących wśród...

Brak #6 – część A tego paragrafu

#6 – część B tego paragrafu

A

... Podziemnych. (64)

... Wolnych Ludzi. (103)

... Dzikich. (56)

B

...Leśnych Ludzi. Szybko bowiem odkrywasz, że Ludzie zarówno „Wolni”, jak i „Prawdziwi” nie są Ci przychylni, głęboko urażeni tym, że wydałeś ciało Michała na „żer dzikim”. (56)

88

Co pewien czas z leśnej gęstwiny wyłaniają się kolejne postacie, odziane w znoszone szmaty albo niezdarnie zszyte przepaski.

– Jeśli spodziewasz się, że idziemy do jakiejś osady – mówi z uśmiechem Dziki – to czeka cię rozczarowanie. Czasem nocujemy gdzieś przez dwa, czasem trzy dni, ale nigdy dłużej. Wędrujemy bez przerwy, samotni, parami, grupami małymi, dużymi... Czasem całą, jakbyście to powiedzieli, watahą. Widzisz? Niektórzy się ciebie boją! Tutaj to ty jesteś dziki, ten inny, obcy, dziwny i groźny. Nawet ja... Spójrz, jacy są zdumieni widząc, że mówię. Nie potrzebujemy tutaj słów, słowa zniszczyły stary świat, były pełne nienawiści. Widzisz, swego czasu dużo czytałem, kto wie, czy nie najwięcej w całym Libiążu! Tutaj, w sercu lasu, jest ukryta biblioteka, naprawdę! Ktoś był przygotowany na nadciągający Koniec, zbudował podziemny dom, pełen wygód, pięknych przedmiotów i setek, setek książek! Znalazłem, lata temu, gospodarza tego grobu, umarł przy stole. Myślę, że po prostu zakrztusił się podczas jedzenia, przykra śmierć! Zadbał o wszystko, prócz towarzystwa drugiego człowieka, który uratowałby go jednym klepnięciem w plecy. Czasem wciąż tam wracam, podróżuję...

– Podróżujesz, czyli czytasz? (47)

– Pokażesz mi to miejsce? (59)

89

Czas nieubłaganie płynie wraz z wędrującym po nieboskłonie słońcem, a Ty zwiedzasz w towarzystwie Wacława kilka najbliższych osad i wiosek. Wszędzie ludzie przyjmują go z szacunkiem, chociaż nie możesz pojąć, co jest tego przyczyną. Czym tak bardzo zasłużył się dla społeczności, że nie tylko obwołano go wodzem, ale również cieszy się prawdziwym autorytetem? W końcu pytasz o to, słysząc w odpowiedzi krótkie:

– Wybrali mnie.

– To znaczy?

– Był wiec, lata temu, gdzie uradzili najmądrzejsi z nas, a i Michał był tam wtedy, że trzeba nam jednego człowieka, który będzie mówił za wszystkich, dobrego gospodarza dla Wolnych Ludzi. Padło na mnie, ot i cała sprawa.

– I cię słuchają, tak po prostu, we wszystkim?

– Nie we wszystkim, bo do obejścia się nikomu nie wtrącam, tam każdy sobie panem, ale jak jest taka sprawa, co dotyczy wielu, to ja decyduję jak ma być. Póki żyję i mam siły, to tak będzie. Potem wybierze się następnego.

– I nikt się nie buntuje?

– A po co? Nic z tego nie mam, co robię, a roboty od cholery! A jeszcze własną gospodarkę mam na głowie przecież. Zresztą, jak wszyscy postanowili, że tak ma być, to tak jest. Po co życie sobie utrudniać...

Uśmiechasz się w odpowiedzi. Dostrzegasz, jak proste i twarde jest życie Wolnych Ludzi, ale to bardzo praktyczna, rozsądna społeczność. Oby tego rozsądku nie zabrakło Wacławowi w czasie jutrzejszych rozmów! Jest już późno, chcesz wracać do Dobrego Adresu (73)? Jeśli zamarudzisz tu jeszcze trochę, to wypadało będzie zostać na noc (55), żaden gospodarz nie pozwoli swojemu gościowi iść w drogę po zachodzie słońca, a Wacław, jako „pierwszy gospodarz”, wódz, już w szczególności dochowa wierności tradycji gościnności.

90

Chcesz, czy nie Hagar będzie odtąd częścią Twojego nowego życia, stałym gościem, a może i domownikiem, Dobrego Adresu. Musisz zdecydować, czy spróbujesz naprawić wasze relacje, choćbyś to Ty miał pierwszy wyciągnąć dłoń i przeprosić (71). Naturalnie możesz pozwolić sprawom toczyć się swoim rytmem (97), koniec końców nie jesteś temu chłopakowi nic winien. Decyzja, jak zawsze, należy do Ciebie.

91

Żniwa udają się wybornie! Podobno to najlepsze zbiory od piętnastu lat, co dla wszystkich stanowi jasny dowód na to, że obrana polityka zjednoczenia przynosi realne korzyści. W tej chwili triumfu, gdy brzuchy są pełne, a wzrok śmiało sięga ku świetlanej przyszłości, na progu której zdaje się stanął już Libiąż, jak grom spadają wieści o rychłej i nieuchronnej inwazji.

#18 – część A tego paragrafu

Brak #18 – część B tego paragrafu

A

Tak oto wielka armia Nowego Porządku dotarła w okolice Libiąża. Zignorowanie zawartego w liście do Michała ostrzeżenia okrutnie się na wszystkich zemściło! Och, gdyby Cię wówczas posłuchano! Teraz jest już za późno na przygotowania, wróg stanął u bram! (C)

B

Agresorami okazuje się armia Nowego Porządku, rozrastającego się z roku na rok królestwa, którego chciwe macki oplotły już setki miejsc zmuszanych płacić coroczną daninę na rzecz pogromców. Teraz nastał czas na Libiąż, łakomy kąsek dla zachłannych intruzów! (C)

C

Przedstawiciel armii obozującej ledwie dzień marszu od pierwszych osad przedstawia wam ultimatum: albo zapłacicie wyznaczoną kontrybucję, a następnie, rok w rok, będziecie składać daninę oraz utrzymywać mały oddział „opiekuńczy”, który zainstaluje się w okolicy, albo czeka was niechybna zguba. Aby nie być gołosłownym, chętnie prowadzi kilku oddelegowanych przez was przedstawicieli do obozowiska. Ich relacja jest druzgocąca, wróg naprawdę dysponuje wielką potęgą!

#21 – 66

#22 – 99

92

(U#13)

Kilku młodzieńców próbuje swoich sił w zapasach, ktoś przynosi też tarcze ze słomy oraz włócznie i noże. Namawiany gorąco przez Wacława i wtórujących mu mężczyzn, godzisz się wziąć udział w rzutach do celu. Nie wiesz, czy dla zabawy chcieli zobaczyć, jak jednoręki „sobie poradzi”, czy byli ciekawi tego, czego nauczyły Cię lata tułaczki. Efekt w każdym razie zupełnie zaskoczył i zachwycił wszystkich.

Oto bez trudu, pomimo stale zwiększanej odległości, pobiłeś na głowę wszystkich innych uczestników zabawy. Nie tylko nigdy nie chybiłeś celu, ale też zawsze trafiałeś jeśli nie w sam środek, to przynajmniej tuż obok. Odbierasz liczne gratulacje, pośród których najbardziej frapujące okazują się te od Wacława:

– Tak, jak myślałem, Ptaku, zmężniałeś przez te lata. Zdradzają cię oczy! Kto wie, może kiedyś znajdziesz chwilę, żeby pokazać naszych młodzikom jak się walczy... Tymczasem, dla Ptaka! – woła i zaczyna bić brawo.

Wszyscy zebrani wokół ognia przyłączają się do aplauzu, niektórzy pomagając sobie jeszcze tupaniem. Uśmiechasz się przyjaźnie, dumając przy tym nad słowami swojego gospodarza. Po co rolnicza społeczność miałaby się gotować do walki? Ponura zagadka! Niedługo później zasypiasz spokojnie na przygotowanym dla Ciebie posłaniu, musisz wstać skoro świt, wszak Dobry Adres czeka na Ciebie! (74)

93

Po ogłoszeniu wyników cała sala natychmiast drży od gwałtownych kłótni, wielu domaga się powtórzenia głosowania, co też ostatecznie ma miejsce, lecz nie zmienia jego pierwotnego wyniku. Niewielką, ale jednak, przewagą postanowiliście ugiąć karku, paść na kolana i przyjąć na siebie jarzmo posłuszeństwa wobec Nowego Porządku. Tak oto, kosztem wolności, uniknęliście przelewu krwi. (58)

94

(U#6)

Rozpętałeś nawałnicę! Wszyscy są oburzeni Twoją decyzją, słychać nawet głosy, że nie masz prawa wypowiadać się o pośmiertnym losie Michała, skoro byłeś nieobecny w jego życiu od tylu lat. Dosyć szybko pojmujesz prawdziwą naturę tego gniewu; najwidoczniej miejsce, w którym miałoby spocząć ciało Michała mogłoby wyglądać w oczach ludzi na szczególnie wyróżnione. W bezwzględnym wyścigu o panowanie nad okolicą każdy szczegół jest ważny, nawet trup!

Koniec końców delegaci godzą się z Twoją decyzją, być może wychodząc z założenia, że lepiej pochować Michała w lesie, niż pozwolić spocząć jego szczątkom na terenie konkurencyjnej frakcji. Wieści szybko się rozchodzą, o zachodzie słońca tłum ludzi gromadzi się pod Dobrym Adresem, nastał czas pochówku! Odkryta trumna jest transportowana w bogato ozdobionym wozie, w którym złożono też dary dla zmarłego. Zdumiewające, jak bardzo wykosztowali się miejscowi przywódcy! Kto wie, może od lat zbierali środki na ten cel, chciwie oczekując śmierci Michała jako pretekstu do pokazaniu światu, jak bardzo zbywa im majątku.

Po około godzinie wędrówki dochodzicie do granicy lasu uważanego za główną siedzibę Leśnych Ludzi. Zapadła już noc, chociaż przepędzana przez setki pochodni. Tak oto stajecie, otuleni blaskiem, naprzeciw czarnej ścianie lasu, z którego mroków wyłaniają się liczne cienie. Leśnych jest blisko dwa razy więcej niż żałobników, milczący, nadzy, ozdobili swoje ciała jakimiś barwnikami. Naraz z wszystkich gardeł dzikich dochodzi ten sam, rozpaczliwy jęk. Zebranych zdejmuje groza, paru ludzi rzuca się nawet do ucieczki! Tymczasem kilku leśnych dopada do wozu, unosi ciało Michała i znika z nim w mroku. Reszta ich pobratymców podąża ich śladem. Zostajecie sami, z pustym wozem pełnym cennych darów, które zresztą po chwili wahania ofiarodawcy zabierają ze sobą. Tymczasem ludzie stracili już zainteresowanie Michałem, wracają do domów. Pogrzeb dobiegł końca, czas spać! Długo stoisz samotnie, wpatrując się w leśną gęstwinę, po czym ruszasz w drogę powrotną. (98)

95

(U#22)

Pierwsze starcie z Leśnymi Ludźmi to prawdziwa rzeź! Dla nich. Nieuzbrojeni, nienawykli do agresji, łatwo padają pod ciosami toporków i mieczy, giną rażeni z łuków, przebijani włóczniami... Główne, zdawałoby się, założenie planu, czyli chwytanie ich w celu „ucywilizowania”, to niejako element uboczny tej krwawej „krucjaty”. Nie więcej niż jeden na dziesięciu przeżywa spotkanie ze zbrojnym ramieniem „Synów Libiąża”. Tacy, zupełnie przerażeni, nieszczęśnicy trafiają wpierw do klatek, skąd po kilku dniach „tresury” opartej głównie na biciu i zastraszaniu dalej, do „zagród”. Tym mianem określa się pilnie strzeżone, ogrodzone gospodarstwa, w których przebiega dalszy proces edukacji, czyli przyuczenia do wykonywania prostych prac w polu i obejściu. Pierwszy miesiąc „akcji oświatowej” przynosi około pięćdziesięciu takich niewolników oraz setki zabitych Leśnych nieomal bez strat własnych. Dalsze postępy rabunkowej misji przerywa gwałtowny exodus niedobitków, które opuszczają okolice Libiąża na zawsze. (91)

96

Obrazów jest blisko sześćdziesiąt, od miniatur po naprawdę duże formaty. Dokładnie widać ewolucję stylu, bo chociaż wyraźnie są autorstwa różnych osób, to łączy je ze sobą zarówno dobór tematyki, jak i sposób wykonania. Niektóre wyglądają nawet jak dzieło kilku osób, z których jedna zajęła się niebem, inna krajobrazem, a trzecia postaciami ludzkimi. Prawdopodobnie artyści współpracują ze sobą dzieląc się doświadczeniami, inspirując jeden drugiego, lub też tworząc wspólnie większe obrazy.

– Czy nikt nie tworzy abstrakcji? – pytasz w pewnym momencie.

– To znaczy?

– Coś co nie istnieje, nie osobę, czy jakiś widok, ale wymyślonego, jak sen...

– A po co? – Wacław jest szczerze zdumiony. – Przecież tyle jest ciekawych rzeczy dookoła, dlaczego wymyślać coś fałszywego? Zresztą, jeden był taki, co próbował malować jakieś dziwactwa, potwory, jakieś dziwne ni to domy, ni stodoły z kości zrobione... Nikomu się to nie spodobało, wszystko, co zrobił poszło na przemalowanie, a to co miał w domu mu kiedyś żona spaliła, bo dzieci się bały. No to dał sobie spokój z malowaniem, widać to nie dla niego było i pasie świnie, nawet mu ludzie gratulują, że dobry jest w tej robocie jak mało kto! Ale dziwak z niego, a trochę i cham, bo nie cieszy się z tej życzliwości.

– Naoglądałem się już, chodźmy stąd – odpierasz. (89)

97

Na poprawę relacji z Hagarem zawsze będzie czas, teraz masz ważniejsze sprawy na głowie! Dojdziesz z nim do ładu po zakończeniu jutrzejszych rozmów, podczas których, jak masz nadzieję, wszyscy zebrani będą mogli dojść do porozumienia co do kierunku rozwoju swoich wspólnot. Zresztą sam Hagar nie ułatwia Ci pojednania, co rusz rzucając spode łba pochmurne spojrzenia. Jesteś w stanie go zrozumieć, z dnia na dzień stracił swoją pozycję oraz cenny protektorat Michała, teraz jest... Jednym z wielu. Ty natomiast błyskawicznie z wędrowca przemieniłeś się w spadkobiercę Dobrego Adresu, osobę majętną i szanowaną. (87)

98

Nie mija nawet tydzień od dnia pogrzebu, gdy ponownie Dobry Adres nawiedza hałaśliwa grupa delegatów domagająca się Twojej uwagi. Wraca bowiem sprawa walnego zgromadzenia wierchuszki Wolnych, Prawdziwych oraz Leśnych Ludzi, które miało mieć miejsce pod przewodnictwem Michała. Szybko zdajesz sobie sprawę, że wszystkie strony w ten czy inny sposób pragną wykorzystać autorytet zmarłego dla własnych celów. Być może posuną się nawet do wykorzystywania każdego Twojego pochlebnego słowa pod ich adresem jako dowodu na szczególną przychylność Michała, którą nakazał Ci w stosunku do ich frakcji. Musisz bardzo zważać na swoje zachowanie, nawet w stosunku do Dzikiego, jedynego reprezentanta Leśnych Ludzi, który wprawdzie nie sprawia wrażenia zainteresowanego tą polityczną aferą, jednak już sama jego obecność tutaj świadczy o pewnym zaangażowaniu w sprawę. Zostajesz poinformowany, że już jutro, w samo południe, wszyscy zainteresowani przybędą do Dobrego Adresu na początek rozmów.

Poranek spędzasz na przygotowaniu karczmy na przybycie gości, w czym wydatnie pomaga Ci Hagar. Wasze relacje z wolna zaczynają się ocieplać, chociaż ze strony młodzieńca wciąż otrzymujesz sporą dawkę nieufności. Myśląc o jutrzejszych rokowaniach mówisz:

– Można powiedzieć, że jestem najlepszym, co im się mogło przytrafić! Każde moje słowo będzie interpretowane jako wola Michała, as w rękawie w przepychance o władzę.

– Zamierzasz poprzeć którąś ze stron?

– Za długo mnie nie było i za krótko tutaj jestem, żebym czuł się upoważniony do ingerencji.

Hagar mruczy pod nosem coś, co brzmi jak „no właśnie”.

#7 – 90

Brak #7 – Czytaj dalej ten paragraf.

– To przypomina mi pewne wydarzenie sprzed lat... – mówisz pojednawczym tonem. – Mogę ci opowiedzieć tę historię (101), chyba że nie masz ochoty (83) na pouczające wspominki starego wygi.

99

Wacław i Klucznik szybko podejmują gorączkowe negocjacje, w wyniku których udaje im się zmniejszyć wysokość haraczu do zaledwie jednej czwartej początkowej stawki, a to za sprawą „rekompensaty w postaci siły roboczej”, jaką oferują najeźdźcy. Ten eufemizm oznacza po prostu przekazanie wszystkich schwytanych dotąd Leśnych Ludzi w charakterze niewolników, przy okazji wychodzi też na jaw, że powstała tajna placówka, w której umieszczano wyłącznie „dzikie kobiety” w charakterze farmy rozpłodowej przyszłych pokoleń niewolników. Niemniej, pomimo tego „błyskotliwego sukcesu dyplomatycznego”, nastają ponure czasy okupacji... (58)

100

Zebrani akceptują Twoją decyzję, chociaż na twarzach większości z nich dostrzegasz wyraźne oznaki rozczarowania lub wręcz rozdrażnienia. Naturalnie delegaci Wolnych Ludzi są szczęśliwi, dziękują Ci wylewnie, a po odejściu reszty zgromadzonych szybko obiecują liczne, darmowe dostawy dla Dobrego Adresu. Zachowują się tak, jakbyś zechciał sprzedać im ciało Michała, a teraz ustalacie cenę. Cóż, chociaż ich motywacja nie jest bynajmniej podyktowana chęcią uhonorowania zmarłego, to nie wzbraniasz się przed przyjęciem tych „prezentów”. Teraz Dobry Adres jest Twój, musisz zadbać o jego przetrwanie za wszelką cenę, to wszak scheda po Michale, ojcowizna! Szybko ustalacie szczegóły pogrzebu, który odbędzie się jeszcze tego samego dnia wieczorem, według tradycji praktykowanej przez Wolnych Ludzi.

Wraz z ostatnimi promieniami słońca trumna ze szczątkami Michała zostaje opuszczona do głębokiego grobu. Lustrujesz spojrzeniem wielki tłum, który zgromadził się na „cmentarzu”, a raczej wielkim sadzie pełnym jabłoni. Wolni Ludzie, niezależnie od tego, gdzie żyją, chowają swoich zmarłych właśnie tutaj, pośród drzew owocowych, aby po śmierci nadal mogli wspierać społeczność, użyźniając glebę. Każda rodzina, której w danym roku nie powiodą się zbiory ma prawo przyjść tutaj i nazrywać tyle owoców, ile tylko będzie potrzebowała do przetrwania zimy. Uważasz, że to godne miejsca dla kogoś takiego, jak Michał, kto poświęcił swoje życie dla dobra społeczności Libiąża i okolic. Podczas gdy każdy, kto ma na to ochotę mówi kilka dobrych słów o zmarłym, Ty, jako najbliższy krewny, zakopujesz trumnę. Później miejsce pochówku zostanie otoczone pobielonymi kamieniami, aby nikt nie kopał tutaj w przyszłości. Spoglądasz z sympatią ku rosnącej nieopodal, dorodnej jabłonce, następnie kątem oka dostrzegasz Hagara. Jest naprawdę wściekły! Dochodzisz do wniosku, że młodzieniec chciałby pochować Michała zamiast Ciebie. Nic z tego! – Myślisz. – To JA jestem jego synem! Pracujesz wytrwale, dopóki ostatnia grudka ziemi nie zostaje przerzucona. Gotowe. Rozkładasz wokół mogiły kamienie, pogrzeb dobiegł końca. Przyjmujesz niekończące się kondolencje, dostrzegając przy tym, że Hagar gdzieś zniknął. Nie czeka Cię łatwe życie z tym awanturnikiem na karku. (98)

101

– Miałem wtedy jakieś siedemnaście lat, nie więcej – zaczynasz. – Michał ciężko zachorował, gorączka trawiła go przez szereg dni, praktycznie nie wstawał z łóżka. Niespecjalnie miałem okazję go pielęgnować, bo parę miejscowych kobiet bez przerwy kręciło się wokół niego, usługując jak najtroskliwsze żony. Znałem je wszystkie, to były niezłe jędze! Każda miała chrapkę na Dobry Adres i chęć zostania michałową żoną, ale on był nieugięty. I tak umarł, będąc mężem tylko jednej żony, tej którą pokochał i utracił w czasie Końca... E, rozgadałem się! Rzecz w tym, że chociaż byłem tylko szczawikiem, to dużo całkiem dorosłych chłopów pchało się po moją radę. Rozumiesz, chcieli potem tak to przedstawić, jakby to Michał moimi ustami dawał im odpowiedź ze swojego łoża boleści. Przejrzałem ich w lot i nie dawałem się wciągać w dysputy, aż do chwili, kiedym się dowiedział, że jakiś miejscowy pijaczek paplał, że nie było samolotów, a człowiek to nie ptak, latać nie mógł, nie może i nie będzie mógł. Widzisz, teraz już się tego nie karze, ale kiedyś zaprzeczać istnieniu technologii sprzed Końca to było napluć w twarz Podziemnym. Była z nimi taka umowa, że mogli skazać każdego, kto by kłamał na temat istnienia dawnych maszyn, o których ludzie pamiętali. Chłopy zastanawiali się, czy dać znać Podziemnym o gadaniu pijaczka, bo mieli go dość i liczyli na surową karę. Ja sam, wychowany wśród książek, w miłości do tego co było, sercem byłem za Podziemnymi i ich spojrzeniem na świat. Bez wahania powiedziałem, że pijaka trzeba wydać sprawiedliwości, dokładnie takie były moje słowa: „wydać sprawiedliwości”. Tak też zrobili... Podobno na przesłuchaniu ten nieszczęśnik lżył ile wlezie stary świat, a na widok książki powiedział, że to teraz zrobili na pokaz, a wcześniej nie było nigdy czegoś takiego, a tak w ogóle te litery to też fałsz, nie może być, żeby po widoku jakiś znaczków na kartce człowiek mógł coś zrozumieć. Zrzucili go ze szczytu jednej z wież-bloków, dziesiąte piętro... Od tamtej pory wiem, jaką straszną bronią może być słowo i uważam na to, co i w czyim imieniu mówię.

Kończysz swoją opowieść, a Hagar, milcząc, długo Ci się przypatruje. W końcu wzrusza tylko ramionami i wraca do przerwanej pracy, ale ten nonszalancki gest nie ukrył jego poważnego spojrzenia. Kto wie, może jednak zapamięta Twoją opowieść i wyciągnie z niej morał. (87)

102

– Jak tam sobie chcesz... – odpiera łaskawie Hagar.

Przyglądasz się dłuższą chwilę zbiorowi równań z dwiema niewiadomymi, szybko odnajdując w pamięci dotyczące ich wspomnienie. No tak... Dokładnie ten sam zestaw dostałeś wiele, wiele lat temu od Klucznika. Do dziś pamiętasz te przeklęte równania! Michał pomógł Ci w ich rozwiązaniu, a raczej upewnieniu się, że nie da się tego prawidłowo zrobić. To rodzaj matematycznego żartu, coś dla zajęcia uwagi irytującego natręta, jakim Ty byłeś niegdyś, a teraz jest nim Hagar.

– Tego nie da się rozwiązać – oznajmiasz z uśmiechem. (52)

– Cóż... Powodzenia! Ja idę spać, dobrej nocy. (81)

103

Wioski, osady i sioła Wolnych Ludzi rozsiane są wszędzie dookoła Libiąża, lecz pomimo stałej współpracy pomiędzy owymi komórkami cały ten organizm ludzki wciąż daleki jest od zjednoczenia. Kryte strzechą, rzadziej gontem, drewniane chaty dają całkiem solidne schronienie wielodzietnym rodzinom, które co roku stają przed tym samym, morderczym problemem; jak przetrwać zimę?

Miejsce, do którego przybyłeś, wioska złożona z około dwudziestu domów, otoczona ni to płotem, ni zalążkiem palisady, nie różni się zbytnio od kilku innych, po prostu tu właśnie żyje Wacław. Jego chałupę zdobią proste, pstrokate malunki na pobielonej ścianie, poza tym nie dostrzegasz żadnych innych oznak sprawowanej przez niego funkcji. Wacław wita Cię przyjaźnie, ale nie wylewnie, chociaż każe wynieść ze spiżarki najlepsze specjały. Czujesz na sobie jego przenikliwe spojrzenie, które co pewien czas kieruje również ku krzątającej się po izbie kobiecie:

– Moja żona – zaczyna, nie spuszczając jej z oka – od trzech lat nie urodziła żadnego dziecka, chociaż wciąż jest do tego zdolna. Według naszego prawa mógłbym wziąć sobie drugą, jeśli tylko było by mnie stać na godne utrzymanie obu. Podziemni mówią, że to barbarzyństwo, ale dla nich chyba wszystko nim jest. Ha! Nawet nie wiem co dokładnie znaczy to ich słowo, ale kogo to obchodzi? Głupcy, mają po jednej żonie, ale zdradzają te biedaczki na potęgę, oto ich moralność!

– Nie jestem tu, żeby sądzić, czyj styl życia jest lepszy.

– I nie każę ci tego robić, Ptaku! Chcę tylko, żebyś coś zrozumiał z tego, jak my żyjemy. Cieszy mnie twoja wizyta, umiem docenić dobrą wolę. Szczególnie, że wielu gada, jak to w dawnych latach żyłeś blisko z Podziemnymi i też jesteś zaczarowany tą ich przeklętą technologią!

– Co złego jest w technologii? (44)

– Dlaczego gardzicie technologią? (105)

104

Kiwasz tylko głową na znak, że zgadzasz się z przemową Klucznika. Młodzik opuszcza pokornie głowę, chociaż posyła Ci przedtem dziwne spojrzenie, jakby pełne niedowierzania, a może nawet gniewu. Cóż, młodość zawsze szuka dla siebie własnej drogi. Oby ta, którą ostatecznie wybierze Klaudiusz nie okazała się dla niego nazbyt bolesna! Strażnik zabiera młodzika ze sobą, oddawszy uprzednio głęboki ukłon Klucznikowi i Tobie. (49)

105

– Ponieważ to towar, którego im więcej już masz, tym więcej chcesz! Wielu, bardzo wielu ludzi nie ostrzy nawet swoich narzędzi, wolą dać tę robotę Podziemnym, przecież mało biorą, a zrobią lepiej, na jakiś swoich maszynach. I tak jest ze wszystkim, im więcej ktoś ma w chałupie tej całej technologii, żelastwa, tym bardziej jest uzależniony od Podziemnych. No bo jak to, pracować ciągle motyką z żelaza, a tu nagle wrócić do drewnianej? Taki wstyd przed sąsiadem! To już lepiej kupić szybko nową. Podziemni są sprytni, ich rzeczy są drogie ponad wszelkie wyobrażenie, ale nigdy nie chcą całej zapłaty od razu, rozkładają ją na części, jak to nazywają raty. I tak z każdych zbiorów coś im się oddaje, a koniec końców to wszystko więcej jest warte niż cena na początku. Owszem, chronią nas przed bandytami, pomogą czasem jak urodzaj jest tak wielki, że bez ich maszyn do zbierania i wiązania zboża w snopy toby się zmarnowało, ale... To wszystko ma służyć człowiekowi, ułatwiać życie! A jest inaczej, im więcej technologii, tym więcej trzeba płacić, a im więcej płacić, tym więcej pracy... I tacy to z nas wolni ludzie, trzymani za gardło żelazną rękawicą tych kretów! (107)

106

Znajdujesz schronienie w sercu lasu, wśród Leśnych Ludzi. Dziki często spędza z Tobą całe dnie, pomagając w zdobywaniu pożywienia i umilając czas rozmową. Właściwie poza nim nie masz z kim wymieniać myśli, nawet jeśli poznajesz kogoś, kto potrafi jeszcze mówić, to najczęściej tylko udziela odpowiedzi na proste pytania, albo je zadaje. Tymczasem, mimo upływu kolejnych miesięcy, nie ustają poszukiwania mające na celu znaleźć Cię i ukarać. Ludzie wiedzą, że ukrywasz się w lasach, dlatego kolejne grupy zapuszczają się coraz głębiej i głębiej. Jak dotąd unikali konfrontacji z Leśnymi, ale dziś sprawy przybrały nieoczekiwany, groźny obrót.

Ukryty w zaroślach, jesteś świadkiem tego, jak dwóch zbrojnych w drewniane pałki młodzików szarpie się z młodą kobietą. Półnaga, warcząca ostrzegawczo „dzikuska” bardziej przyciągnęła ich uwagę, niż wyraźne ślady Twojego obozowiska. Od dłuższego czasu nosisz ze sobą kilka obłych kamieni, które mogą posłużyć za pociski. Kusi Cię żeby ich użyć (68) zamiast pozostać w bezpiecznym schronieniu (42).

107

(U#12)

Rozmawiasz z Wacławem o tym, jak sprawy się mają w innych częściach dawnej Polski. Podczas swoich wędrówek wiele widziałeś społeczności rolniczych, dlatego możesz pochwalić Wolnych Ludzi za ich zorganizowanie i brak sąsiedzkich wojen.

– I co, to niby zasługa Podziemnych, co? – przerywa Ci poirytowany mężczyzna.

– To zasługa wszystkich – odpierasz. – Dlatego musimy działać razem.

– A bo to takie proste! Czasem ciężko dojść do ładu z sąsiadami, a co dopiero z Podziemnymi... A przecież mogliby wyjść trochę z tych swoich nor! Mogą zacząć coś hodować, nie mówię, że zboże, czy ogólnie coś z ziemi, ale krowy, albo kozy, świniaki... Można by się podzielić, oni to, my tamto, od nich więcej sera, od nas więcej mleka... Tak po ludzku, po sąsiedzku!

– Dlatego właśnie mam nadzieję, że jutro i wy, i Podziemni, i Leśni...

– Z dzikimi nie ma rozmowy – przerywa Ci Wacław. – Ile to razy chcieliśmy więcej drewna naciąć, wejść głębiej w las, ale ci od razu się pojawiają, stoją całymi dziesiątkami, patrzą się, jak dzikie zwierzę przed atakiem! Podziemni to jednak ludzie...

– A Leśni to nie ludzie? – pytasz.

– Nie do końca. Nie tacy jak ja, czy ty... – odpiera z poważnym, wrogim spojrzeniem Wacław. – No, dosyć o tym! Chodź, pokaże ci, że my tutaj to nie tylko ryjemy w ziemi i brodzimy w łajnie!

Ruszasz za swoim rozmówcą, który szybko prowadzi Cię na obrzeża wioski. Jest wyraźnie podekscytowany, uśmiech igra mu w kąciku ust, a oczy błyszczą radośnie. Stajecie przed niewielkim, pozbawionym okien budynkiem, wyglądającym na spichlerz. Wacław uroczyście odryglowuje drzwi i wpuszcza Cię przodem, prosząc:

– Wybierz jakąś i wynieś do światła.

W półmroku dostrzegasz zarysy licznych desek, które chyba są czymś pomalowane. Podnosisz stojącą najbliżej i wychodzisz na zewnątrz. To... Obraz! Prymitywny, ale namalowany z zachowaniem praw proporcji zimowy pejzaż okolicy. Przeglądasz szybko inne deski, niekiedy połączone ze sobą w mniejsze lub większe prostokąty, odkrywając, że każda z nich nosi na sobie jakieś dzieło. Przeważają pejzaże, ale zdarzają się też koślawe portrety, jeden z nich przedstawia nawet Michała!

– W każdej większej wiosce mamy taki składzik – tłumaczy Wacław – zimą, albo kiedy jest mniej roboty, każdy, kto chce może malować, jeśli wcześniej pomógł robić farby i pędzle. Jak kto uzna, że jest to coś warte to pokazuje innym, a my decydujemy czy zostawimy obraz, czy pójdzie na przemalowanie pod coś nowego. Michał nas do tego zachęcił wiele, wiele lat temu, jakoś niedługo przed tym, jak cię porwali. Podziemni o tym nie wiedzą, bo i po co? Pewnie by się śmiali, że przed Końcem były lepsze rzeczy. Pewnie i były, ale te są nasze! I widzisz, jacy to z nas barbarzyńcy, ha ha ha!

Z zainteresowaniem przeglądasz kolejne obrazy. Masz ochotę zostać tutaj na jakiś czas (96)? Wacław zapewne Ci na to pozwoli, chociaż sprawia wrażenie, jakby chciał już wrócić do głównego powodu Twojej wizyty (89).

108 Vae Victis

„Wojna... Wojna nigdy się nie zmienia”. Michał często powtarzał tę sentencję, tłumacząc, że pochodziła z jego ukochanej „gry”, czyli jakiegoś sztucznego świata, w którym kierował losami bohatera-marionetki. Ciekawe, czy Ty też jesteś taką marionetką w czyichś rękach i wszystkie decyzje, które podejmujesz zależą nie od Twojej woli, lecz Jego, tajemniczego „gracza”, pana Twojego losu? Przerażająca wizja!

Tak, wojna nigdy się nie zmienia, a widziałeś wiele jej twarzy. Silniejszy narzuca swoją wolę słabszemu, zniewala go. Tak też się stało i tym razem, a Ty, niestety, należysz do strony, która przegrała!

#23 – 140

#24 – 147

109

– Spokój! – wołasz zza kontuaru.

Spojrzenia wszystkich kierują ku Tobie.

– Koniec tego dobrego, zamykam! Ty – wskazujesz na strażnika – zostaniesz tutaj, prześpisz się tam, w kącie, a wam dobranoc! Nie będę się powtarzał!

W ciągu ostatniego roku parę osób miało nieprzyjemność zrozumieć, że brak dłoni bynajmniej nie czyni Cię słabym. Zdobyłeś swoją reputację, a co poniektórzy stracili po zębie lub dwóch. Pijana grupka jest gotowa spełnić Twoje polecenie, ale zerkają ukradkiem w stronę Hagara, najwyraźniej oczekując jego decyzji.

#25 – 151

Brak #25 – 152

110

(U#25)

Hagar wylewnie dziękuje Ci za tę, jak wielokrotnie podkreśla „bardzo cenną”, informację. Zapewnia, że od tej pory nikt nie pomyśli o Tobie jak o kolaborancie, ale wręcz przeciwnie, każdy w ruchu oporu zrozumie, jak bardzo sprzyjasz „sprawie” i cenne usługi oddajesz idei „wolnego Libiąża”. Ze skrajności w skrajność... (121)

111

(U#31)

– Dziękuję Ptaku, Libiąż ci tego nie zapomni! Miałem zrobić to sam, ale ty nie będziesz miał z tym problemu – mówi, wręczając Ci mały woreczek. – Wsyp to do piwa Guntera tuż przed tym, jak będzie chciał wznieść toast, na pewno poprosił cię już o przygotowanie jakiegoś specjalnego trunku na tę okazję.

– Skąd wiesz?

– Zrozumienie wroga to połowa drogi do sukcesu! Raz jeszcze, dziękuję!

#28 – A

Brak #28 – 161

A

(U#33)

– Hagar, powinieneś wiedzieć, że Podziemni trzymają się z Nowym Porządkiem nawet bliżej, niż ludzie gadają.

– Ha! Dobrze wiedzieć! Będę miał oczy bardzo szeroko otwarte, żeby nic nie pokrzyżowało naszych planów. (161)

112

Gunner pada na ławę w akompaniamencie śmiechów. Te jednak wkrótce milkną, gdy siedzący najbliżej odkrywają, że namiestnika powalił nie alkohol, ale trucizna.

– Gunner nie żyje! – krzyczy ktoś, co daje początek fali zdumionych, pełnych grozy okrzyków.

Chwilę później do wnętrza wdzierają się uzbrojeni bojownicy, a Tymoteusz nakazuje swoim ludziom atakować członków Nowego Porządku. Wprawdzie zaskakuje ich ten rozkaz, ale wypełniają go bez szemrania. Zaczyna się rzeź... (127)

113

Patrząc na pijącego łapczywie Gunnera przypominasz sobie ważną rozmowę, którą o poranku, przy kubku piwa, odbyłeś z Tymoteuszem. Mężczyzna zapytał Cię wtedy wprost, czy „w razie czego” on i jego ludzie powinni stanąć murem za Nowym Porządkiem (126), czy przyłączyć się do buntowników (112)? Sam fakt, że zastanawiał się jak postąpić oraz mówił o „buntownikach”, którzy walczyli przecież z wydawać by się mogło wspólnym wrogiem – okupantem – wskazuje jak bardzo Podziemni zżyli się z najeźdźcą. Niemniej akt nieposłuszeństwa Tymoteusza i jego ludzi być może podważyłby te relacje i skłonił Podziemnych do zmiany stron. Zawsze byli do bólu praktyczni! Długo się zastanawiałeś, zanim udzieliłeś mu swojej rady.

114

(U#30)

Wiesz, że w ramach „zacieśniania współpracy” część strażników zabezpieczających biesiadę została zwerbowana spośród Podziemnych. To jaskrawy dowód, jak bardzo Nowy Porządek polega na swoich lokalnych sojusznikach, Ty z kolei możesz wykorzystać ten fakt na własny użytek. Bowiem dowódcą tego „sprzymierzonego oddziału” jest nikt inny, jak Twój przyjaciel sprzed lat, Tęgi, nazywany obecnie przez wszystkich, jak niegdyś o tym marzył, Tymoteuszem. Od czasu Twojego powrotu odnowiliście starą znajomość, dzięki czemu w razie problemów możesz liczyć na jego wsparcie. (161)

115

– Mam szczerą nadzieję, że z biegiem czasu wszystko się ułoży a my Ptaku będziemy mogli stuknąć się kuflami także w świetle dnia, a nie tylko w tajemnicy. Wiem przecież, że gdyby twoi ziomkowie zobaczyli cię teraz, to dostałbyś łatę kolaboranta i być może skończyłbyś jak niektórzy z nich, zabity przez niemogących zaakceptować rzeczywistości buntowników. Naprawdę wierzę w lepsze jutro, a ty?

– Ja również. (142)

– Tak, ale nie narzucone siłą. (150)

116

Późnym wieczorem, kiedy zabezpieczasz zewnętrzne okiennice, z mroku wyłania się jakaś postać. To Dziki! Mężczyzna pozdrawia Cię przyjaznym uśmiechem, szepcząc:

– Przyszedłem cię ostrzec, Ptaku! I przy okazji raz jeszcze podziękować, że dzięki tobie Leśni Ludzie uniknęli strasznego losu! Co pewien czas odwiedzam okolicę, ciągnie człowieka w ojczyste strony, sam wiesz... W każdym razie od dawna w lesie stacjonuje spory oddział, dużo miejscowych, ale ściągnęli też najemników. Szykują coś na jutro, mówili o Dobrym Adresie.

– Dziękuję za ostrzeżenie!

– Byłem ci to winien, powodzenia!

Dziki ponownie znika w mroku, a Ty zastanawiasz się co począć z tą wiedzą? Nie możesz po prostu udawać, że nic się nie stało, tylko głupiec nie działa w obliczu zagrożenia!

#4 – 114

Brak #4 – 138

117

Opuszczasz Dobry Adres skoro świt, nie zatrzymywany przez nikogo. Nikt nie dziwi się też tobołkom, które ze sobą taszczysz, w końcu wielokrotnie krążyłeś o najdziwniejszych porach dnia i nocy po okolicy, aby pilnie wymieniać towary na coś, czego akurat zabrakło w Dobrym Adresie. Ukrywasz swoje rzeczy w lesie z zamiarem powrotu po nie kiedy biesiada rozkręci się na tyle, że nikt nie dostrzeże Twojego odejścia.

Tak też się dzieje, korzystając z chwilowego zamieszania związanego z toastem, który ma wygłosić Gunner chyłkiem przemykasz ku drzwiom, rzucając mijanym gościom zwyczajowe „Przepraszam, muszę po coś podskoczyć!”. Co dzieje się po Twoim odejściu? Nie masz pojęcia! Zabierasz swoje ukryte o poranku rzeczy i opuszczasz Libiąż na zawsze! (135)

118

Z niepokojem oczekujesz jutra, wtedy bowiem w Dobrym Adresie ma odbyć się wystawna uczta dla najwyższych rangą dowódców Nowego Porządku i ich lokalnych popleczników. Wprawdzie nad bezpieczeństwem gości mają czuwać najlepsi, wypróbowani strażnicy, lecz mimo wszystko zgromadzenie się tylko wrogów w jednym miejscu i czasie może zachęcić do próby ataku. Oby tylko nikt nie wpadł na pomysł puszczenia Dobrego Adresu z dymem!

#21 – 116

Brak #21 – część A tego paragrafu

A

(U#11)

Pełen niepokoju, udajesz się na spoczynek. (161)

119

– Przyszedłem cię ostrzec, Ptaku! Chłopaki z oddziału mają cię za zdrajcę, mogą za jakiś czas szukać odwetu. Uważaj na siebie!

Zastanawiasz się, czy nie rozsądnie byłoby załagodzić kłopotliwą sytuację, na przykład wyjawiając Hagarowi pochodzenie Gunnera (110). Z drugiej strony taki akt dobrej woli może zostać poczytany przez „ruch oporu” za przyznanie się do winy, a przecież nie jesteś kolaborantem! Prawda? Wiesz też, że zawsze możesz poprosić Gunnera (145), bez wdawania się w szczegóły, o stałą ochronę dla Dobrego Adresu.

120

Wolisz nie zdradzać zaufania Gunnera, chociaż w żadnej mierze nie można by Cię nazwać kolaborantem, a przynajmniej tak uważasz. Bardzo chciałbyś, żeby Nowy Porządek zabrał się stąd w cholerę i pozwolił wam żyć po swojemu, ale na razie nic tego nie zwiastuje. Wróg jest zwyczajnie zbyt silny!

Żegnasz Hagara, który na odchodne raz jeszcze zachęca Cię do pomyślenia o ich „wielkiej sprawie”, na którą masz już po prawdzie wyrobioną opinię (134). Czas spać (139)!

121

Wedle wszelkich prognoz do żniw zostały ledwie jakieś dwa tygodnie, podczas których z dnia na dzień oglądasz zza kontuaru coraz większe poddenerwowanie wśród gości. Dobry Adres stanowi świetny probierz nastrojów całej libiąskiej społeczności, zarówno okupantów, jak i okupowanych. Tymczasem z dala od wielkiej polityki, rozgrywa się przyziemny, ale jakże ludzki dramat. Zgłasza się do Ciebie młodziutka dziewczyna imieniem Cicha. Pochodzi z rolniczej rodziny, która sporo wycierpiała z rąk Nowego Porządku. Co ciekawe fakt ten nie przeszkodził Cichej zakochać się z wzajemnością w jednym ze strażników o przezwisku Drugi. Znasz go, to sympatyczny, spokojny młodzieniec, którego brat bliźniak, zwany Pierwszym, umarł tej zimy na zapalenie płuc, podobnie zresztą jak najstarszy brat Cichej. Czy ta rodzinna tragedia zbliżyła do siebie młodych, pozwalając im wyjść zza swoich barykad, aby spotkać się na gruncie miłości? Kto wie! Faktem jest, że zbliżyli się na tyle, iż Cicha zaszła w ciążę. Wyrzucona z domu, nie ma gdzie iść. Ostatecznie Drugi może wnioskować o miejsce dla niej w koszarach, ale podobno formalności będą trochę trwały, uwagę wszystkich zaprzątają teraz nadchodzące żniwa. Dlatego dziewczyna błaga Cię o azyl (123) w Dobrym Adresie, obiecując odpłacić ciężką pracą. Od razu zastrzega też, że zrozumie, jeśli jej odmówisz (158), nie chciałaby bowiem, żeby interesy Dobrego Adresu ucierpiały z racji pomocy „zdradzieckiej dziwce”, jak zaczęto ją wszędzie nazywać.

122

Libiąż, a Ty wraz z nim, zanurza się w wartkim strumieniu czasu. Płyną lata naznaczone animozjami pomiędzy zwycięzcami a przegranymi, które wraz z nadejściem nowego pokolenia powoli zaczynają tracić na znaczeniu. Po pierwszych dziesięciu latach okupacja przeistacza się w „patronat”, zakładający dużą dozę swobody, a także obywatelstwo poddanych Nowego Porządku dla tych, którzy urodzili się po jego ustanowieniu. Objęci wieloma przywilejami, zwolnieni z płacenia daniny młodzi ludzie mogą podróżować gdzie chcą, pod warunkiem uprzedniego odbycia paroletniej służby wojskowej. I tak oto, niemal trzydzieści lat od wkroczenia „wroga” na „wasze” ziemie, strony tracą na znaczeniu. Starzy nie mają już sił na sprzeciw, młodych nie interesuje już przeszłość, wolą skwapliwie korzystać z przywilejów, czują się synami Nowego Porządku, a nie Libiąża, jednej z setek prowincji tego molocha.

Zresztą sam Libiąż rozkwita, płynący z kolektywnej pracy dobrobyt i szerzenie kultury dawnego świata, szczególnie poprzez lekturę dających się jeszcze zrozumieć książek. Od kilku lat na terenie całego Nowego Porządku utworzono sieć drukarni powielających wybrane tytuły, w razie potrzeby z obszernymi komentarzami pozwalającymi zrozumieć teksty powstałe wszak w świecie tak różnym od waszego. Pojawiają się też pierwsze utwory prozatorskie i poetyckie was, ludzi żyjących w czasach nazywanych powoli „Epoką Po”.

Widzisz to wszystko zza kontuaru w Dobrym Adresie i masz na ten temat swoje własne zdanie. Jakie? Ty wiesz to najlepiej! Czy opór ma sens? Asymilacja z okupantem to zdrada, czy raczej naturalny porządek rzeczy? Cóż, koniec końców taka jest natura ludzka!

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Ea est natura hominum. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

123

(U#29)

Spełniasz prośbę tej nieszczęśliwej dziewczyny, która zalewa się łzami i dosłownie pada Ci do stóp. Podnosisz ją z podłogi, długo prosząc, by spróbowała odzyskać spokój.

– Tylko ty Ptaku okazałeś się człowiekiem, wszyscy inni pluli na mój widok! Nawet moja matka, jak tylko powiedziałam jej, że jestem przy nadziei z Drugim, pokazała mi drzwi. A potem obleciała wszystkich sąsiadów, żeby opowiedzieć im, jaką szmatę ma za córkę! Dziękuję ci, jesteś dobrym człowiekiem! To nieprawda, co o tobie gadają!

– A co gadają?

– A... A takie tam. Głupoty... Że kiedyś miałeś rękę jak jakiś potwór, dlatego cię Michał wypędził... Ale ten potwór gdzieś tam w tobie nadal siedzi, chociaż rękę obciąłeś u jakiegoś specjalnego znachora, co go tyle lat szukałeś po świecie...

Ludzie to jednak idioci – myślisz z żalem, oprowadzając Cichą po jej nowym domu. (125)

124

Sprawa pobicia strażnika rozeszła się po kościach, uznana za pijacki wybryk. Chociaż zauważyłeś, że od tamtego wieczora biesiadujący strażnicy pilnują, żeby nikt z nich nie musiał wracać na stancję samotnie. Któregoś wieczora wpada też Hagar, który koniecznie chce zamienić z Tobą dwa słowa na osobności.

#26 – 119

Brak #26 – 154

125

Od kilku dni Dobry Adres pęka szwach, ludzie chcą świętować! I nic dziwnego, żniwa udały się wprost doskonale i nawet po odliczeniu tego, co jako danina ma zostać przekazane dla Nowego Porządku zostało mnóstwo ziarna dla wszystkich. W tym roku mieszkańcy mają dostać stały przydział chleba, aż do wiosny. Zimą nikomu nie zajrzy w oczy głód! Wprawdzie Nowy Porządek hojnie rozdaje coś, co skradł, ale dla ubogiej większości nie ma znaczenia, z czyjej ręki otrzymają zapomogę. Co rusz słyszysz coś, co przed żniwami byłoby nie do pomyślenia – pochwały pod adresem Nowego Porządku!

#27 – 118

Brak #27 – 148

126

Gunner bez przystanku na głębszy oddech dopija kufel, za co zostaje nagrodzony gromkimi brawami, które mieszają się ze śmiechem, gdy pada na podłogę. Wesołość szybko ustępuje jednak miejsce niepokojowi, a zaraz potem panice, bowiem ludzie odkrywają, że namiestnik nie żyje! Ktoś go otruł! Podnosi się rwetes, który potęguje jeszcze wtargnięcie na salę uzbrojonych bojowników, to ruch oporu! Rozpoczyna się bezwzględna walka!

Mimo ciężkich strat, Nowy Porządek wychodzi z niej obronną ręką, w czym niemałą zasługę miał Tymoteusz i jego ludzie. Zaczynają się dotkliwe represje wobec Wolnych Ludzi, które prowokują z kolei coraz częstsze i brutalniejsze napaści na Podziemnych. Najwyraźniej ciemiężeni rolnicy, pragnąc jakoś się odegrać, a nie ważąc się podnieść ręki na strażników, wyładowują cały gniew na „zdradzieckich kretach”, jak nazywa się odtąd Podziemnych. Życie staje się doprawdy nieznośne! Coraz częściej myślisz nad możliwością opuszczenia Libiąża na zawsze (135), zamiast pogodzenia się z losem (122).

127

Straż wystawiona pod Dobrym Adresem na czas biesiady dała się zaskoczyć, podobnie jak jej uczestnicy. Niemniej to zwycięstwo, chociaż pozwoliło za jednym zamachem pozbyć się większości kadry dowódczej okupanta, stanowi dopiero pierwszy krok na drodze do wolności. Najbliższe dwa tygodnie upływają pod znakiem krwawych starć i powszechnej rebelii, która tymczasowo skłania oddziały Nowego Porządku do wycofania się z Libiąża. Spodziewasz się, zresztą nie Ty jeden, że wróg szybko oszacuje straty, przegrupuje się i wróci, aby odpłacić wam za nieposłuszeństwo. Dlatego pewna grupa ludzi chce uciec (79), zamiast walczyć (143) „do zwycięstwa” jak mówią jedni, lub „do końca”, jak twierdzą drudzy.

128

– Hej! Nie znacie zasad!? – wołasz gniewnie. – Wszystkie takie problemy załatwia się nie pod moim dachem! Dopijcie w spokoju co macie kuflach, albo wynoście się na zewnątrz!

Mężczyźni mierzą się spojrzeniami, po czym ruszają ku wyjściu. Wzdychasz ciężko, wracając do porządkowania sali. Po jakimś czasie wychodzisz sprawdzić, czy ktoś nie potrzebuje pomocy. Po Hagarze i jego kompanii nie ma już śladu, za to pobity do nieprzytomności strażnik leży tuż przy progu, chyba próbował doczołgać się do drzwi. Czterech na jednego? Niehonorowo! Fachowo opatrujesz nieszczęśnika, który dopiero nad ranem dochodzi do siebie. Jest w fatalnym stanie, pomagasz mu więc dotrzeć do najbliższego posterunku, za co wylewnie Ci dziękuje. Oby tylko Hagar nie napytał sobie biedy tym pijackim „pojedynkiem”! (124)

129

Zaraz potem zwala się na ławę, co wywołuje fale przyjaznego śmiechu. Radość szybko ustępuje jednak miejsca zaniepokojeniu, które z kolei przeradza się w przerażenie, kiedy siedzący najbliżej goście dostrzegają szkliste oczy namiestnika. Trucizna powaliła go w mgnieniu oka! Podnosi się raban, w odpowiedzi na który do środka natychmiast wpada grupa mężczyzn. Nie są to jednak strażnicy, lecz członkowie ruchu oporu! Uzbrojeni w zakrwawione długie noże lub proste toporki ruszają do ataku. Zaczyna się rzeź... (127)

130

– Skoro pytasz, to nie jesteś pewien... Niczego od ciebie nie chcę, Ptaku. Wystarczy, że nie będziesz przeszkadzał. Gunner jutro umrze, otrujemy go, to będzie znak do rozpoczęcia ataku. Nie mieszaj się w walkę, w porządku?

– Mam nadzieję, dla dobra Libiąża, że wam się powiedzie. Powodzenia! (U#31) (161)

– Życzę wam powodzenia, koniec okupacji jest bliski! – zapewniasz gorliwie Hagara, chociaż myślisz zupełnie inaczej. Dlatego właśnie po zakończeniu tej rozmowy natychmiast zameldujesz o niej Gunnerowi. (U#32) (131)

– W porządku. Niemniej... Nie wiem, czy dacie radę. Przemoc rodzi przemoc, wiesz? Nie chcę widzieć jej eskalacji, róbcie co chcecie, ja właśnie zdecydowałem, że... Opuszczę Dobry Adres na zawsze! Do zobaczenia. (117)

131

(U#32)

Gunner jest zrozpaczony, naprawdę miał nadzieję na lepsze, pokojowe jutro dla Libiąża i Nowego Porządku. Dziękuje Ci za wieści obiecując przy tym, że teraz „wszystko będzie w porządku”, chociaż czasu zostało właściwie tyle co nic. Rusza, aby wydać dyspozycje swoim ludziom oraz dyskretnie przygotować ich na nadciągającą konfrontację. Postąpiłeś słusznie! To chciałbyś usłyszeć? Nic z tego! To była Twoja decyzja, której nikt nie chce oceniać. Zrobiłeś to, co według Ciebie było najlepszym wyjściem z sytuacji, a to najważniejsze. (161)

132

Dopijacie piwo i życząc sobie wzajemnie dobrej nocy, udajecie się na spoczynek. Poświęcasz jeszcze kilka myśli odbytej właśnie rozmowie, po czym zasypiasz.

W ciągu najbliższych kilku dni Gunner niemal nie pokazuje się w Dobrym Adresie, śpi też kolejno u swoich podkomendnych, aby móc już od bladego świtu doglądać przygotowań do zbliżających się wielkimi krokami żniw. Sytuację wykorzystuje Hagar, który wieczorami, po odprawieniu ostatnich gości, usilnie próbuje wciągnąć Cię w działania „ruchu oporu”, jak sami siebie nazywają, w którym aktywnie uczestniczy od samego powstania tej organizacji. Jak dotąd udało im się zabić pomniejszych kolaborantów, co zawsze związane było z ostrymi represjami ze strony strażników Nowego Porządku. Wolisz nie angażować się w takie działania, a przynajmniej jeszcze nie teraz. Żniwa muszą odbyć się planowo, inaczej wszystkich czeka głód. Zastanawiasz się, czy dla świętego spokoju nie zdradzić Hagarowi prawdy o pochodzeniu Gunnera (153), zamiast ciągle zbywać go (120), wysłuchując przy tym naprzemiennie błagań o wsparcie „sprawy” i oskarżeń o kolaborację.

133

– Niejedno w życiu widziałeś, masz wielkie doświadczenie, a ja lubię słuchać tego, co mają do powiedzenia tacy ludzie.

– Powiem ci tak... Czy prowadzenie wojen dla pokoju nie jest paradoksem?

– Lepsza jedna duża wojna, niż dziesięć małych. Kiedy zjednoczymy wystarczająco dużo terenów...

– To znaczy ile? Ile jeszcze musicie podbić miejsc, żeby to „wystarczyło”? Skąd pewność, że wasz apetyt na ziemię i władzę ma jakieś granice?

– Jak wiesz, nad wszystkim czuwają Monarchowie, a nie jeden człowiek. W ich imieniu działają namiestnicy tacy jak ja, przynajmniej przez pierwsze, najcięższe lata. Potem, jeśli dana społeczność współpracuje, sami wybierają siedmiu swoich przedstawicieli, którzy pełnią funkcję namiestnika. Czas, Ptaku, na wszystko potrzebny jest czas! Ja sam należę do pierwszego pokolenia, które może spojrzeć na mapę wpływów Nowego Porządku i pomyśleć: to są moje ziemie, bezpieczny teren!

– A ofiary? Fundamenty waszej świetlanej przyszłości toną w krwi. (149)

– To interesująca wizja! (115)

134

O ile dobrze się orientujesz, cały ten „ruch oporu” to grupa około dziesięciu młodych ludzi, którzy pragną walczyć z najeźdźcą „bez względu na koszty”, szczególnie, iż nie oni muszą je ponosić. Jak dotąd w wyniku ich działań zginęło łącznie około dwudziestu osób, większość w publicznych egzekucjach w ramach kary za niesubordynację. Tymczasem żaden strażnik Nowego Porządku nie został choćby zraniony na służbie... Młodzi! Czas spać. (139)

135

Tułasz się po świecie przez długich jedenaście lat, żyjąc niekiedy o żebranym chlebie, kiedy indziej pracując na utrzymanie siłą własnych mięśni albo ostrzem. Trzymasz się północy, gdzie nie sięgają macki Nowego Porządku. Ba! Nikt nawet o nim nie słyszał, tak jak wy niegdyś, zanim chwycił was w stalowym uścisku za gardło... (A)

A

Szukając swojego miejsca na ziemi trafiasz pewnego razu do starej puszczy na wschodzie, w której znajdujesz schronienie przed ścigającą Cię od pewnego czasu grupą zbirów wynajętą przez miejscowego władcę. Wszedłeś głęboko w prastarą gęstwinę! Cóż więcej rzec? Zgubiłeś się! Tułając się całymi dniami, wyczerpany i zrozpaczony, szybko opadasz z sił. Dobrze, że chociaż daleko do zimy! Tracisz przytomność... (296)

136

Biesiada dobiega końca bez żadnych przeszkód, dopiero po wyjściu większości gości Gunner podchodzi do Ciebie dziękując wylewnie za pomoc.

– Gdyby nie ty, to dziś zamiast święta mielibyśmy rozlew krwi! Wyłapaliśmy bez większego trudu większość buntowników, którzy skradali się już do Dobrego Adresu. Kilku jest już po... Wstępnym przesłuchaniu. Najwyraźniej twój pomocnik, Hagar, też jest zamieszany w tą sprawę. Przykro mi! Dobry z ciebie człowiek Ptaku, raz jeszcze dziękuję za pomoc!

W milczeniu kiwasz tylko głową. Cóż, Cicha zrobiła to, co uważała za słuszne, tak jak Ty, kiedy przyjąłeś ją pod swój dach. (159)

137

– Tak, masz rację, Ptaku. Jednak pomyśl o przeszłości, znasz przecież historię świata sprzed Końca. Te tereny, Polska, jak je kiedyś nazywało, jeden język, naród... Myślisz, że skąd to się wzięło? Ponad tysiąc lat temu ludzie żyli tutaj tak, jak my, podzieleni na małe, zwaśnione społeczności, słabi. Nastąpiło niełatwe, niekiedy brutalne zjednoczenie, jedno z plemion objęło prym, narzuciło władze innym. Nowy Porządek robi to samo.

– To... Logiczny wniosek, przyznaję. (115)

– Z perspektywy czasu wszystko wygląda na logiczne. Tu i teraz ludzie cierpią! (141)

138

Skoro nikt do tej pory nie powiedział Ci o planowanym ataku, to najwyraźniej zostałeś spisany na straty razem z Nowym Porządkiem. Mógłbyś więc porozmawiać z Gunnterem i ostrzec go (131). Naturalnie pozostaje jeszcze druga możliwość, ucieczka (117). Nie w smak Ci opuszczać, być może na zawsze, Dobry Adres, ale lepsze to, niż znaleźć się między młotem a kowadłem. Czas działa na Twoją niekorzyść, musisz szybko podjąć decyzję!

139

Czas płynie wartkim strumieniem. Kilka dni później, późnym wieczorem, obserwujesz na poły opustoszałą salę, w której znajduje się pięciu ostatnich gości, wszyscy zdrowo zapruci. Siedząca razem czwórka to Hagar i jego towarzysze, którzy wpatrują się od dłuższego czasu w pijącego samotnie rosłego strażnika Nowego Porządku.

– Macie ze mną jakiś problem? – pyta bełkotliwe mężczyzna, wstając gwałtownie, co niemalże kończy się jego upadkiem.

Hagar w odpowiedzi pluje na podłogę, a jego towarzysze, niczym podkomendni, podrywają się z miejsc. Z doświadczenia wiesz, że zaraz zacznie się burda. Zwykle powstrzymujesz (109) chętnych do mordobicia albo prosisz ich, żeby załatwili swoje „problemy” na zewnątrz (128). Dobry Adres to porządny lokal!

140

Minął niemal pełen rok od brutalnego wtargnięcia Nowego Porządku w wasz świat, podczas którego okupanci ugruntowali swoją władzę. Zmusili Wolnych Ludzi do osiedlenia się w zaledwie kilku wyznaczonych miejscach i założenia tam wsi będących w istocie obozami pracy mających na celu zwiększenie wydajności w uprawie roli. Zadaniem Podziemnych jest wspieranie tych wysiłków myślą techniczną i stopniowa mechanizacja tych gospodarstw.

Ty, z pomocą Hagara, nadal prowadzisz Dobry Adres, który stał się ulubionym miejscem spotkań waszych ciemiężycieli tudzież wszelkiej maści kolaborantów, którzy z czasem wyroili się obficie wśród miejscowej biedoty. Chociaż sam do nich nie należysz, to dla wielu sam fakt, że gościsz wroga jest dowodem zdrady. Zupełnie jakbyś miał jakiś wybór! Na stałe mieszka z Tobą Gunner, młodziutki dowódca, który sprawuje pieczę nad całym „okręgiem libiąskim”. To w gruncie rzeczy sympatyczny młodzieniec, więc często, już po zamknięciu, rozmawiasz z nim na różne tematy. Kiedyś, po wypiciu o jednego kufla za dużo, przyznał Ci się, że jest synem jednego z siedmiu Monarchów, czyli grupy zarządzającej kolektywnie Nowym Porządkiem. Zachowałeś tę informację dla siebie, czym zaskarbiłeś sobie jego wdzięczność.

Tego wieczora tradycyjnie umilacie czas przed zaśnięciem łykiem „pszenicznego” i błahą rozmową, gdy nagle Gunner pyta Cię poważnie:

– Co sądzisz o Nowym Porządku? Widzisz, ile dobrego potrafimy zrobić! Na początku zawsze jest ciężko, ale po paru latach społeczności w pełni się asymilują, stają się częścią naszego małego imperium, cywilizują się. Zjednoczenie jest konieczne, nawet jeśli wymaga użycia siły!

– Dlaczego zależy ci na mojej opinii? (133)

– Cel nie uświęca środków, sprowadziliście wiele cierpienia do tego miejsca. (137)

141

(U#28)

– Nie jesteśmy bandytami! Stosujemy przemoc tylko wtedy, kiedy to naprawdę konieczne. Spójrz na społeczność kopalnianych, czy kiedykolwiek sprawili nam jakieś wymagające radykalnych rozwiązań problemy? To uczeni, ludzie zanurzeni w kulturze, rozumieją nasze idee, podzielają je nawet, chociaż, co jasne, woleliby panować, a nie być poddanymi.

Zdajesz sobie sprawę, że Gunner ma rację. Podziemni naprawdę przykładnie współpracują z Nowym Porządkiem, właściwe wszystkich można by uznać za kolaborantów!

– O czym myślisz, Ptaku?

– A co z ofiarami? Budujecie nowy, ponoć lepszy, ład na ich krwi. (149)

– Cel nie uświęca środków, są inne drogi do uzyskania harmonii. (146)

142

– Lubię z tobą rozmawiać Ptaku! Wiesz, właściwe tylko ty nigdy niczego ode mnie nie chcesz. Moim podwładni starają się przypodobać, podobnie jak ludzie od was. Każdy zawsze czegoś chce, jeśli nie dziś, to jutro. Jakieś drobne przywileje, przysługi, lżejszą służbę... Nie widzą we mnie człowieka, tylko środek do celu. Myślą też, że skoro jestem młody, to łatwo dam się omotać. Ha! To oni są naiwni, nie ja! Znam życie! Dziękuję ci za te... Chwile normalności.

– Do usług! W końcu, komu możesz się wygadać, jak nie karczmarzowi?

Przez chwilę obaj zanosicie się głośnym, radosnym śmiechem. (132)

143

Ledwie w dwa tygodnie od rzezi w Dobrym Adresie wojska Nowego Porządku wracają, a wy, stłoczeni w „ostatnim bastionie”, czyli kopalni, czekacie na atak. Ten zaś rychło następuje... Z nieoczekiwanej strony. Podziemni zdradzili! W zamian za gwarancję własnego bezpieczeństwa poddają się Nowemu Porządkowi, wydając wszystkich tych, którzy schronili się w ich „twierdzy”. Czeka was marny los...

#10 – 156

Brak #10 – 160

144

Biesiada trwa w najlepsze! Czyżby trucizna zawiodła? Nie masz czasu na rozważania, goście chcą więcej piwa! Musisz zejść do piwnic po kolejną beczkę, co też czynisz. Znajdujesz tam zapłakaną Cichą, która tłumaczy:

– Ptaku... Ja... Przepraszam! Usłyszałam wczoraj jak rozmawiasz z Hagarem... Ostrzegłam Drugiego! Musiałam! To ojciec mojego dziecka, kocham go! Powiedziałam, że wiem od ciebie o planowanym ataku, więc nie będziesz miał żadnych problemów... Zamieniłam też kufle, bo Hagar bardzo chciał żebym zaniosła Gunnerowi jeden konkretny, pomyślałam, że musi być zatruty...

– Cicha...

– Musiałam!

– Och, Cicha! (136)

145

(U#27)

Nie myliłeś się! Gunner, bez zadawania niewygodnych pytań, oddaje do Twojej dyspozycji oddział strażników, którzy dwójkami, dzień i noc, dyżurują przy wejściu do Dobrego Adresu. Ich pojawienie się sprawia, że od tej pory odwiedzają go przede wszystkim sympatycy, jak również członkowie, Nowego Porządku, a spora część dotychczasowej, raczej neutralnej politycznie klienteli znika praktycznie z dnia na dzień. Dla wszystkich stało się jasne, że oficjalnie wybrałeś stronę okupantów. (121)

146

– To znaczy? Zaintrygowałeś mnie, Ptaku!

– Zjednoczenie siłą to nie rozwiązanie. Wojna dla pokoju ma tę wielką wadę, że zawsze będzie strona pobita, przegrani. Myśl o zemście to pożywka dla przyszłego konfliktu, może nie za życia zwycięzców, ani ich dzieci, ale nienawiść nie przejmuje się czasem, trwa.

– A więc? Jaka jest alternatywa?

– Coraz częściej myślę, że najlepszym rozwiązaniem jest po prostu... Przeczekać.

– Nie walczyć? Pozwolić umrzeć staremu światu, całej tej kulturze, książkom, wynalazkom?

– Będą inne książki, inne wynalazki. Cywilizacja zatoczy krąg, po prostu. Wzrost, rozkwit, upadek, wzrost, rozkwit, upadek... Cykl.

– Ciekawy pogląd, Ptaku! (132)

147

Wszyscy ocalali z Libiąża zostają szybko rozdzieleni, nawet jeśli należą do jednej rodziny. Nowy Porządek nie zna litości dla buntowników! Ty trafiasz do wielkoobszarowego gospodarstwa, hen, daleko na wschodzie. Kiedy okazuje się, że potrafisz czytać i pisać, szybko zostajesz oderwany od roli i skierowany do prowadzenia pomniejszych ksiąg inwentarzowych jako pomocnik nadzorcy. Tak zaczyna się Twoja droga ku wolności...

Mija jedenaście długich lat, podczas których mozolnie pniesz się po szczeblach niewolniczej „kariery”, w czasie której dochrapałeś się funkcji opiekuna. W ramach tej pracy jesteś stale, średnio co kilka miesięcy, przerzucany po najbardziej problematycznych grupach w celu zaprowadzeniu ładu. Właściwie stanowisz ostatnią deskę ratunku dla nieposłusznych więźniów, pomost pomiędzy nimi a strażnikami. Jeśli Twoje negocjacje zawiodą, nastaje czas na przemoc, w ostateczności wymordowanie wszystkich krnąbrnych. A stale rozrastający się Nowy Porządek nie lubi marnotrawstwa siły ludzkiej! Wiesz, że wielu opiekunów odzyskuje z czasem wolność, robisz więc co możesz, żeby spełniać pokładane w Tobie nadzieje. I czujesz, że jesteś już naprawdę blisko osiągnięcia tego celu. Ach, być wolnym człowiekiem!

Miejsce, do którego zostałeś właśnie skierowany jest bardzo ważne, ponieważ spośród osadzonych tam dwudziestu siedmiu ludzi niemal wszyscy to specjaliści w swoich dziedzinach. Wysokiej klasy rzemieślnicy, konstruktorzy maszyn, ludzie nie tylko biegle posługujący się pismem, ale również świetnie znający matematykę. Wyrwani z różnych społeczności, nie posiadający bliskich osób, których można by użyć do szantażu, uparcie odmawiając pracy na rzecz Nowego Porządku. Zostali zatem zamknięci w jednym miejscu, na terenie dawnego Krakowa, aby przy ciężkiej pracy w kamieniołomie nabrali rozsądku. Otrzymawszy w miejsce imion numery, wciąż uparcie odrzucają myśl o kolaboracji. Twoim zadaniem jest przekonać ich do zmiany zdania.

Nad osadzonymi w barkach na dnie malutkiej dolinki czuwa nadzorca tego więzienia, siwiejący już z wolna Makary. Podlegają mu strażnicy będący pod komendą niejakiego Dominika, rosłego, skorego do siłowych rozwiązań, który każe nazywać się Tarką. O zdrowie wszystkich dba Sara, pozbawiona oka medyczka, dobra dusza tego miejsca. Oto informacje, jakie w zaufaniu otrzymałeś od eskortującego Cię od poprzedniego „miejsca pracy” strażnika. Masz też prawo wyboru miejsca zakwaterowania, mogą to być baraki więźniów (204), ale wieloletnia nienaganna służba pozwala Ci także na zamieszkanie razem ze strażnikami (162). Tymczasem przyroda budzi się do życia po zimowej przerwie...

148

Apogeum ma mieć miejsce jutro, kiedy ma odbyć się wystawa uczta przeznaczona dla przedstawicieli Nowego Porządku i kolaborantów. Wieczorem, pod pretekstem chęci pomocy w przygotowaniach, niespodziewanie pojawia się Hagar, którego nie widziałeś od dłuższego czasu. Konspiracyjnym szeptem ostrzega:

– Oj tak! Jutro będziemy świętować... Ale wolny Libiąż! Jest nas więcej, niż ci zdradziłem, wszyscy gotowi do chwycenia za broń, czekają tylko na sygnał.

– Dziękuję za ostrzeżenie. Pomogę wam! (111)

– Dziękuję za ostrzeżenie. Czy oczekujesz, że wam pomogę? (130) (Jeśli posiadasz Informację #25 nie możesz wybrać tej opcji)

149

– I to się nie zmieni Ptaku, niestety. W tych czasach ludzie nie są zainteresowani ideami, chcą tylko napchać brzuch, przeżyć dzień jutrzejszy, nie myślą o pojutrze! Jeśli cywilizacja ma przetrwać musimy być zjednoczeni! Zresztą, co ty wiesz o ofiarach... Przez jakiś czas każdy z Monarchów odpowiada za konkretny region. Jeśli dojdzie w nim do buntu, który należy krwawo stłumić, to w ramach kary za niekompetencje ktoś z jego najbliższych musi umrzeć. Moja matka... My też jesteśmy ludźmi, Ptaku, też giniemy!

– I zabijacie.

– I będziemy zabijać, taka jest kolej rzeczy. Wierzę, że ta cała przemoc się kiedyś skończy, a przyszłość ułoży się dobrze dla wszystkich zjednoczonych ludzi. A ty?

– Ja również. (142)

– Wolność i przemoc nie idą ze sobą w parze. (150)

150

– Nie ma innej drogi, nie rozumiesz? Tego nas uczy historia! Szkoda, że w tych czasach tak mało ludzi ją zna. Zawsze powstanie danego kraju poprzedzał etap rozbicia, każdy żył dla siebie, nie obchodził go los sąsiada chyba, że zapragnął go złupić!

– Naprawdę nie widzisz innej możliwości działania?

– Jakiej, Ptaku, jakiej innej?

– Cóż... Myślałem ostatnio nad pewną... Powtarzalnością historii. (146)

151

– Ptak dobrze gada! – odpiera po chwili wahania. – To swojak. Idziemy.

Młodzieńcy opuszczają Dobry Adres, rzucając na pożegnanie wściekłemu strażnikowi pogardliwe spojrzenia i kilka wyzwisk. Mężczyzna chce iść za nimi, ale w ostatniej chwili powstrzymujesz go, zawracając z progu ze słowami:

– Jeszcze jednego na dobry sen? Stawiam!

Skwapliwie przyjmuje Twoją propozycję, wkrótce zanurzając usta w ofiarowanym kuflu. Nie dopija go, bowiem mniej więcej w połowie organizm nie wytrzymuje kolejnej porcji alkoholu. Pijany w sztok strażnik pada na ławę, uderzając czołem w blat.

– Klasyczny dzięcioł – mruczysz pod nosem, ruszając ku części mieszkalnej.

Rankiem, ze sporym guzem i jeszcze większym kacem, mężczyzna dziękuje Ci za powstrzymanie od wpakowania się w awanturę. Dajesz mu jeszcze do wypicia kubeczek pszenicznego w charakterze klina i z politowaniem patrzysz jak chwiejnym krokiem opuszcza Dobry Adres. (121)

152

(U#26)

– Załatwimy nasze sprawy tu i teraz – rzuca Ci w twarz Hagar. – Bić wroga!

Z tym okrzykiem rzuca się na strażnika, a wraz z nim reszta grupy. Mężczyzna nie ma szans, szybko pada pod nawałą ciosów, podczas gdy Ty wyjmujesz spod lady solidną dębową pałkę przygotowaną specjalnie na takie okazje. Dopadasz do pochłoniętej kopaniem leżącego bandy w mgnieniu oka, powalając ciosami w głowę dwóch młodzików zanim w ogóle spostrzegli Twoją obecność. Kolejny odwraca się dokładnie w chwili, gdy laga druzgocze mu nos. Hagar cofa się, przezornie podnosząc ręce w geście dobrej woli ze słowami:

– To co zrobiłeś, Ptaku, nie było mądre. Bronisz naszych katów? W porządku! Zapamiętam to! Zbieramy się, chłopaki.

Chłopaki istotnie zbierają się, ale z podłogi, w akompaniamencie bolesnych jęków. Pomagasz pobitemu jakoś się podnieść, prosząc:

– Zostań tutaj do świtu, tak na wszelki wypadek...

Przytakuje, wypluwając zmieszaną z krwią plwocinę:

– Dziękuję... – szepcze.

Zaryglowujesz drzwi, a następnie opatrujesz rannego, wskazując mu kąt, w których może się przespać. Obawiasz się, że łata kolaboranta właśnie została Ci oficjalnie przyszyta. (124)

153

(U#25)

Hagar jest zachwycony tymi nowinami, dziękuje Ci wylewnie i powtarzając bez ustanku „wielki atut w walce!” wybiega w noc. Spoglądasz za nim rozmyślając o tym, jak zmienił się od czasu rozpoczęcia okupacji. Zdecydowanie zmężniał, najwyraźniej włożył też sporo wysiłku w pracę nad własnym ciałem, bowiem wyraźnie nabrał masy mięśniowej. Właściwie widujesz go raz na kilka dni, kiedy wpada pomóc Ci przy pracy albo po prostu pogadać. Poza tym chęć pokonania Nowego Porządku pochłania większość jego uwagi, kto wie, czy nie przerodziła się wręcz w obsesję. Szczególnie, że jest święcie przekonany o rychłym zwycięstwie „ruchu oporu”. (134)

154

Przeprasza Cię za kłopot i obiecuje bardziej dyscyplinować „swoich chłopaków”, żeby uniknąć podobnych wydarzeń w przyszłości.

– I słusznie – popierasz – bo walka o wolność ma swój czas i miejsce, a nie jest nim ostatek suto zaprawianego wieczora w Dobrym Adresie!

Po odejściu młodzieńca wzdychasz z ulgą. Najwyraźniej ten przykry pijacki incydent nareszcie znalazł swój szczęśliwy finał. (121)

155

Czasem nawet najbardziej misterny, dopracowany w najdrobniejszych szczegółach plan potrafi legnąć w gruzach przez niedające się przewidzieć zrządzenie losu. Cóż, tak już w życiu bywa, że czas i przypadek decydują o wielu rzeczach! Gunner spokojnie dopija swoje piwo, aż do ostatniej kropelki. Do dna!

#29 – 144

Brak #29 – 129

156

Szczęście się do Ciebie uśmiecha, a jego posłańcem jest Klaudiusz, wnuk Klucznika, któremu przed rokiem odradziłeś tułaczkę po świecie. Młodzieniec pomaga Ci zbiec „przez wzgląd na dziadka”. Ciekawe, że sam Klucznik nie interweniował w Twojej sprawie, może wolał nie nadstawiać karku dla „obcego”, w końcu nie należałeś przecież do jego społeczności. Cóż, nie masz czasu o tym rozmyślać, pora uciekać! (135)

157

Biesiada trwa dalej. Po jej zakończeniu Gunner podchodzi do kontuaru, mówiąc:

– Moi chłopcy zauważyli, jak jeden z zatrudnionych do obsługi młodzików dosypał coś do przyniesionego mi piwa, więc niepostrzeżenie zamienili kufle zanim je dostałem. Łatwa sztuczka przy takim tłoku! Wyłapaliśmy też wszystkich skradających się od strony lasu bandytów. Wiesz, że byli naprawdę świetnie zorganizowani? Ponad pięćdziesiąt osób kryło się i zbroiło tuż pod naszym nosem! Twój pomocnik, Hagar, też był w to zamieszany.

– Jest młody...

– Jak większość z nich, jak ja... Umrą w mękach, dla przykładu. Może to niewielkie pocieszenie, Ptaku, ale udało ci się utrzymać kruchy, ale jednak, pokój w Libiążu. Dziękuję!

Milczysz, pogrążony we własnych myślach. (159)

158

Z żalem, ale odmawiasz. Masz na głowie interes do prowadzenia, a nie chcesz, żeby Dobry Adres stał się przytułkiem. Poza tym któryś z gości mógłbym jej naubliżać, a to pewnie sprowokowałoby Drugiego, albo jego kompanów, do wzięcia odwetu. Spirala przemocy nakręcałaby się stale, szkodząc spokojowi i przyjaznej atmosferze, z której słynie Twoja karczma. A przynajmniej takie znajdujesz... Wyjaśnienia? Wymówki? Koniec końców nie musisz się przecież nikomu tłumaczyć! Masz prawo decydować kto mieszka pod Twoim dachem. Dla Cichej nie ma tam miejsca. (125)

159

Najbliższe miesiące upływają pod znakiem ciężkich represji. Danina wzrasta trzykrotnie, planowane do rozdawania w zimie racje żywnościowe obcięte o połowę, a garnizon stacjonujący w Libiążu powiększony o sto strażników. Pod ciężkim żelaznym butem Nowego Porządku życie jest dla ludzi nieznośne, kolaboracja staje się jedynym sposobem na polepszenie bytu własnego i rodziny, dlatego rozkwita do kolosalnych wręcz rozmiarów. A Dobry Adres, pozostawiony pod Twoją opieką, wciąż prosperuje, chociaż stał się lokalem zastrzeżonym tylko i wyłącznie dla członków Nowego Porządku. (122)

160

Większość z pojmanych zostaje zabita na miejscu, co wprawia w przerażenie Podziemnych. Najwyraźniej spodziewali się, że ludzie, których wydali wrogowi zostaną przykładnie ukarani albo wzięci w niewolę, a nie wybici jak bydło, i to na placu tuż przed ich drogocenną kopalnią. Do niewoli trafia zaś naprawdę garstka, wybranych raczej na chybił trafił, bo i Ty, chociaż pozbawiony dłoni, a więc jako robotnik mało warty, zostajesz oszczędzony. Jaki czeka Cię teraz los? (147)

161

Trwająca od wielu godzin biesiada przebiega w podniosłej atmosferze, co rusz ktoś wznosi toast za pomyślność „sojuszu” Libiąża z Nowym Porządkiem. Chociaż piwo leje się strumieniami, to jak dotąd nikomu nie przyszło do głowy wszczynać burd. Nagle wstaje Gunner, który jak dotąd, poza paroma słowami na otwarcie, nie wypowiedział się publicznie. Powoli podnosi nad głowę kufel, do którego nalałeś właśnie swoje najlepsze piwo, którego skromny zapas przechowujesz na szczególne okazje. Na ten znak sala cichnie, a wszyscy wpatrują się w młodego namiestnika całego regionu, który mówi:

– Śnimy wszyscy ten sam sen! Sen o lepszym jutrze, kiedy zjednoczeni pod sztandarem Nowego Porządku ludzie zapominają o przeszłości i ramię przy ramieniu budują przyszłość! Przed kilkoma dniami, podczas zakończenia żniw, widziałem jak zabłysła iskierka nadziei na realizację tego marzenia. Za Libiąż!

Wybucha głośny aplauz, w rytm którego młodzieniec zaczyna opróżniać kufel.

#30 – 113

#31 – 155

#32 – 157

#31 i #33 – 129

#11 (lub nieposiadanie żadnej z powyższych Informacji) – część A tego paragrafu

A

Czy Libiąż naprawdę ma szansę na lepsze jutro? (129)

162

(U#8)

Dostajesz miejsce w ceglanym, pochodzącym jeszcze sprzed Końca budynku. Jest niewielki i podzielony na dwie części, z których jedna, mieszcząca spiżarnię i zbrojownię, do której dostęp jest zastrzeżony bez uprzedniego pozwolenia od Tarki. Druga to wspólna sala pełna piętrowych łóżek i skrzyń z rzeczami strażników, której zewnętrzna ściana z drzwiami została wzniesiona stosunkowo niedawno.

Możesz spokojnie poruszać się po terenie kamieniołomu, ale nie wolno Ci zbliżać się, jak każdemu więźniowi, do drewnianej palisady otaczającej całą dolinkę. Właśnie rozpakowałeś swój skromny, niewolniczy dobytek do wyznaczonej skrzyni stojącej przy przydzielonym Ci łóżku, czy raczej sienniku w drewnianej ramie. Nie narzekasz, wszyscy żyją tu w takich samych warunkach. Wkrótce zajdzie słońce, ale masz jeszcze chwilkę, którą mógłbyś poświęcić na spacer po kamieniołomie (189), albo poznanie strażników (202).

163

Od blisko dwóch tygodni Makary intensywnie opracowuje plan, który ma „przełamać impas”. W ciągu tego czasu wzywa Cię kilkukrotnie, jednak nigdy nie zdradza żadnych szczegółów, traktując te spotkania jako odskocznię od aktualnie analizowanego problemu. Rozmawiacie przede wszystkim na temat kultury świata sprzed Końca, o której mężczyzna wie naprawdę bardzo dużo, prawdopodobnie więcej od Ciebie.

Nowy Porządek musi mieć dostęp do olbrzymiej ilości książek, a nawet dzieł sztuki, które pieczołowicie chroni nie tylko przed bezwzględnym zębem czasu, ale również zapomnieniem. Ludzka obojętność to zresztą wróg stokroć groźniejszy od fizycznego zniszczenia nośnika danej idei, w postaci obrazu, książki czy rzeźby.

#1 – 169

Brak #1 – 170

164

Mimo panującego rozgardiaszu jakiś strażnik odprowadza Cię do dobrze Ci znanego, ceglanego budynku, sypialni, nakazując abyś został tam i czekał, aż „wszystko się uspokoi”. Poznajesz go, wasze łóżka sąsiadują ze sobą, czasem nawet ucinaliście sobie przyjazne pogawędki. Gdy siedzisz samotnie w pustym pomieszczeniu, nagle przeszywa Cię intrygująca myśl. Zdaje się, że dosłownie wszyscy mieszkańcy kamieniołomu są zajęci walką, a to oznacza, iż mógłbyś spróbować stąd uciec! Nie zwlekając ani chwili wcielasz w życie ten śmiały plan. Z powodzeniem! Nie niepokojony przez nikogo szybko oddalasz się od kamieniołomu, wkraczając na rozległy teren zrujnowanego Krakowa.

Upływ czasu w połączeniu z naturą wyrządziły w mieście porażające szkody. Zieleń wdarła się głęboko w niegdysiejsze betonowe imperium. Liczne zardzewiałe wraki pojazdów sprzed Końca straszą uwięzionymi w ich wnętrzu ludzkimi szkieletami w zmurszałych ubraniach. Wielopiętrowe budynki mieszkalne częstokroć porósł bluszcz, niegdyś trzymany w ryzach przez zbrojną w narzędzia ludzką rękę. To kraina umarłych, pełna bolesnych śladów po ludzkiej potędze, która obróciła się w perzynę, niezdolna stawić czoła napierającej fali zieleni. Nie masz jednak czasu na podziwianie tego apokaliptycznego krajobrazu, prędzej czy później Twoim tropem ruszy pogoń! Co tchu podążasz przed siebie, byle dalej od Nowego Porządku! Zaczyna się Twoja wielka tułaczka po bezdrożach, podczas której wciąż musisz oglądać się trwożnie za siebie, aż po wielu miesiącach nareszcie możesz uznać, że jesteś względnie bezpieczny. Uciekłeś im, znów jesteś wolnym człowiekiem! (135A)

165

Bez trudu zadajesz kłam jego słowom, przywodząc cytaty z kolejnych książek, które przeczytałeś, a także opowiadając o dziełach sztuki i stylu życia w świecie sprzed Końca. Szybko okazuje się, że to nie Ty, lecz on posiada olbrzymie braki w „wykształceniu” i właściwie na tym polu bardzo nieznacznie odbiega od poziomu wędrownych handlarzy, którzy dowiadują się wszystkiego od innych, częstokroć mieszając później w swoich opowieściach kilka różnych utworów. W trakcie waszej rozmowy, nie niepokojeni przez nikogo, coraz bardziej oddalacie się od zebranych, chociaż stale podąża za wami strażnik. Dochodzisz do wniosku, że 277 nie chce aby współwięźniowie odkryli jak bardzo jest nieoczytany. Możesz spróbować zagrać tą kartą i zagrozić, iż obnażysz jego prawdziwą naturę (207), lub nadal próbować przekonać go za pomocą logicznych argumentów o daremności trwania w uporze (210).

166

277 rozumie Twoje racje, jest jednak wyraźnie rozczarowany. Zaczyna nawet wyładowywać swój gniew na Tobie, lżąc Cię i nazywając w kółko zdrajcą. Jego wybuch furii jest wręcz groteskowy, iście teatralny. Zostawiasz tego zgorzkniałego człowieka jego własnemu losowi, idąc już naprzeciw swojemu przeznaczeniu.

Zostajesz oficjalnie uwolniony i jako wolnemu człowiekowi pozostawiono Ci prawo wyboru, jak pragniesz odtąd żyć. Możesz opuścić na zawsze tereny Nowego Porządku, ruszając w wędrówkę tam, gdzie Cię oczy poniosą (205), albo podjąć pracę jako jeden z licznych urzędników (187) na usługach jego stale rozrastającej się biurokratycznej machiny.

Alternatywa:

#36 – 195

167

Próbujesz jeszcze przez jakiś czas przekonać 277 do zmiany decyzji, ale widzisz, że to stracona sprawa. Lepiej będzie skupić swoją uwagę na trójce młodzików (174), albo też poważyć się o wybłaganie u Makarego litości dla zuchwalców (203). Cokolwiek postanowisz, wiesz, że musisz działać. Bierność w takich sytuacjach to największy wróg, jeśli sam nie podejmiesz walki, to nikt nie okaże Ci współczucia. A tak, nawet jeśli zawiedziesz, będziesz mógł z czystym sumieniem powiedzieć, że próbowałeś ze wszystkich sił!

168

– Będziemy budować... Wieżę! – oznajmia Makary. – Koniec z bezmyślnym odłupywaniem skał! Otrzymacie normy dzienne pracy, o których wykonanie będą sumiennie dbali strażnicy. Jeśli w danym tygodniu dwukrotnie zdarzy się wam nie wykonać planu, to przez trzy kolejne dni otrzymacie mniejsze porcje jedzenia, natomiast strażnicy pozbawieni zostaną możliwości wzajemnej wymiany wart na okres miesiąca. Jeśli zaś potraktują was brutalnie, to sami pracować będą tak długo, aż poturbowany więzień nie odzyska sił. Co więcej, wy sami, więźniowie, będziecie odpowiedzialni za sporządzenie planów budowy i efekt końcowy. Przed zimą chcę tu widzieć wieżę wysoką najmniej na osiem metrów! To wasza ostatnia szansa, po niej zostanie już tylko...

Makary milknie, a jego wypowiedź dokańcza Tarka, który zaczyna się śmiać. Ten śmiech pełen jest zapowiedzi okrucieństwa, radości z cudzego cierpienia. Tak oto zgromadzenie dobiega końca, a Ty jesteś na ustach wszystkich, więźniów i strażników, którzy spoglądają ku Tobie pełni złości i pogardy. (196)

169

Podczas, gdy Makary coraz bardziej pogrąża się w swoich knowaniach, jakąkolwiek pracę więźniów paraliżuje nagły atak zakaźnej choroby. To ciężkie, chociaż niemal bezgorączkowe „przeziębienie”. W większości przypadków zaczyna samoistnie mijać już po kilku dniach, lecz jeden z więźniów nie może dojść do siebie. Według Sary choroba zaczyna zagrażać jego życiu, chociaż on sam uparcie odmawia przyjmowania lekarstw sporządzonych przez medyczkę. Tłumaczy swój upór obawą przed staniem się obiektem jej „groźnych eksperymentów”. Chcąc nie chcąc stajesz się mediatorem (178) pomiędzy dwiema stronami, które, paradoksalnie, pragną tego samego: wyzdrowienia. Ta sytuacja stwarza dla Ciebie możliwość jeszcze większego zbliżenia z sympatyczną kobietą (191), chociaż wasze długie pogawędki mogą wpłynąć negatywnie na Twoją opinię bezstronnego pośrednika.

170

Pewnego ranka codzienny rytuał liczenia więźniów, rozdania narzędzi i wyruszenia do pracy zostaje przerwany. Makary zgromadza wszystkich pod skarpą, ze szczytu której zaczyna swoje krótkie, acz dobitne przemówienie:

Brak #34 lub Brak #35 – część A tego paragrafu

#34 lub #35 – część B tego paragrafu

A

– Zdecydowałem, że wasza praca przy wydobywaniu kamienia dobiegła końca. Czas, żebyście zaczęli płacić naprawdę czymś wartościowym za chleb, którym was wciąż karmimy! Dlatego wkrótce otrzymacie... Prasę drukarską! Zajmiecie się powielaniem książek.

Więźniowie zaczynają szemrać między sobą okazując... Entuzjazm! Większość jest zachwycona tym pomysłem, jedynie 277 próbuje powstrzymać towarzyszy, tłumacząc:

– Chcą nas wziąć sposobem! Nie możemy dla nich pracować!

Jego żarliwe protesty toną jednak wśród ogólnego wybuchu radości. Spoglądasz na triumfującego Makarego, który wydaje się Ciebie nie dostrzegać. Cóż, koniec końców sam wpadł na to błyskotliwe rozwiązanie, Ty nie przyłożyłeś ręki do tego sukcesu... (183)

B

– Razem z Ptakiem opracowaliśmy plan, który, jak wierzę, pomoże nam wszystkim wyjść z impasu, w którym tkwimy. To wasza ostatnia szansa!

Spojrzenia wszystkich skazanych kierują się ku Tobie. Czujesz ich ciężar, a także utajoną... Groźbę? Nadzieję na poprawę losu? Cokolwiek powie zaraz Makary, zostanie uznane za realizację Twojego podszeptu!

#34 – 168

#35 – 217

171

Zanurzasz się w nurt ciężkiej pracy, którą wykonujesz, pomimo swoich ograniczeń, sumiennie. Zbyt sumiennie! Pracując jedną ręką jesteś bardziej wydajny, niż pozostali więźniowie, nawet młodsi od Ciebie. Szybko pojmujesz swój błąd i zaczynasz zdrowo się obijać, powoli pojmując istotę panujących w tym miejscu relacji. Strażnicy niemal nigdy wam nie towarzyszą, wpadają tylko co kilka godzin na liczenie, obojętni na to ile, i czy w ogóle, wydobyliście kamienia. Nie nałożono zresztą żadnych oficjalnych norm, wy macie pracować, oni pilnować... Taka sytuacja może trwać przez lata! Już po kilku pierwszych dniach ustalasz, że wasi stróże to również, w pewnym sensie, zesłani. Ukarani za źle wykonywaną służbę, zaniedbania lub drobne przekręty, najbardziej problematyczni dla Nowego Porządku strażnicy trafiają właśnie tutaj, żeby w rutynowej, monotonnej pracy odkupić swoje winy. Nie sprawiają większego kłopotu więźniom, którzy odpłacają im tym samym. Osiągnięto satysfakcjonujący dla obu stron status quo, który za wszelką cenę musisz zburzyć. (221)

172

Zabawiasz 277 rozmową, aż do wieczora, kiedy to wyczekujesz momentu, gdy mężczyzna zaśnie twardym snem. Wówczas spokojnie kneblujesz mu usta gałganem ze szmaty i zatykasz nos. Jego życie dobiegło kresu. Czy spełniłeś dobry uczynek?

Według Makarego, nie! Byłeś już zaledwie krok od odzyskania wolności, ale Twój odruch życzliwego serca sprawił, że straciłeś tę szansę. Czeka Cię nie tylko dalsza niewola, ale także odebranie już osiągniętej pozycji, z opiekuna stajesz się ponownie zwykłym trybikiem w maszynie! Czy cokolwiek może Ci teraz jeszcze pomóc?

#36 – 209

Brak #36 – 188

173

Wracasz do noclegowni, w której ktoś zapalił już w piecu. Strażnicy kładą się do snu, albo wstają, przygotowując się do nocnego czuwania. Życie tutaj musi toczyć się stałym, utartym rytmem, w którym jak dotąd nie było żadnych zakłóceń. To się od dziś zmieni, Twoja obecność to zwiastun czegoś nowego, a ludzie zazwyczaj nie przepadają za zmianami. Widziałeś to już nieraz, gdy jakaś grupa, zarówno strażnicy, jak i więźniowie, tkwili w dziwacznym, niewygodnym i raniącym obie strony układzie, który uparcie ciągnęli. To była ich rutyna, schemat. Twoim zdaniem jest burzyć ich uporządkowany świat, żeby przejrzeli na oczy i zrozumieli, jak bardzo był patologiczny. A kto lubi burzycieli? (200)

174

Wpadłeś z deszczu pod rynnę. Butni młodzieńcy nawet nie chcą Cię słuchać! Przerywają w pół słowa wiązanką wyzwisk, albo ostentacyjnie zasłaniając sobie uszy. Mimo to pragniesz jakoś do nich dotrzeć, w czym przerywa Ci okrzyk Makarego:

– Dosyć! Zrobiłeś swoje Ptaku, ci ludzie sami wybrali swój los. Niech teraz go zakosztują! (186)

175

Makary wymyślił plan, którego wyrachowanie i okrucieństwo zatrważają nawet Tarkę. Mężczyzna rozpowiada nawet po kątach, że „uczciwiej byłoby po prostu bić!”. Otóż, do kamieniołomu trafia nowa grupka niewolników. To dzieci w wieku od około ośmiu do dwunastu lat, które otrzymują swoje racje żywnościowe tylko jeśli więźniowie wypracują danego dnia nowe, bardzo restrykcyjne normy wydobycia kamienia. Praca w pocie czoła trwa od świtu do nocy, co pewien czas przerywana jedynie na rozkaz Makarego, która wzywa do siebie kolejno więźniów, proponując współpracę z Nowym Porządkiem na atrakcyjnych warunkach; w grę wchodzi już nie tylko odzyskanie wolności, ale również zdobycie majątku. Poza tym każda trójka współpracujących więźniów to odesłanie jednego dziecka do rodziny.

Drakońskie metody przynoszą rezultaty, opór więźniów topnieje błyskawicznie, chociaż 277 nadal ciska gromy na tych, którzy zgodzili się na układ i opuścili kamieniołom. Słowo „Zdrajcy!” nie schodzi mu z ust. W pewnym momencie wprost pytasz go:

– Naprawdę myślisz, że głodzenie dzieci jest warte twoich ideałów?

– Tak! Zresztą to nie my je głodzimy, też jesteśmy ofiarami. Dlaczego wszyscy tak się przejmują tymi bachorami?! Nawet jak poumierają, to trudno! Przecież są jeszcze nic niewarte, my coś potrafimy, mamy wiedzę!

Z wielkim trudem powstrzymujesz się (180) od przywalenia (182) w tę pełną samozadowolenia twarz!

176

Podczas wspólnej pracy starasz się, bardzo ostrożnie, urabiać rozmówców tak, aby byli bardziej skłonni do podjęcia z Nowym Porządkiem. Najczęściej głównym argumentem przeciw kolaboracji jest fakt, że Twoi rozmówcy stracili w czasie działań wojennych bliskich. Długo zastanawiasz się nad strategią, którą powinieneś obrać. Mógłbyś spróbować wykazać, że rzeź była efektem nie krwiożerczości Nowego Porządku, lecz oporu lokalnej ludności. Gdyby zapomnieli o dumie i ugięli karku przed najeźdźcą do żadnej przemocy by nie doszło (194). To wprawdzie ryzykowna ścieżka argumentacji, ale alternatywa, czyli propozycja zapomnienia o przeszłości (199) wcale nie wydaje się lepsza. Cóż, jakakolwiek będzie Twoja decyzja musisz pamiętać, że czas działa na Twoją niekorzyść. Im szybciej osiągniesz sukces, tym lepiej!

177

Po pierwszym kwartale swojej bytności w kamieniołomie składasz raport Makaremu.

#2 – część A tego paragrafu

Brak #2 – część B tego paragrafu

A

Zastanawiasz się, czy nie naświetlić mu cichej zmowy (218) panującej wśród więźniów i strażników, a także o wewnętrznych układach tych ostatnich, chociaż w ten sposób narazisz się właściwie wszystkim. Cóż, jeśli uważasz, że gra jest warta świeczki, to nie wahaj się, działaj! W końcu jesteś tu, aby coś zmienić. Niemniej możesz poprzestać na ogólnikach i dalej prowadzić obserwacje panujących tutaj stosunków, nie formując jeszcze oficjalnych sądów na ten temat (B).

B

Zwięźle przedstawiasz swoje obserwacje, które właściwie nie rzucają nadzorcy żadnego nowego światła na jego problem. Nie oznacza to wcale, że jest niezadowolony z Twojej pracy, wręcz przeciwnie! Docenia Twój dar obserwacji, dzięki któremu, jak stwierdza z pełnym przekonaniem, w kolejnym kwartale „przedstawisz już konkretny plan działania!”. Mniej zadowolony jest Tarka, również obecny przy waszej rozmowie. Wprost sugeruje Twoją niekompetencję, optując za wprowadzeniem „siłowych rozwiązań”. Makary ignoruje jego agresywny wywód, kończąc spotkanie słowami:

– Ptak na pewno pokaże, na co go stać. A jeśli nie...

Ta niedokończona myśl w połączeniu ze spojrzeniem rozmówcy wyraźnie sugeruje, że opcja „cóż, nie udało się” nie jest brana pod uwagę! (163)

178

Upór, z jakim chory odmawia wzięcia leku od Sary jest wprost zatrważający! Twoje nieustanne kursy pomiędzy medyczką, której nie chce oglądać cierpiący nieszczęśnik, a jego łożem boleści są tak częste, że zwracają uwagę Makarego. Nakazuje Ci podać lekarstwo siłą (192) albo podstępem (190), wybór pozostawia Tobie. Po prostu masz to załatwić jak najszybciej, najlepiej natychmiast!

179

Musisz długo ciągnąć za język niechętnych rozmowie mężczyzn, aż w końcu, z ich półsłówek i przemilczeń budujesz swoją odpowiedź, którą odważasz się wyrazić na głos:

– Zabili go, prawda?

– Tak – odburkuje ktoś.

– Czym tak podpadł strażnikom? Chcę wiedzieć, na co powinienem uważać!

Nikt Ci nie odpowiada. I wtedy, z wbitych w siebie, nieprzychylnych spojrzeń, wyławiasz prawdę. To nie strażnicy go zabili! Najwyraźniej Ci ludzie naprawdę nienawidzą Nowego Porządku, a Ciebie mają za wroga, kolaboranta. To zadanie będzie znacznie trudniejsze, niż przypuszczałeś! (200)

180

Obrzucasz mężczyznę nienawistnym spojrzeniem, po czym spluwasz mu w twarz. Wszyscy idą w Twoje ślady! 277 jest zdruzgotany, stoi nieruchomo z plwociną spływającą po ubraniu: człowiek złamany! Jeszcze tego samego dnia sam zobowiązuje się do współpracy. Opuszcza kamieniołom, a w ślad za nim nazajutrz podąża reszta skazańców.

Tak oto wykonałeś swoją misję, Makary jest wniebowzięty! Pozostajesz na terenie kamieniołomu w oczekiwaniu na decyzję w swojej sprawie, a która nadchodzi już niebawem. Jesteś... Wolnym człowiekiem! To nie wszystko, możesz, jeśli zechcesz, pozostać na terenie Nowego Porządku jako dobrze opłacany urzędnik (187), w innym wypadku otrzymasz skromne uposażenie na wędrówkę (205), którą będziesz musiał odbyć żeby opuścić, już na zawsze, ziemie będące pod jego kontrolą.

Alternatywa:

#36 – 195

181

Spędzasz z 277 całe dnie pełne rozmów o sprawach najważniejszych lub najbłahszych. Mężczyzna jest złamany, pogodzony ze swoim losem, którym, jak przypuszcza, jest rychła śmierć z rąk Tarki, lub kto wie, nawet samego Makarego. O tym, że może go zabić „byle strażnik” nie myśli, w ogóle nie dopuszcza do siebie takiej możliwości, zupełnie jakby tylko odpowiednio wysoka „ranga” jego kata mogła sprawić, iż śmierć „dobrze mu się uda”. Pomimo całego tego pesymizmu ani na moment nie wspomina o alternatywie w postaci pójścia na jakikolwiek układ z wrogiem. Pewnego razu wyznaje Ci nawet:

– Ten mój upór to... Wszystko, co mi zostało, tylko to mnie definiuje jako człowieka! Widzisz, nie został już nawet nikt, kto mógłby mnie osądzić, żadnego współtowarzysza niedoli, wszyscy się sprzedali! Jesteś tylko ty, dzień w dzień namawiający mnie do wywieszenia białej flagi, kusiciel... Ptaku, błagam, zabij mnie! Sam... Boję się umrzeć, ale żyć tak dalej nie dam rady!

– Dobrze, skoro tego właśnie chcesz. Zrobię to bezboleśnie, kiedy będziesz spał. (172)

– Twoje życie należy do ciebie, pokazałeś to wszystkim wyraźnie. Dlatego tylko ty sam masz prawo je zakończyć. (166)

182

Wpadasz w istny szał! Twoja pięść, cios za ciosem, spada na zaskoczonego 277 szybko pozbawiając go przytomności. Zanim strażnicy na spółkę z innymi więźniami odciągają Cię od niego jest już za późno. Zabiłeś go! Właściwie nikt nie ma Ci tego za złe, po tym co powiedział, każdy miałby ochotę go sponiewierać. Niemniej, to Ty przelałeś krew i musisz ponieść konsekwencje. Makarego nie obchodzą Twoje racje, po prostu uznaje, że zupełnie zawiodłeś i należy odesłać Cię z jak najgorszymi referencjami. Od tej pory problem z więźniami przestaje być Twoim zmartwieniem, Nowy Porządek nie zna litości dla tych, którzy go zawodzą!

#36 – 209

Brak #36 – 188

183

W przeciągu zaledwie kilku tygodni sytuacja w kamieniołomie zmienia się diametralnie, większość więźniów wprost pali się do pracy! Otrzymują także, jeszcze przed dostarczeniem prasy drukarskiej, listę książek, z której muszą wybrać jedynie pięć, spośród pięćdziesięciu proponowanych tytułów, jakie będą mieli za zadanie powielać. To zupełnie zajmuje ich uwagę, prowokując całodniowe, gorące dyskusje na temat najbardziej wartościowych pozycji. Sama zaś prasa, jak się okazuje, daleka jest od doskonałości, słabo trzyma czcionki, a w dodatku regulacja nacisku jest zdecydowanie zbyt toporna. Prowokuje to żądanie dostarczenia albo lepszego sprzętu, albo materiałów papierniczych w celu sporządzenia dokładnych planów koniecznych usprawnień technicznych.

Pomysł z listą książek oraz dostarczeniem wadliwej prasy jest Twojego autorstwa, postanowiłeś bowiem dodać coś od siebie do planu Makarego. Dzięki temu więźniowie nie tylko sami zaczynają współpracować, ale również angażują się emocjonalnie w całą sprawę. Tylko 277 wciąż stara się podburzyć ludzi, mówi o podłej kolaboracji, Twojej zdradzie i konieczności sabotażu. Właściwie poza trójką młodzików nikt nie bierze jego krzyków poważnie, ci rozmiłowani w nauce i kulturze ludzie całkiem ulegli urokowi wizji, w której wytwarzają coś, co uważają za największą świętość – książki!

Wiesz jednak, że musisz zdusić w zarodku wszelką możliwość zaprzepaszczenia szansy na sukces, dlatego o awanturniczym zachowaniu 277 musisz zaraportować bezpośrednio Makaremu (211) albo Tarce (214). Im szybciej, tym lepiej!

184

Z biegiem czasu wydaje się, że im bardziej 277 stara się zaleźć wszystkim za skórę, tym bardziej jest ignorowany. W końcu jego narzekania i obelgi niejako zostają włączone w stały rytm pracy. Bynajmniej nie studzi to zapału mężczyzny, wręcz przeciwnie! Uznając, że wszyscy pozostają w zmowie przeciw niemu, tym gorliwiej próbuje zawrócić ludzi ze „szlaku podłej zdrady”. Bez rezultatu.

To, czego nie mogły wskórać jego słowa, osiągają czyny. Powtarzające się akcje sabotażowe, takie jak uszkadzanie elementów prasy, zalewanie atramentem notatek, a także inne, złośliwe i kłopotliwe zabiegi skutecznie paraliżują postęp prac.

Chociaż 277 jest naturalnym podejrzany, to nikt nie może złapać go na gorącym uczynku. Powtarzające się problemy wyczerpują w końcu cierpliwość Makarego, który kończy cały projekt zapowiadając „bardziej radykalne rozwiązania”. (175)

185

Schodzisz do powoli tonącej w półmroku doliny. Jest solidnie wykarczowana, chociaż posadzono tu kilka mizernych jabłonek. Przystajesz obok jakiejś metalowej, zawalonej konstrukcji, w której szkielecie rdza wyżarła dziury szerokości palca. Wkrótce przyłącza się do Ciebie Tarka ze słowami:

– Zrób tutaj porządek, albo ja to zrobię, rozumiesz?! Makary wciąż nie chce mi pozwolić na usadzenie tych durniów jak należy, ostro! Wiesz... Powiem ci w sekrecie, że te mądre głowy są naprawdę wiele warte. Rozwiąż nasz problem, opiekunie, a jestem pewien, że odzyskasz wolność. Tylko nie zdradź nikomu, że to ci powiedziałem!

– Zrobię wszystko, co w mojej mocy.

– Nie wątpię! I pamiętaj, ci więźniowie to obcy ludzie, nie myśl o nich jak o jakiś swoich współtowarzyszach niewoli. Uparte śmiecie! A ty... Powiedzieli, kogo nam przyślą. Podobno jesteś świetny w swojej robocie! Daleko zaszedłeś, jesteś już tylko krok od wolności. Nie zmarnuj tego!

Mężczyzna klepie Cię przyjacielsko w plecy z takim impetem, że postępujesz krok naprzód i odchodzi. Coś Ci mówi, że Twoje niepowodzenie tylko go ucieszy, najwyraźniej nie może już się doczekać terroru, jaki będzie mógł wówczas wprowadzić. (200)

186

Tarka, z uśmiechem na twarzy, przystępuje do dzieła. Jego strażnicy chwytają kolejno młodzików, którzy nawet wówczas stawiają rozpaczliwy opór, nie klękając również po wypaleniu znamion na piersiach. Nadchodzi czas na 277. Mężczyzna spogląda z rozpaczą na blizny szpecące ciała jego młodych naśladowców, następnie obrzuca spojrzeniem pozostałych współwięźniów i... Klęka posłusznie prosząc o łaskę. Strażnicy ponownie muszą chwycić młodzików, tym razem aby powstrzymać ich przed zabiciem swojego mentora. Makary uśmiecha się triumfalnie.

Istotnie, ma powody do zadowolenia! W ledwie tydzień od straszliwego pokazu władzy niemal wszyscy zgodnie zgadzają się podjąć współpracę, którą zaczynają od przekazania sprowadzonym w tym celu skrybom najważniejszych informacji z dziedzin, w jakich są specjalistami. Mijają miesiące wypełnione kolejnymi wyjazdami skierowanych w różne zakątki ziem Nowego Porządku więźniów, nagrodzonych przy tej okazji tymczasowym statusem obywateli. Jeśli sumiennie przepracują trzy lata pokazując tym swoją przydatność zostaną uwolnieni od koniecznością regularnego składania meldunków o przebiegu pracy. Po po kolejnym okresie obserwacji ostatecznie odzyskają pełną wolność. Naznaczeni młodzieńcy, w ramach kary za skrajne nieposłuszeństwo, nigdy nie zostaną oswobodzeni. O ile wiesz, zostali skierowani do katorżniczej pracy w jakiejś kopalni.

Tymczasem w, mocno okrojonym ze strażników, kamieniołomie jedynymi więźniami pozostajesz Ty i 277, który nadal nie chce podjąć współpracy. Zasadniczo wypełniłeś, z wielkim powodzeniem, zleconą Ci tutaj misję, jednak Makary nakazuje Ci podjąć ostatnią próbę przekonania przekornego mężczyzny do zmiany zdania. (181)

187

Postanawiasz pójść drogą, którą podążyło przed Tobą już wielu. Zaczynasz swoją karierę urzędniczą jako pomocnik, jeden z wielu, sędziwego skryby, zajmującego się ewidencją danin napływających ze świeżo podbitych przez Nowy Porządek terenów. Z czasem, rok po roku, pniesz się coraz wyżej po sięgającej niebios drabinie biurokratycznej hierarchii, odkrywając, jak wielu spośród naprawdę wysoko postawionych urzędników było niegdyś niewolnikami. Najwyraźniej to upodlenie rozbudziło w tych ludziach ambicję dotarcia na szczyt skoro zobaczyli już jak wygląda samo dno drabiny społecznej. Tymczasem lata niepostrzeżenie przedzierzgają się w dekady, siwizna wybiela Twoje włosy, zmarszczki pokrywają twarz gęstą siecią, a sił ubywa z każdym miesiącem.

Witaj, starcze! Stałeś się majętnym człowiekiem otoczonym ludzkim ciepłem bijącym od założonej przez Ciebie rodziny, pięknymi przedmiotami oraz książkami, głównie nowymi, drukowanymi przez rosnące jak grzyby po deszczu drukarnie rozsiane po terytorium całego Nowego Porządku. Jakże rozległe to ziemie! Od górskich szczytów, aż po zimną toń Bałtyku, z grubsza odpowiadają kształtowi Polski sprzed Końca. Rozmową, terrorem lub podstępem to lokalne imperium scaliło wszystkie ważniejsze ośrodki rolnicze, przemysłowe i handlowe w jeden organizm państwowy. A układem nerwowym tego giganta jesteście wy, urzędnicy, stale bogacący się, odporni na zawirowania polityczne, zawsze potrzebni i hołubieni! Dzięki temu możesz spojrzeć na Nowy Porządek z szerszej perspektywy, dostrzegasz ile dobrego robi on dla ludzi pozostających pod jego opieką, z jaką pieczołowitością dba o dziedzictwo cywilizacyjne dawnego świata! A może to przemawia przez Ciebie pełny brzuch urzędnika reżimu? Ty sam wiesz najlepiej, jakie myśli skrywasz na dnie serca. Ach, Ptaku! Kto by pomyślał, że tak właśnie potoczy się Twoje życie? Zaiste, warto się uczyć i od wroga!

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Fas est et ab hoste doceri. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

188

Pełnisz niewolniczą służbę jeszcze przez dziesięć lat, nim ktoś decyduje, że wycierpiałeś już swoje. Odzyskałeś wolność, ale jako schorowany, leciwy człowiek bez środków do życia nadal zależysz w pełni od woli niegdysiejszych panów. Trafiasz więc w tryby biurokratycznej maszyny Nowego Porządku jako jeden z wielu niższych urzędników (A).

A

Jak wygląda teraz Twoje życie? Cóż, całe dnie spędzasz za pulpitem wypełnionym wszelkiej maści papierzyskami! Masz porównywać spisy towarów przekazanych z miejsca A do miejsca B, czy wszystko zgadza się z listami przewozowymi, jakie zużycie paszy w trasie zanotowali kierownicy karawan, czy aby przypadkiem nie zawyżyli stawki, żeby odłożyć co nieco na boku dla własnych zwierząt, albo na handel? Ludzka pomysłowość nie zna granic, cóż za kombinatorzy! Ale Ptaka nie przechytrzą, o nie! Szybko okazuje się, iż masz, bardzo cenny w biurokratycznym świecie, talent do wynajdywania nieprawidłowości. Po kilku latach dochrapujesz się rangi inspektora, poczciwego, jednorękiego staruszka, przed którym drżą zarządcy coraz to nowych prowincji rozrastającego się imperium. Szczególnie znany jesteś z dbałości o poprawę losu niewolników, którzy widzą w Tobie obrońcę resztek ich godności.

Nie jest to łatwy los, w dodatku stosunkowo skromne uposażenie wymusza na Tobie oszczędny, chociaż nie przesadnie skromny, styl życia. Cóż, mogłeś skończyć o wiele gorzej! Godzisz się ze swoim losem, taka już jest jego twarda konieczność.

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Dura necessitas. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

189

Stajesz na brzegu skarpy, jakieś dziesięć metrów poniżej której znajduje się teren właściwego kamieniołomu. Pośrodku dolinki, otoczone palisadą, stoją trzy baraki więźniów. To proste budynki z nieociosanych beli, wyposażone w kominki. Mógłbyś zejść (185) po drewnianych schodach i przyjrzeć się bliżej dolinie, chociaż wieczorny chłód zniechęca (173) do spaceru. W miejscu, w którym stoisz, dostrzegasz ślady jakiejś metalowej konstrukcji, nieopodal znajdują się jeszcze trzy takie pozostałości. Czyżby przed Końcem stały tu jakieś cztery metalowe... Wieże obserwacyjne? Nikt nie zdoła już tego ustalić!

190

Zaczynasz potajemnie wsypywać sproszkowane lekarstwo do wody, o którą często prosi chory. Dobierasz dzienne porcje dokładnie tak, jak Cię instruuje Sara, a wręcz używając mniej od zalecanej dawki w obawie przed „przedobrzeniem”. Medyczka ostrzegła Cię bowiem przez możliwymi „skutkami ubocznymi” przekroczenia wskazanej przez nią porcji, a także ogólnych problemów, jakie może „przy okazji” wyrządzić specyfik. Dowiadujesz się też, że to jej autorska receptura, której „nie miała jeszcze okazji sprawdzić praktycznie”. Szkoda tylko, że wszystkich tych informacji udziela Ci po tygodniu kuracji! Na szczęście chory z wolna wraca do siebie, przy okazji nie tając radości z faktu, że dzieje się to bez „podejrzanych świństw od cyklopki”. Przełom ma miejsce w równe dziesięć dni od przyjęcia pierwszej dawki, kiedy spacerujący już o własnych siłach ozdrowieniec zgina się w pół, ulegając szczególnie silnym torsjom. Wkrótce po nich pojawia się wysoka gorączka połączona z nieustanną biegunką, które to pozbawiają nieszczęśnika życia w dwie doby.

Sara jest niepocieszona! Tyle pracy włożyła przecież w tę formułę! W pewnej chwili masz wrażenie, że wręcz obwinia chorego o niepowodzenie kuracji i „zepsucie wyników jej badań”. Twój udział w tym, jak już wiesz z całą pewnością, eksperymencie medycznym, nie został ujawniony, zaś temat gwałtownej śmierci nieszczęśnika szybko ulatuje z ludzkiej pamięci zastąpiony przez nowe, nader ważkie wydarzenie. Oto bowiem Makary postanowił przejść do ofensywy! (170)

191

(U#36)

Dużo dowiadujesz się o Sarze, która reprezentuje pierwsze pokolenia ludzi urodzonych, wychowanych i wykształconych na terenach należących do kolebki Nowego Porządku. To żyzne, wschodnie ziemie, pełne wszelkich bogactw sprowadzonych doń z podbitych terenów. Ich mieszkańcy mają stały dostęp do bibliotek, a także obwoźnych wystaw prezentujących dzieła sztuki. Działają trupy teatralne i operowe, okraszone muzyką zawodowych śpiewaków. Piękny, spokojny świat, rajskie drzewo wyrosłe... Na cudzej krwi. Często spierasz się z Sarą o wartości wyznawane przez Nowy Porządek, lecz w gruncie rzeczy nawet w najgorętszym ogniu kłótni nie okazujecie sobie wrogości, wprost przeciwnie.

Tymczasem chory więzień, wciąż konsekwentnie odrzucający Twoje nieśmiałe propozycje podania mu leku, umiera. Czy stwierdzenie, że zamiast próbować go za wszelką cenę przekonać do zmiany zdania romansowałeś z panią doktor, to fakt? A może jego upór i tak nie mógłby być złamany, a Ty próbując tego dokonać tylko straciłbyś okazję do lepszego poznania tej fascynującej kobiety? Sam o tym zdecyduj, bowiem jedyny pewnik stanowi fakt śmierci ciężko chorego. Makary nie jest zachwycony utratą jednego z cennych więźniów, ale rozumie, że czasem los po prostu układa się tak, a nie inaczej. Choroba nie wybiera! Zresztą ma inne zmartwienie na głowie, bowiem pragnie przystąpić do szybkiej realizacji pewnego powziętego przez siebie planu... (170)

192

Chcąc nie chcąc, w asyście strażników, wmuszasz w biedaka przełknięcie pierwszej porcji lekarstwa. Kilka chwil później wywołuje u siebie wymioty, żeby pozbyć się go z żołądka. Zarówno Ty, Makary, jak i Sara zgodnie uznajecie, że to beznadziejny przypadek. Skoro mężczyzna nie chce wyzdrowieć, to niech mu ziemia lekką będzie!

I jakby na złość wam wszystkim, zaczyna zdrowieć. W kilka dni później zagrożenie dla życia mija, a wkrótce dumny jak paw więzień wstaje o własnych siłach z łóżka. Doprawdy, ciało ludzkie to wielka zagadka! (170)

193

(U#35)

Proponujesz Makaremu, żeby skupił całą uwagę na najsłabszych ogniwach wśród uwięzionych, czyli trzech młodzikach. Jeśli uda mu się ich złamać lub przeciągnąć na swoją stronę, będzie to stanowiło zalążek rozłamu w grupie. Wprawdzie sama obecność tej trójki miała pełnić podobną funkcję, ale ktoś przydzielił ich tutaj bez planu, działając na ślepo. Sami prawdopodobnie nie pójdą na ugodę, ale można wykorzystać ich jako narzędzia. Makary jest pod wrażeniem Twojej przebiegłości. A Ty? Czy dziwi Cię, ile możesz zrobić w imię odzyskania własnej wolności? (163)

194

Twój argument wkrótce obiega uszy wszystkich, w wyniku czego szybko następuje efekt kuli śnieżnej. Wszyscy zawzięcie dyskutują ze sobą, wyliczając poniesione straty, a także możliwe do podjęcia w danych sytuacjach wybory. Chociaż w żaden sposób nie sterujesz tymi rozmowami, to różne grupy dyskutantów dochodzą do tego samego wniosku: tragedii można było uniknąć! Czarę goryczy przepełnia 277, który pomstując na „zdradzieckie dysputy” próbuje wykazać, że nawet teoretyczne myślenie o ewentualnym pójściu na współpracę z przedstawicielami Nowego Porządku to „sranie na rodzinne mogiły!”. Więźniowie zaczynają przeciw niemu szemrać, szybko dochodząc też do zaskakujących wniosków. Otóż, wiele osób słyszało od 277 zupełnie różne wersje jego historii o śmierci krewnych. W ogniu kłopotliwych pytań prawda wkrótce wychodzi na wierzch: 277 w ogóle nie stracił rodziny. Ba! Nawet jej nie posiadał! W ataku zabito paru jego „przyjaciół”, a raczej, jak sugerują jego własne opisy tych relacji, po prostu dobrych znajomych. Dajesz znać Makaremu o tej sytuacji, co mężczyzna wykorzystuje do „ataku”.

Zarządza kolejne zebranie, na którym oferuje atrakcyjne warunki dla wszystkich, którzy jeszcze tego samego dnia zdecydują się na współpracę. Poza 277 każdy z więźniów korzysta z tej oferty, Twoje zadanie dobiegło końca, odniosłeś sukces! Niemniej Makary prosi Cię, abyś poświęcił jeszcze nieco czasu na próbę przekonania 277 do zmiany zdania, tak w „imię zasad”. Niezależnie od wyniku, uważa jednak, że odwaliłeś „kawał dobrej roboty” i opisze w raporcie Twój błyskotliwy sukces. (181)

195

Twoje myśli biegną ku Sarze. Teraz, jako wolny człowiek, mógłbyś spróbować ułożyć sobie życie z tą kobietą (215) zamiast osiąść gdzieś jako urzędnik (187) albo udać się na tułaczkę (205). Cokolwiek postanowisz, cieszy Cię świadomość, że znów jesteś panem swojego losu i możesz o sobie decydować. Tyle lat czekałeś na tę chwilę! Wolny! Wolny! Znowu jesteś wolnym człowiekiem!

196

Pierwsze dwa miesiące to dla Ciebie prawdziwa udręka! Wszyscy obwiniają Cię o zburzenie panującej dotąd, wygodnej dla obu stron sytuacji patowej. Strażnicy muszą naprawdę pilnować całymi dniami więźniów, a ci rzeczywiście pracować. Jedynie Makary i Tarka są zadowoleni z tego, że „coś się nareszcie ruszyło”. Wkrótce, pod ich wpływem, strażnicy kończą utyskiwać, najwyraźniej pogodzeni z tym, że „złote czasy” dobiegły końca i muszą zacząć sumiennie spełniać swoje obowiązki. Co do więźniów, to sytuacja nie ulega poprawie jeszcze przez parę tygodni, po upływie których praca nad zaplanowaniem szczegółów budowy wieży pochłania ich na tyle, że zapominają o wszystkim innym, niekiedy nawet nie dojadając. Korzystając ze swojej wiedzy opracowują nie tylko plany budowlane, ale także szkice maszyn mających wyręczyć ich przy pracy. Czyżby nareszcie udało się, w pewien sposób, skłonić ich do podjęcia współpracy z Nowym Porządkiem (176)?

Zauważasz, że część z nich chętnie dzieli się swoją wiedzą z trójką młodzików, podczas gdy inni wyraźnie ich ignorują. To podsuwa Ci pewną myśl... To wprawdzie rozwiązanie długoterminowe, ale co jeśli zacząć by układać prace tak, aby młodzi coraz bardziej przejmowali wiedzę „starych” (212)?

197

Jesteś naprawdę zmotywowany do podjęcia próby negocjacji, ale 277 pozostaje nieugięty. Na niemal każdy Twój argument odpowiada w tym samym tonie, a mianowicie podkreślając, że nawet nie mieszkasz z innymi więźniami, ale ze strażnikami, „jak ich pies”. Nie jesteś w stanie nic wskórać! (186)

198

Zaczynasz prowokować sytuacje zmuszające 277 do reakcji, na przykład kiedy krytykuje jakieś rozwiązanie techniczne, prosisz aby wskazał lepsze. Na początku zasłania się wciąż brakiem chęci wsparcia projektu wrogów, ale każde kolejne pytanie bez odpowiedzi daje do myślenia innym. Po jakimś czasie wielu idzie w Twoje ślady, wciąż i wciąż pytając swego kompana o różnej maści zagadnienia techniczne, a także kulturalne. W ciągu ledwie dwóch tygodni 277 traci cały swój prestiż. Traktowany bardziej jako piąte koło u wozu, zostaje uznany za mniej przydatnego nawet od młodzików, którzy braki w wykształceniu nadrabiają entuzjazmem.

Późnym latem spod prasy wychodzi pierwsza książka, której pojawienie się świętowane jest przez więźniów niczym narodziny dziecka. Makary zręcznie wykorzystuje entuzjazm swoich „podopiecznych”, nakłaniając ich do „pójścia krok dalej”. Wkrótce zaczynają się pierwsze wyjazdy tych, którzy zgodzili się na pełną współpracę z Nowym Porządkiem. Z biegiem czasu czeka ich nie tylko uwolnienie, ale także dostatnie życie. Wyjeżdżają niemal wszyscy, na „placu boju” pozostał jedynie 277. Makary nakazuje Ci nakłonić go do zmiany zdania, zastrzegając przy tym:

– Jeśli uznasz, że to beznadziejny przypadek, to daruj go sobie. Zrobiłeś już swoje Ptaku, otrzymasz ode mnie świetną rekomendację! (181)

199

Nie mogłeś gorzej wybrać, Twoja propozycja odnosi dokładnie przeciwny do zamierzonego skutek. Wszyscy zaczynają coraz częściej wspominać swoich pomordowanych krewnych i przyjaciół, co szybko doprowadza do eskalacji napięcia pomiędzy więźniami a strażnikami. Prace nad wieżą zostają przerwane, co wywołuje z kolei gniew Makarego. Mężczyzna nakazuje Tarce „zrobić porządek”, do czego ten zabiera się z charakterystyczną dla siebie sadystyczną gorliwością. Konfrontacja zdaje się nieunikniona i, niestety, tak jest w istocie. Dochodzi do walki, w której strażnicy uzbrojeni w drewniane pałki i szerokie tarcze chroniące od ciskanych weń kamieni szybko zyskują przewagę. Zaczyna się pogrom!

#8 – 164

Brak #8 – 220

200

Od świtu zabierasz się do pracy! Więźniowie mają za zadanie wydobywać kamień, chociaż właściwie nie jest on nigdzie wywożony, a jedynie składowany w stosie obok stoku. Ta bezcelowa, męcząca praca ma ich po prostu złamać. Ciebie obowiązek pracy nie dotyczy, w końcu nie takie otrzymałeś zadanie, możesz więc jedynie obserwować (208) znój innych. Oczywiście możesz przyłączyć się do więźniów (171) w ich bezcelowej harówce, może w ten sposób nawiążesz nić porozumienia. Albo stracisz siły na próżno...

Już po pierwszym dniu orientujesz się, że liderem grupy jest starszy, szpakowaty mężczyzna, zwany 277. Nie używa on swojego imienia nawet w rozmowach z innymi więźniami, chociaż stanowi w tym względzie wyjątek. Ciekawy człowiek!

201

Zaczynasz przekonywać 277 do zmiany zdania, w końcu nie chodzi o współpracę, ale o zwykły gest, jednak ten odpowiada:

– Nie rozumiesz, Ptaku? A może właśnie rozumiesz bardzo dobrze... Wszystko zaczyna się od takich małych ustępstw, gestów, jak to nazywasz. Potem jest coraz łatwiej nagiąć karku, ustąpić pola, aż w końcu człowiek przestaje walczyć, oddaje swoją wolność i godność za kromkę chleba!

– Ty... My wszyscy już mamy tę kromkę w ustach, wszyscy jesteśmy w niewoli! Opór ma sens, jeśli może doprowadzić do jakiś zmian, ale w obecnej sytuacji to już tylko... Ośli upór! Zresztą, skoro sam chcesz zostać męczennikiem, to droga wolna, ale nie pozwól tym trzem wyrostkom dać się oszpecić w imię jakiejś bzdury!

– Wolność to nie bzdura! Zresztą, co ty tam możesz wiedzieć! Jesteś tylko ich psem, ślepym na piękno minionego świata barbarzyńcą!

#3 – 165

Brak #3 – 167

202

Nikt nie ma z Tobą ochoty rozmawiać, odczuwasz wręcz wyraźną niechęć. To dziwne, zważywszy na to, że opiekunowie wszędzie traktowani są z szacunkiem, ponieważ właściwie wykonują za strażników ich pracę, dyscyplinując więźniów. Czyżby tym ludziom nie zależało na pokojowym rozwiązaniu konfliktu, naprawdę wolą ubrudzić sobie ręce? Zapewne już wkrótce znajdziesz odpowiedź na to pytanie, wszak Twoim zadaniem będzie wejść głęboko w panujące tutaj relacje i spróbować je uzdrowić! (200)

203

Dosłownie padasz na kolana prosząc o litość dla trójki „młodych idiotów”, którzy podążają ślepo za przykładem „starego barana”. Makary nie przerywa Ci ani razu podczas tej długiej litanii błagań, kwitując ją słowami:

– Dobrze! Uprosiłeś mnie Ptaku, chociaż spójrz na tych, za którymi tak gorąco się wstawiłeś! Zobacz! Mają na twarzach wypisaną butę i pogardę, nie ma tam miejsca dla wdzięczności! Trudno... Mam wam jeszcze coś do powiedzenia, słuchajcie uważnie!

Mężczyzna milknie na chwilę, nabierając powietrza w płuca, aby tubalnym głosem obwieścić swój plan na przyszłość. (170A)

204

Otoczone niewielką palisadą z bramą baraki są solidne, wzniesione z ociosanych beli i wyposażone w kominki. W każdym jest miejsce dla dziesięciu osób, a przynajmniej tyle właśnie sienników leży na klepisku. Więźniowie odnoszą się do Ciebie dosyć przyjaźnie, ale z widoczną rezerwą. Opowiadasz o swoim życiu, licząc, na próżno, że odwdzięczą się tym samym. Odwiedzasz wszystkie trzy budynki, aby przywitać się z osadzonymi, którym musisz pomóc poprzez złamanie ich przekonań. To w większości starsi mężczyźni, chociaż zauważasz też trzech młodzików. Zbliża się zachód słońca, po którym drzwi i okiennice baraków są ryglowane przez strażników, wracasz więc do swojego nowego „domu”.

Tam, przy blasku ognia, kontynuujesz rozmowę ze współwięźniami, podczas której ktoś zaczyna temat poprzedniego opiekuna, ale podejrzanie szybko go kończy. Zastanawiasz się, czy chcesz wiedzieć (179) coś więcej o swoim poprzedniku, czy lepiej nie wyciągać tej informacji z gardeł ludzi, którzy najwyraźniej nie mają ochoty (206) o tym rozmawiać.

205

Nie masz zamiaru być częścią okrutnej maszyny, która pozbawiła Cię domu! Miałeś wystarczająco dużo styczności z Nowym Porządkiem, żeby nabrać odrazy do tego molocha. Miałbyś tak po prostu stanąć nagle po przeciwnej stronie barykady i zza bezpiecznego biurka decydować o losie Tobie podobnych nieszczęśników? Niedoczekanie!

Nie wiesz, gdzie doprowadzi Cię Twoja decyzja, ale jednego jesteś absolutnie pewien – będzie to bardzo daleko od przesiąkłych krwią niewinnych ziem Nowego Porządku! (135A)

206

Schodzisz na neutralne tematy, a następnie po prostu słuchasz rozmów innych. To rzeczywiście wykształceni ludzie! Rozmawiają o literaturze i sztuce, zarówno tej sprzed Końca, jak i innej, z którą się zetknęli. Najwyraźniej przebywając ze sobą od dłuższego czasu, wymienili się wieloma informacjami i poszerzyli swoją wiedzę. Też mógłbyś błysnąć jakimś cytatem (216), zamiast nadal siedzieć cicho (219). Chociaż czasem milczenie jest najlepszą opcją. Czy tak jest i tym razem? Zdecyduj!

207

Najwyraźniej 277 bardziej niż o wolność troszczy się o własną reputację. Wściekły, ulega Twojemu szantażowi, pada posłusznie na kolana, nakazując to samo zdumionym młodzikom, którzy, chociaż wyraźnie zniesmaczeni, również idą w jego ślady. Makary, widząc, że nikt już nie kwestionuje jego autorytetu, przekazuje spokojnie dalsze nowiny. (170A)

208

(U#2)

Dni ciągną się niemiłosiernie, wypełnione włóczeniem się po dolinie lub obserwacją niespiesznej pracy więźniów. Zapanowała w tym miejscu dziwna symbioza, której naturę zgłębiasz coraz bardziej wraz z upływem czasu. Strażnicy, przysłani tu, jak się okazało, w wyniku złego przebiegu służby, aż do przesady pobłażają obijającym się całymi dniami więźniom. Zaledwie paru z nich traktuje swoje obowiązki poważnie, a ich pojawienie się zwiększa wydajność osadzonych i stróżów o kilkaset procent.

Pewnego razu udaje Ci się podsłuchać rozmowę, którą jeden ze „służbistów” prowadzi ze swym towarzyszem. Okazuje się, że leserujący strażnicy biorą za swoich prawomyślnych kolegów najcięższe dyżury, nocne i poranne, a także, wiele na to wskazuje, płacą im za milczenie wobec „góry”. Sam Makary i Tarka nigdy nie schodzą na dół, ani nawet nie obserwują pracy osadzonych tu ludzi. Szczerze powiedziawszy... Nie wiesz, na czym mijają im dni, ani czy w ogóle na stałe przebywają w kamieniołomie. (221)

209

Sara ujmuje się za Tobą, lecz jej pozycja w strukturze administracyjnej Nowego Porządku jest właściwie bardzo niska. Jedyne, co może osiągnąć, to przyznanie jej Ciebie jako tymczasowego osobistego niewolnika pomocnego w sporządzaniu notatek z badań. Cóż, dobre i to!

Tak zaczyna się Twoja kariera jako skryby, a wkrótce także kochanka Sary. Żyjesz dostatnie i ciekawie, podążając wraz ze swoją właścicielką od jednego krańca ziem Nowego Porządku do następnego. Z biegiem lat sława kobiety wzrasta, a wraz z nią słabnie chęć uzyskania dla Ciebie łaski wolności. Bawisz swoją erudycją i wykształceniem gości jej przyjęć z okazji kolejnych zawodowych sukcesów, a po pewnym czasie, gdy Sara wychodzi za mąż, zostajesz zredukowany do funkcji domowego sługi od porządkowania notatek. W ramach zapłaty za wybitne osiągnięcia na polu medycyny zostajesz jej podarowany na stałe jako osobisty niewolnik, co wiąże się z tym, że ma ona prawo do zwrócenia Ci wolności.

Cóż, nic nie wskazuje na to, że ma zamiar to uczynić! Tymczasem starość zaczyna zaciskać wokół Ciebie swoje macki, odbiera włosom kolor, zgina plecy ku ziemi, pokrywa twarz siecią zmarszczek. Żyjąc tak długo w złotej klatce mógłbyś do niej przywyknąć, lecz zamiast tego coraz bardziej skłaniasz się do odzyskania wolności z własnej ręki. W końcu, jak powiadają, śmierć jest spoczynkiem podróżnego, jest kresem mozołu wszelkiego.

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Mors est quies viatoris, finis est omnis laboris. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

210

Twoja żelazna logika rozbija się o równie niewzruszony szaniec straceńczego uporu 277. W pewnym momencie odnosisz nawet wrażenie, że właściwie przekonałeś mężczyznę o swoich racjach i zrozumiał on bezsens swojego buntu, ale i tak nie ma zamiaru ustąpić. Jest po prostu szaleńczo uparty, zupełnie nienawykły do przyznawania komukolwiek racji. To on ma mieć ostatni zdanie, nawet kosztem własnego zdrowia, a kto wie, być może i życia. Beznadziejny przypadek! (186)

211

Makary nie jest zaskoczony Twoimi obserwacjami:

– 277 od zawsze stwarzał problemy! – stwierdza poirytowany. – Nie przejmuj się tym krzykaczem, w gruncie rzeczy to najmniej ważny, poza młodzikami, z osadzonych. Jego umiejętności są dosyć mierne, w osadzie, skąd pochodził, ledwie był w stanie zaprojektować młyn wodny i parę średniej jakości usprawnień do kuźni.

– Sprawa wrażenie...

– No właśnie, sprawia wrażenie, nic ponad to. Obserwuj go Ptaku, ale nie daj się oszukać tej pozie mędrca.

Ta krótka rozmowa podsuwa Ci pewien pomysł, a może by tak wykazać reszcie osadzonych jak mało 277 w istocie potrafi (198)? Oznaczałoby to wprawdzie bezpośrednią konfrontację z tym mąciwodą zamiast dalszego ignorowania go (184), ale ta metoda mogłaby zadziałać. A może wręcz przeciwnie, okazane mu zainteresowanie tylko skłoni go do dalszych działań? Długo zastanawiasz się nad podjęciem właściwej decyzji.

212

Mijają miesiące, a prace postępują raźnie naprzód. Przed pierwszymi śniegami wieża zostaje ukończona, chociaż efekt końcowy nie jest specjalnie imponujący. Dlatego właśnie przez całą zimę, za zgodą Makarego, więźniowie pracują nad planami nowej, bardziej imponującej budowli. I nie tylko! Zwolnieni od pracy, dostając do woli papieru i inkaustu, zajmują się swoją nową pasją, uczeniem młodych! Niemalże prześcigają się w tym, kto więcej nauczy te chciwe wiedzy umysły. Późną wiosną, kiedy wszyscy z zapałem gotują się do podjęcia z dawna zaplanowanej budowy nowej, wspanialszej wieży. Tymczasem Ty również, chociaż w sekrecie, urabiasz młode głowy, zasiewając w nich ziarno żądzy bogactwa i sławy, którą osiągnąć mogą tylko jako wolni obywatele Nowego Porządku, prawdziwi uczeni!

Wraz z wiosną ów zasiew zaczyna kiełkować, efektem czego trójka młodych ludzi godzi się na współpracę, a Makary obiecuje im nader korzystne warunki. Nie tylko natychmiast odzyskają wolność, ale także zostaną skierowani na dodatkowe przeszkolenie i będą mogli zacząć karierę w strukturze administracyjnej Nowego Porządku! Natychmiast zaczynasz agitację wśród zaskoczonych więźniów, sugerując, że młodzi właściwie ukradli ich wiedzę i teraz sprzedali z zyskiem, więc oni, „prawdziwi mędrcy” powinni jak najszybciej wywalczyć dla siebie równie korzystną ofertę! To był strzał w dziesiątkę! Nie mija tydzień, a wszyscy niegdysiejsi więźniowie opuszczają kamieniołom aby stawić się w wyznaczonych dla nich miejscach nowego przydziału pracy. Kiedy udowodnią swoją wartość, odzyskają wolność, a także cenny status obywateli. Ten los przypada i Tobie w udziale! Doceniono Twoją wieloletnią, przykładną służbę, stałeś się wolnym człowiekiem i obywatelem!

A przy tym osobą zupełnie pozbawioną środków do życia. Dlatego też zmuszony jesteś przyjąć propozycję pracy jako niskiej rangi urzędnik na dalekiej prowincji (188A). Nie tak łatwo opuścić system!

213

(U#34)

Makary akceptuje Twój pomysł, jednocześnie rozkazując, abyś z nikim się nim nie dzielił. Obiecuje wymyślić coś, co wystarczająco zaangażuje wszystkich do pracy, żeby zastanowili się, czy naprawdę chcą spędzić tak resztę życia.

Wychwala też Twój zmysł obserwacji i pomysłowość, co sprawia, że jesteś... Zadowolony? Zmieszany? Koniec końców działasz przecież na rzecz uciskających, nie uciskanych, chociaż sam należysz do tej drugiej grupy. Walcząc o przetrwanie utrudniasz innym tę walkę? A może przeciwnie, pomagasz im zejść ze ścieżki daremnego uporu i pozwalasz zaakceptować rzeczywistość? Nie raz roztrząsałeś ten problem, jakie są Twoje obecne wnioski? Przemyśl tę sprawę. (163)

214

Tarka szybko doprowadza 277 do porządku, nie musząc nawet odwoływać się do przemocy, wrzaskiem i groźbami uzyskuje ten sam efekt. Obawiasz się, że na stałe przylgnie do Ciebie łatka donosiciela, ale więźniowie właściwie ignorują zaistniałą sytuację, a wręcz jest im ona na rękę. W końcu mogą w spokoju skupić się na pracy, nie wysłuchując wiecznych narzekań 277 i zarzutów o kolaborację wsuwanych pod ich adresem.

Ta sielanka trwa raptem dwa tygodnie, kiedy to nocny, gwałtowny pożar trafi doszczętnie jeden z baraków. Zniszczeniu ulega zarówno prasa drukarska jak i plany jej udoskonalenia. Wszyscy naturalnie podejrzewają o sabotaż 277, ale podobno nikt nie widział go na gorącym uczynku. Poza tym baraki więźniów są zamykane na noc, co stanowi dodatkowe alibi. Makary nie próbuje dochodzić prawdy, stwierdza tylko:

– Spróbujemy inaczej, skoro nie chcieliście po dobroci... (175)

215

Splatasz swój los z Sarą stawiającym tym samym krok na ścieżce, która prowadzi was przez lata ku wspólnemu celowi, szczęściu. Z biegiem czasu coraz bardziej widzisz, że poszukiwania przez Ciebie stabilizacja nic nie znaczy dla ambitnej medyczki, która niemal co roku zmienia miejsce pobytu w pogoni za nowymi wyzwaniami zawodowymi. Jej sława stale rośnie, podobnie jak zyski, z których utrzymuje siebie i Ciebie. Chociaż imasz się niekiedy różnych prac, to zasadniczo pełnisz głównie rolę sekretarza, odpowiadając za porządek w notatkach. Ponadto im jaśniej lśni gwiazda jej talentu, tym w głębszym mroku Sara spowija Twoją niewolniczą przeszłość. Pewnego razu wprost zakazuje Ci więcej o tym mówić, prosząc abyś wymyślił sobie jakąś historię, albo pozwolił jej to zrobić. Tak oto, krok po kroku, tracisz coraz więcej ze swojej tożsamości, stając się w końcu interesującym dodatkiem w życiu tej kobiety, niczym zdobiący salon obraz.

Jesteś wolny człowiekiem, ale cóż to właściwie znaczy? Żyjesz w luksusie, to fakt, niemniej stanowi on własność Sary, to dzięki niej możesz prowadzić wystawne życie, nawet podszyte fałszem co do Twojego pochodzenia. Zrezygnować z tego oznaczałoby dla Ciebie nędzę, a lat Ci nie ubywa! Poza tym Sara, chociaż nie zawsze właściwe to pokazuje, kocha Cię, lub przynajmniej ceni na tyle, że wciąż pragnie abyś trwał u jej boku, chociaż ze swoją pozycją i majątkiem mogłaby przebierać w kandydatach na męża do woli. Tymczasem to Ty wciąż pozostajesz jej partnerem życiowym. Żyjesz w złotej klatce, fakt, ale jej drzwiczki pozostają przecież szeroko otwarte, kto broni Ci odejść? Świadomie wybrałeś ten styl życia, zarówno to, co w nim dobrego, jak i nie. Słuszność ma starożytne przysłowie, kto pije wino, niech wypije osad.

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Faecem bibat, qui vinum bibit. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

216

(U#3)

Wtrącasz się do rozmowy, co na początku wyraźnie przeszkadza dyskutantom, ale wkrótce uznają, że jesteś wystarczająco „światły” żeby w niej uczestniczyć. Ty natomiast odkrywasz, iż w większości wszyscy rozmawiają o kilku tych samych książkach, a niektórzy sprawiają wrażenie, jakby właściwie ich nie czytali, a jedynie znali ich treść. W powietrzu śmigają wyświechtane opinie i ogólniki, niektóre wprost cytowane ze starych podręczników od polskiego, które czytałeś u Michała. Cóż, najwyraźniej wszyscy chcą się popisać swoją erudycją. Tematy matematyczne lub techniczne jeśli już się pojawiają, to natychmiast zostają ucinane, wraz ze spojrzeniami w Twoją stronę. Mają Cię za szpiega Nowego Porządku! To nie będzie łatwe zadanie... (200)

217

– Tarka, zacznij przygotowania! – nakazuje władczo Makary.

Rozanielony strażnik natychmiast spełnia ten rozkaz, wkrótce w przyniesionym prędko koksowniku płonie raźnie ogień, w żarze którego nagrzewają się znaczniki do piętnowania bydła. Rozgrzane do czerwoności pręty tworzą dwie, złowieszcze, zamknięte w okręgu litery: „NP”.

– Każdy, kto nie chce otrzymać znamiona przypominającego mu o władzy, której podlega jako niewolnik, niech padnie na kolana! – rozkazuje Makary.

Więźniowie jeden za drugim, po krótkiej chwili wahania, zaczynają klękać. Na twarzach wielu widzisz jak wielkim jest to dla nich wysiłkiem. Niemniej posłusznie spełniają rozkaz, rzucając Ci niekiedy pełne nienawiści spojrzenia. Wkrótce tylko 277 i trzech młodzieńców nadal stoi, hardo spoglądając przed siebie.

– Ptak, załatw to! – nakazuje Ci Makary. – Niech natychmiast klękają, albo szykują się na pocałunek gorącego żelaza! Zawiedź... A kto wie, może i ty poczujesz je na skórze!

#8 – 197

Brak #8 – 201

218

Makary wysłuchuje z uwagą Twojego raportu, kwitując go pytaniem:

– Myślisz, że o tym nie wiem? Niestety, mam zupełnie związane ręce! Nie mogę pozwolić sobie, a przynajmniej jeszcze na teraz, na terror wobec więźniów, są za cenni, żeby stracić chociaż jednego z nich. I doskonale o tym wiedzą, kanalie! A strażnicy? Cóż, pochodzą z dobrych rodzin, Ptaku. Trafili tu w ramach zdyscyplinowania za przewinienia, które innych przywiodłyby do usunięcia ze straży, albo i gorzej. Chcą po prostu odbębnić swoje i wracać pod skrzydła swoich potężnych rodzin.

– W takim razie...

– W takim razie wymyśl coś! Od tego tu jesteś! Nie masz jeszcze żadnych pomysłów?

– Mam. Otóż...

–... ludziom tutaj brakuje poczucia sensu pracy. Daj im zajęcie, na przykład wzniesienie jakiegoś budynku, niech wiedzą, że wydobywają kamień w jakimś celu. (213)

– ... wszystkim, skazanym i strażnikom, brakuje pokory. Muszą pamiętać, że ty stanowisz tu prawo. Nie trzeba od razu używać siły, wystarczy zręcznie dobrać groźby. Strach przed batem jest czasem skuteczniejszy od samej chłosty. Znam się na tym, jestem niewolnikiem od lat! (193)

219

Dochodzisz do wniosku, że czasem lepiej nie odsłaniać się za bardzo. To nie będzie zadanie na tydzień, czy dwa, jesteś tego pewien. Będziesz miał jeszcze niejedną okazję, żeby zdobyć sympatię tych ludzi. Tymczasem spokojnie obserwujesz zachowanie mieszkańców baraku, próbując każdego z nich przyporządkować do właściwej „szufladki”. Ten to marzyciel, tamten to skryty konformista, pyszałek, cichy, ale stanowczy... Zadziwiające, jak wiele człowiek zdradza o sobie, po prostu mówiąc! To cenna wiedza, która może stać się kluczem do Twojej wolności! (200)

220

Dotkliwie pobici więźniowie zacinają się w uporze, który Makary uznaje za ostateczny, a zatem wymagający użycia naprawdę drastycznych metod „perswazyjnych”. Twoja misja kończy się niepowodzeniem, masz zostać odesłany na dalszą niewolniczą służę, być może stracisz nawet status opiekuna. Cóż możesz począć? Zaiste, nic! Czekając na przyjście pisma, które zadecyduje o Twoim losie rozmyślasz o przeszłości. Nie zawsze życia układa się tak, jakbyśmy tego chcieli, ale czyż nie na tym właśnie polega ów strumień istnienia, ciągłych przemian, wzlotów, upadków? Życie to proces! Ciekawe, jaki los Cię czeka? Już wkrótce się o tym przekonasz!

#36 – 209

Brak #36 – 188

221

#8 – część A tego paragrafu

Brak #8 – część B tego paragrafu

A

(U#1)

Od pewnego czasu wiele Twojej uwagi zaprząta Sara. Młodsza o najmniej dekadę od Ciebie kobieta jest całym sercem oddana medycynie, sporą część dnia spędzając na sporządzaniu notatek lub pisaniu listów do kolegów i koleżanek po fachu. Najwyraźniej opieka zdrowotna w Nowym Porządku stoi na bardzo wysokim poziomie! Rzecz jasna służy przede wszystkim pełnoprawnym obywatelom, a nie niewolnikom, sam przetrwałeś kilka poważnych chorób o własnych siłach, podczas gdy byle przeziębienie Twoim panów leczono z najwyższą, niekiedy posuniętą aż do przesady troską.

Sara jest inna, zależy jej na zdrowiu was wszystkich. Lubisz, z wzajemnością, jej towarzystwo. To pierwsza od lat osoba, która nie widzi w Tobie jedynie niewolnika, a po prostu człowieka! (177)

B

Coraz lepiej poznajesz społeczność więźniów, których w większości łączy pewna cecha wspólna, a mianowicie absolutny brak poczucia rzeczywistości. W swoich społecznościach byli stale hołubieni, nigdy nie zaznali głodu czy naprawdę ciężkiej pracy. Posiadana wiedza pozwalała im żyć na poziomie niedostępnym dla większości ich ziomków. Spośród osadzonych tu osób tylko trójka młodzieńców zaznała znoju codziennej walki o przetrwanie. Pozostają oni pod czarem „uczonych”, którzy zresztą nie mają zamiaru dzielić się z nimi nawet okruszkiem swojej wiedzy, podejrzewając, być może słusznie, że są szpiegami. Ci ludzie zostali wyrwani przez Nowy Porządek z naprawdę cieplarnianych warunków i nie mają zamiaru wybaczyć tego swoim pogromcom! (177)

222 Ubi concordia, ibi victoria

Do tej pory wasza społeczność podejmowała decyzje wspólnie, lecz zawsze Twój głos, jako najbardziej doświadczonego, znaczył bardzo wiele. Dlatego to właśnie Tobie przypada w udziale pośrednictwo pomiędzy lokalną społecznością, a waszą. Bo chociaż zapadła decyzja o zjednoczeniu, każdy rozumie, że minie jeszcze wiele czasu, nim zdołacie myśleć po prostu „my”, a nie „my” i „oni”.

Rybacy są natomiast bezwzględnie posłuszni tylko jednemu człowiekowi, który podejmuje samodzielnie wszystkie decyzje. Nazywają go Solarzem, chociaż nie wiadomo czy jest to jego prawdziwe imię, czy tylko przydomek. Solarz to brodaty, barczysty mężczyzna w sile wieku, który pewnego wieczoru odwiedza Cię, aby ostrzec:

– Jak mamy być jednymi ludźmi, to musicie przestać robić takie domy!

Zastanawiasz się, co konkretnie ma na myśli. Miejscowi nie należą do ludzi specjalnie wymownych, czasami wręcz posługują się ledwie kilkoma prostymi zwrotami.

– O co dokładnie chodzi?

– O domy.

– Jakie?

– Wasze!

Wzdychasz ciężko. Do tej pory żyliście pod namiotami, lecz w obliczu zjednoczenia wszyscy przystąpili zgodnie do budowy solidnych chat z ociosanych bali, najczęściej na tyle dużych, żeby pomieściły dwie lub trzy rodziny. Zawsze łatwiej pracować w grupie!

– Nasze domy są zwykłe – tłumaczy poirytowany Solarz – takie, jak trzeba! Mocne gałęzie, skóry, oblepić gliną i gotowe! Jak się zawalą, łatwo zrobić nowe. A wy już drugi miesiąc pracujecie ciągle, drzewa wycinacie, jakieś wielkie budujecie domy! Źle to wygląda, nasze normalne i wasze dziwne! A mamy żyć ze sobą, a nie obok siebie.

Upewniasz się, czy dobrze zrozumiałeś, ale nie zaszło nieporozumienie. Solarz chce żebyście żyli w lepiankach, tak jak „wszyscy zwykli ludzie”! Ewentualnie moglibyście zostać przy swoich namiotach, które prawdę powiedziawszy są znacznie wygodniejsze i solidniejsze od tego, co rybacy szumnie nazywają „domami”. Zastanawiasz się, jakiej odpowiedzi udzielić na ten, z waszego punktu widzenia, absurdalny zarzut? Przerwać budowę domów (244)? Zignorować Solarza i dalej wznosić solidne chaty (225)? Właściwie mógłbyś omówić tę sprawę ze swoimi (231), ale Twój rozmówca wygląda tak, jakby oczekiwał odpowiedzi tu i teraz.

223

(U#38)

Ryby nie odbiorą Ci smaku bekonu! Większość z głosujących jest podobnego zdania, dlatego powoli, acz konsekwentnie zaczynają się klarować pierwsze poważne pomysły zagospodarowania pobliskich terenów. A przynajmniej tych na tyle niezapiaszczonych, aby mieć nadzieję na względnie dobre pierwsze plony. Wiecie, że to, co chcielibyście osiągnąć nie przyjdzie wam łatwo, zajmie też najmniej dwa, lub trzy sezony, ale przecież nigdzie się stąd nie wybieracie. To wasza ziemia, a rybacy mają stać się waszymi pobratymcami. Kto wie, może nawet zdradzą śledzie na rzecz pieczystego! Dobrze jest mieć wizję przyszłości, zamiast żyć z dnia na dzień, coś takiego pozwala człowiekowi solidnie wrosnąć w ziemię, która ma być ojczyzną dla was i waszych dzieci. (253)

224

Po świątyni zostają tylko popioły, wśród których tarzają się zrozpaczeni ludzie, którzy pragną tym wyrazić swój głęboki żal. Kobieta odpowiedzialna tej nocy za święty ogień gdzieś zniknęła, najwyraźniej dostrzegła pożar i obawiając się strasznych konsekwencji swego zaniedbania wybrała tułaczkę. Niemniej nie wszyscy ludzie obwiniają nieobecną, wielu spogląda złowrogo ku Tobie, powtarzając szeptem oskarżenia. Wkrótce sam Solarz wszem i wobec rozgłasza, że należy przebłagać morze za doznaną zniewagę jakąś „wielką ofiarą”. Nie pozostajesz mu winny, co rusz podkreślając, iż to nikt inny jak kapłan jest osobą odpowiedzialną za „to, co święte”. Twoja linia obrony przynosi niespodziewany skutek, oto ludzie, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, zaczynają powtarzać Twoje słowa, uznając je za niezwykle logiczne. Tak oto w okrutne sidła religijnej propagandy wpada sam Solarz, pomimo gwałtownych protestów związany i wrzucony na łódź, w celu złożenia na ofiarę. Dla wielu ten widok staje się punktem zwrotnym, przerażeni, odwracają się od wiary, a nawet proszą o łaskę dla Solarza. Najaktywniejsi kultyści są jednak nieubłagani, ich niedawny wódz kończy w morskiej toni. Ty zaś, jako ten, który wykazał się mądrością, zostajesz obrany w jego miejsce, jako najwyższy kapłan. Stajesz na rozdrożu, możesz jedynie uciec stąd po kryjomu (A), albo zająć miejsce Solarza (252), żyć ze świadomością, że być może kiedyś podzielisz jego los, jeśli „zawiedziesz”.

A

W dwa dni po ofiarowaniu nieszczęsnego Solarza, tuż przed świtem, opuszczasz pośpiesznie okolicę, rozpoczynając tym krokiem nowy, jakże ponury etap swojego życia. Jako wędrowiec pozbawiony swojego miejsca na świecie ciągle gonisz horyzont, miotany jak łupinka orzecha pośrodku morza (przeklęte morze!), wciąż i wciąż w drodze. Dokąd Cię ona ostatecznie zaprowadzi? (135A)

225

Stanowczo stwierdzasz, że będziecie mieszkać w takich domach, jakie chcecie i potraficie wznieść. Solarz nie jest zadowolony, ale widząc, że podjąłeś już decyzję nie próbuje w żaden sposób wpłynąć na jej zmianę. To człowiek dla, którego „tak” znaczy tak, a „nie” nie. Chcąc zatrzeć nieprzychylne wrażenie obiecujesz mu pomoc przy poprawie rybackich domostw, kiedy tylko uporacie się z budową własnych. Odrzuca ten pomysł, prosząc jedynie o „pokazanie, jak to się robi”. Mądry człowiek! Chce wędki, a nie ryby. (229)

226

Rybacy istotnie zainteresowali się foką, jednak w sposób daleki od tego, jakiego oczekiwałeś. Wszyscy co do jednego zbierają się na plaży, aby w pewnej odległości od zaniepokojonej foki bić jej pokłony! Zgiełk poczyniony przez tłum sprawia, że zwierzę wraca do wody. Tuż po tym wszyscy biegną, aby zgarnąć chociaż odrobinę piasku, na którym leżała dotąd foka, a następnie wcierają go sobie w twarz lub genitalia.

Najwyraźniej ten worek pełen mięsa i tłuszczu to dla nich świętość! Dobrze, że nie wpadłeś na pomysł uraczenia Solarza foczą zupą, to mogłoby nawet wywołać wojnę! (295)

227

Im dłużej przebywasz wśród ludzi morza, tym ciekawszych i zarazem dziwniejszych rzeczy się dowiadujesz. W pewnym sensie są to czciciele sił przyrody, w czasie słabszych połowów wrzucają w wodną toń owoce, warzywa a nawet skrępowane, lecz wciąż żywe ptaki lub inne zwierzęta. Nie składają przy tym żadnych modlitw, nawet w myślach, po prostu uważają za normalne, że biorąc tyle od morza co pewien czas „trzeba” dać mu coś w zamian, nakarmić żywym stworzeniem. Podobno w przeszłości zdarzały się przypadki ofiarowania świń, chociaż, jak kiedyś usłyszałeś, „i tego było mało”. Czy to jakaś sugestia ofiar z ludzi? A może dałeś się ponieść wyobraźni? W gruncie rzeczy miejscowi to nieco dziwaczni, ale spokojni i bardzo pracowici ludzie. Wolałbyś więc nie poruszać tego drażliwego tematu w rozmowie z Solarzem, ale poznałeś bliżej też inne osoby, na przykład starca nazywanego Mądrym (247), albo pechowego młodzika przezywanego Dziurawym (275). A może lepiej będzie zapomnieć o tej sprawie (255)?

228

Nie tylko ujmujesz się za właścicielami kozy, ale w kilku mocnych, bezpośrednich słowach wyłuszczasz oburzonym rybakom co myślisz o ich zwyczajach. Poczuli się urażeni? Trudno! Nastał czas na pożegnanie tych barbarzyńskich praktyk, wolałbyś nie mieć za sąsiadów prymitywów padających na twarz przed falami.

Solarz, który wieczorem pojawia się u Ciebie, ma inne zdanie na ten temat. Jest zły i nie ukrywa tego, każąc Ci zająć się swoimi „zwykłymi” sprawami, a milczeć w tych, o których nie masz pojęcia.

– Morze to wielka siła – tłumaczy z niepokojącą pasją w oczach – nie wolno go rozgniewać! Ty jesteś tu obcy, wielu rzeczy nie rozumiesz, ale głupota to nie powód do obrażania go!

– Rozejrzyj się! – odwarkujesz. – Widzisz, jakie mamy ubrania, narzędzia, broń? I bez tego waszego morza mamy pod dostatkiem wiedzy, rzeczy z metalu, wszystkiego! Marnowanie zwierząt doprowadzi was do ruiny, a morze co najwyżej zaleje wasze lepianki w czasie szczególnie silnego sztormu, ot co! (238)

– Mam takie same prawo uważać morze za bezmyślną masę wody, którą zresztą jest, jak wy za jakąś istotę. Niech każdy z nas zostanie przy swoim. (293)

229

Wiosna niepostrzeżenie przechodzi w gorące lato, to zaś dojrzewa z każdym dniem, aby z wolna ciągnąc już ku jesieni. Pomiędzy codziennymi obowiązkami zawsze znajdujesz nieco czasu, aby pobyć z ludźmi. Na początku wahałeś się, czy z racji połączeniu obu społeczności nie lepiej byłoby spędzać większość tych chwil z rybakami (227) zamiast nadal przesiadywać wśród swoich (234). Koniec końców podjąłeś słuszną Twoim zdaniem decyzję.

230

Zajmujesz pozycję bojową, z lekko przygarbionymi plecami, nisko w kolanach, wodząc spokojnie gotowym do pchnięcia ostrzem. Solarz jest wściekły, ale widać ma na tyle rozumu, aby trzeźwo ocenić sytuację, dlatego zamiast skoczyć wprost pod Twój nóż schodzi spokojnie z ławy. Wykorzystujesz ten czas, żeby go uspokoić słowami:

– Jesteś moim gościem! Nie podnosi się ręki na gospodarza!

– Zamordowałeś fokę! Córkę morza! ZABIŁEŚ JĄ I POŻARŁEŚ!

– A skąd, do cholery, miałem wiedzieć, że nie można zabijać fok?!

– Ty… Wy wszyscy! Jesteście jak dzieci we mgle, głupi, zagubieni, nie rozumiecie morza! Przeklęty! Musimy je przeprosić!

Mężczyzna wybiega z Twojej chaty w mrok nocy. Długo spoglądasz w ślad z za nim, aby w końcu odłożyć nóż i usiąść z ciężkim westchnieniem. Po chwili wahania sięgasz po foczą zupę, po co ma się zmarnować?

Przez następne dni ze zgrozą obserwujesz, jak rybacy wypływają w morze obładowani licznymi, bogato zdobionymi przedmiotami oraz żywym inwentarzem. Wszystko to wrzucają w morską toń, lamentując, a niekiedy nawet robiąc sobie głębokie nacięcia na ciele, aby nasycić wodę krwią. Pewnego ranka wszystko wraca do normy, tak po prostu. Od tej pory nikt nie widzi za to młodzieńca zwanego Dziurawym, który podobno „zaginął w czasie połowu”. Czyżby zabicie foki musiało być okupione ofiarą z człowieka? Przerażająca wizja! Poważnie zastanawiasz się, wraz z innymi, czy nie mądrze byłoby zacząć się zbroić (239) na wypadek ewentualnego konfliktu z rybakami w przyszłości? W końcu kto wie, czym jeszcze możecie ich nieświadomie urazić. Czyżby marzenie o współpracy legło w gruzach? A może jest jeszcze szansa (282), chociaż związana z zaakceptowania wspólnego życia, jak równy z równym, z tymi kultystami morskiej otchłani?

231

Odprawiasz rozgniewanego Solarza tłumacząc raz po raz, że nie możesz po prostu podjąć decyzji w imieniu całej społeczności. Nie sprawia wrażenia specjalnie przekonanego, ale zgadza się wrócić do tematu za kilka dni. Wykorzystujesz ten czas na liczne narady, w wyniku których, po burzliwych debatach, dochodzicie w końcu do porozumienia.

Decyzją większości wybieracie rozwiązanie pośrednie, a mianowicie jednoizbowe, niewielkie ale solidne chaty, z wierzchu pokryte „przepisową” warstwą gliny i gałęzi. Będą zatem bardzo podobne do lichych lepianek rybaków, a przy tym pozwolą wam cieszyć się względnym komfortem. Naturalnie nie przekazujesz Solarzowi wszystkich tych informacji, poprzestając jedynie na powiedzeniu mu, że postawicie sobie „zwykłe” domy. Nieco tylko różne od innych, bo nie macie tyle wprawy w budowaniu ich, co rybacy. Mężczyzna jest zadowolony, klepie Cię przyjacielsko w ramię i odchodzi. (283)

232

Twoja szansa pewnego dnia dosłownie wychodzi z morza, przyobleczona w ciało foki. To święte dla rybaków zwierzę dostrzegasz podczas porannego spaceru. Bez chwili namysłu odbierasz jej życie, następnie zaczynasz wytrwale ciągnąc zdobycz w stronę swojego domostwa. Nie mija wiele czasu, nim dostrzega Cię pierwszy z rybaków. Wkrótce zostajesz pojmany i przywleczony przed wściekłe oblicze Solarza, który wydusza z siebie tylko jedno nienawistne pytanie:

– Dlaczego?

– Foka to zwierzę jak każde inne, zabiłem je dla jedzenia i skóry. Mogę się z tobą podzielić...

Mężczyzna wymierza Ci solidny policzek i pluje pod nogi. Tłum jest naprawdę wściekły, chociaż dostrzegasz też wiele zdumionych twarzy ludzi, którzy stosunkowo niedawno przyłączyli się do kultu rybaków. Solarz wydaje wyrok, masz zostać złożony jako ofiara dla morza! Przyjmujesz ten los, licząc na to, że Twoja śmierć wstrząśnie ludźmi i pozwoli im przejrzeć na oczy (279)? A może... Będziesz walczył o życie (266)!

233

Ludzie zarzucają Ci, że wymyślasz bzdury, byleby tylko stanęło na Twoim! W takim wypadku kilkukrotnie prosisz różne osoby, aby zadały rybakom jedno, jedyne pytanie: „Czy poświęciłbyś swoje dziecko dla morza, jeśli nastałby czas głodu?”. Odpowiedź zawsze jest twierdząca! Tak oto skutecznie wbiłeś klin pomiędzy niemalże zjednoczoną społeczność, siejąc uprzedzenia, ale ostrzegając zarazem przed groźnymi konsekwencjami bezkrytycznego przyjęcia obcego stylu życia i myślenia. Jaki plon wydadzą Twoje czyny? (246)

234

Wiele ludzkiej uwagi przyciąga problem zimowej paszy dla zwierząt hodowlanych. Pierwszą zimę nad morzem jakoś przetrwaliście korzystając z mączki rybnej, której wytwarzania nauczyli was rybacy. Sami korzystają z niej do karmienia swoich kilku rachitycznych świń ubijanych rzadko i właściwie traktowanych bardziej jak zwierzęta domowe niż źródło mięsa. Niestety ta „rybna dieta” dała się wielu z was we znaki, ponieważ zmieniła smak mięsa. Stąd pomysł, aby już od przyszłego roku zacząć hodowlę zboża i warzyw na skalę wystarczająco dużą do utrzymania stad zimą bez sięgania po mączkę rybną. To wielkie przedsięwzięcie wymagające długiego planowania i dużego nakładu pracy właściwie dla celu czysto luksusowego, zachowania smaku mięsa. Podczas głosowania nad tym pomysłem wielu ludzi spogląda ku Tobie, zastanawiając się czy poprzesz go (223), czy odrzucisz (269). Rybacy natomiast w ogóle nie angażują się w tę sprawę, ich zdaniem tylko ryby stanowią prawdziwe jedzenie, cała reszta to jedynie dodatek.

235

Podczas tajnego głosowania Twoja społeczność decyduje, żeby skupić się wyłącznie na obronie własnych siedzib, a rybaków pozostawić własnemu losowi. Bardziej złośliwi mówią:

– Niech morze ich uratuje!

Nikt nie pyta Cię o radę, ani zdanie w tej sprawie, właściwie jesteś traktowany niemal jako zło konieczne. Ciąży nad Tobą krew Solarza, nikt nie chce się nią ubrudzić! (286)

236

To, co usłyszałeś wielu bardzo by zaniepokoiło, Tobie natomiast dało do myślenia. Uznasz tę opowieść za prawdziwą? A jeśli tak, to co powinieneś zrobić z tą wiedzą? Zjednoczenie to sprawa arcyważna, lecz czy powinno się odbyć za wszelką cenę? Póki co nie pozostaje Ci nic innego, jak czekać na dalszy rozwój wypadków. (234)

237

Tłumaczysz, że tylko głupi nie skorzystałby z okazji sprzedaży lichego zwierzęcia za nielichą cenę. Używasz wprawdzie łagodniejszych sformułowań, ale ogólny sens Twojej wypowiedzi pozostaje nader jasny. Strony szybko dobijają targu, zadowolone z dokonanej transakcji. Kolejny konflikt zażegnany, brawo Ptaku! – nagradzasz się w myśli. Niemniej cała ta sprawa z żywymi ofiarami dla morza jest jednak nieco niepokojąca… (253)

238

– Wy macie to wszystko z lądu!

– I co z tego?

– Lądowi nie trzeba składać ofiar, bo to ląd! Tylko morze chce ofiar.

Nie wiesz, jak odpowiedzieć na tę argumentację. Solarz, widząc, że odebrało Ci mowę, rzuca pojednawczo:

– Nie żyliście nad morzem, to nie mogliście tego wiedzieć. Nie wasza wina.

Klepie Cię przyjacielsko po ramieniu i odchodzi bez pożegnania. A Ty wciąż stoisz z na wpół otwartymi ustami, zastanawiając się czy jakiekolwiek Twoje słowa zdołałyby przebić pancerz okalający umysł tego człowieka? (253)

239

(U#43)

Pod Twoją opieką wszyscy, nie tylko mężczyźni, dzielą się na grupy, które w wyznaczone dni musztrujesz. Wyciągacie też skrywaną dotąd broń, łuki, toporki, włócznie i długie noże, która nie raz służyła wam w czasie wędrówek po niespokojnych ziemiach. Gotujecie też nowy oręż, w tym małe, obciągnięte skórą puklerze, włócznie i proce.

Nim spada pierwszy śnieg, osobiście nadzorujesz pierwszy zbiorowy przemarsz wszystkich gotowych do walki ludzi dookoła wioski. W pełnym rynsztunku! Ta manifestacja siły działa na Solarza niczym kubeł zimnej wody, z dnia na dzień zmienia swoją postawę, traktując Cię z podejrzaną wręcz atencją. I dobrze! Niech wiedzą, że w razie konfrontacji nawet ich wielkie morze nie uchroni ich od straszliwej klęski! (259)

240

Zupa z foki okazuje się… Tłusta. Całkiem dobrze przyprawiona, ale w gruncie rzeczy nieco oleista. Cóż, wszystko z przyjdzie z czasem. Na pewno Ci nie zaszkodzi, idą przecież chłodne dni, zapas sił się przyda, a taki foczy „rosół” idealnie wpisuje się w chłodniejszą aurę. Najadasz się do syta, myśląc już o kolejnej porcji na jutro. To był dobry dzień! (295)

241

Wielu odpowiada Ci z kpiarskim uśmiechem: „A jeśli to naprawdę działa?”. Chcąc raz na zawsze ukrócić podobne „argumenty” upraszasz, aby dwa zespoły rybackie łowiły w tych samych miejscach, w tym samym czasie, przez tydzień. Pierwszy z nich ma wznosić modły do morza o powodzenie, drugi nie. Ciekawe, jakie będą rezultaty!

Cóż, właściwie obie grupy złowiły mniej więcej tyle samo, czego zresztą się spodziewałeś. Prosisz zatem aby podliczono, ile przedmiotów, czy też jedzenia, spożytkowano na ofiary. Tak oto wyszło na to, że rybacy modlący się do morza stracili sporo zasobów, a uzyskali efekt ten sam, co ich rywale. Wnioski pozostawiasz obserwatorom.

Ci zaś... Nie są do końca przekonani! Warto, abyś nadal próbował zmienić ich zdanie (280), zamiast machnąć ręką na tych czcicieli wody (257)?

242

Razem z Solarzem nader długo debatujecie nad najlepszym rozwiązaniem, z wolna dochodząc do ustalenia planu działania. Stanęliście w obliczu nawałnicy, która albo zostawi po sobie ruinę marzeń o lepszym jutrze, albo ulegnie wobec siły waszego oporu. Czas zobaczyć, jak wykorzystaliście rok wspólnego życia!

#43 – 263

Brak #43 – 254

243

Witasz nadciągających ludzi szyderczym, nieomal histerycznym śmiechem. Wiesz, że nie mają szans na uratowanie świątyni, to urągające ludzkiemu intelektowi i godności miejsce czeka zagłada! Kto wie, może podzielisz jego los?

Zostajesz pochwycony, brutalnie pobity i niemalże utopiony, tylko wyraźne rozkazy Solarza powstrzymują furię rozjuszonej tłuszczy. Masz zostać złożony na ofiarę morzu, aby na własne oczy przekonać się, że „żyje” i potrafi „pokazać swoją moc”. (279)

244

(U#5)

Obiecujesz, że przestaniecie budować „dziwne” domy, zamiast tego pozostając, na jakiś czas, w swoich namiotach. Solarz jest wyraźnie zadowolony, dziękuje Ci za zrozumienie i odchodzi.

Niestety, Twoi towarzysze okazują zdecydowanie mniej zrozumienia dla sprawy. Są źli, że podjąłeś decyzję w ich imieniu, nie to „jest w zwyczaju”, dlatego nie mają zamiaru respektować tego porozumienia, budowa domów trwa nadal. Próbujesz jakoś wyjaśnić ten fakt Solarzowi, ale macha tylko ręką mówiąc:

– Ciebie nie słuchają, szkoda z tobą gadać.

Na szczęście nikt nie przeszkadza wam w budowie, lecz pomiędzy wami a rybakami, wraz ze ścianami domów, wyrasta coraz wyższy mur wzajemnego niezrozumienia. (283)

245

Walczyliście dzielnie do końca. I wygraliście! Poniekąd… Wrogowie zostali wybici do nogi, tak jak wcześniej zgładzili wszystkich rybaków, zaś pośród was, prócz Ciebie, przeżyło pięć osób. Zabudowania spłonęły, zwierzęta zginęły lub rozpierzchły się gdzieś po okolicy. Cóż to za gorzkie zwycięstwo! Przez najbliższe dni zbieracie wszystko to, co jeszcze nadaje się do użytku, aby móc opuścić spopielone cmentarzysko. Historia zatoczyła krąg, znów jesteście w drodze!

Z biegiem czasu ponownie przyłączają się do was różni ludzie, lecz Ty źle czujesz się tkwiąc w tym błędnym kole, które może skończyć się raz jeszcze założeniem stałej osady tylko po to, aby przynieść ból jej utraty. Wybierasz własną drogę i po dwóch latach ruszasz w samotną wędrówkę, w poszukiwaniu… Sam nie wiesz czego, ale zawsze gdzieś tam, hen daleko, za horyzontem... (135A)

246

Rybacy, jakby na przekór wam, coraz bardziej afiszują się ze swoją wiarą. Wznoszą nawet prostą świątynię nieopodal brzegu, w której ponoć płonie „święty ogień” strzeżony przez „różne oblicza kobiety”. Okazują wam też coraz większą niechęć, w rzadkich wypadkach nawet wrogość! Tymczasem Solarz umiejętnie podsyca te nastroje, umacniając dzięki temu swoją władzę nie tylko, jako przywódcy, ale także, od niedawna, samozwańczego kapłana. Czyżby nastał czas podjęcia jakiś radykalnych rozwiązań (270)? Alternatywę stanowi obojętność wobec poczynań kultystów (264). Co czynić? Oczy i uszy wielu kierują się ku Tobie.

247

Mądry, syn pewnego zmarłego przed wieloma laty wędrowca, niejakiego Mikołaja z Chojnic, to dziarski starzec, którego łączy z morzem silna, acz skomplikowana więź. Wszyscy jego bliscy zginęli w czasie połowów, on zaś wychodził cało nawet z największych sztormów. Jest wyraźnie zadowolony z Twoich pytań, co nie znaczy, że ma zamiar udzielić Ci jakichkolwiek odpowiedzi, poza powtarzanym w kółko zdaniem: „To sprawa między nami a morzem”. Radzi Ci za to, abyś obserwował morze, uczył się go kochać bardziej niż cokolwiek i kogokolwiek na świecie, w ten sposób otworzysz serce na ten żywioł. Wówczas wrócicie do tej rozmowy. Dziękujesz za poświęcony Ci czas, odchodząc od nestora z niczym. No, może poza myślą, że to jednak dosyć podejrzane, iż z dotkniętych szałem fal łodzi, na których przebywał zawsze wracał bez szwanku. Inni nie mieli tyle szczęścia, chociaż wypływali przecież razem z nim na pokładzie… (234)

248

(U#37)

Spełniłeś swoją obietnicę! Zrobiłeś wszystko, co w Twojej mocy, lecz na niewiele to się zdało. Nikt nie ma zamiaru przerwać budowy, po raz kolejny zawiodłeś zaufanie Solarza. Ten zaś nie jest tym specjalnie zaskoczony, stwierdza nawet:

– Tak musiało być, szkoda z tobą gadać o ważnych sprawach. Róbcie, co chcecie! Skoro takie ma być nasze wspólne życie, to ciężkie to będzie życie.

Po tych słowach odchodzi bez pożegnania w swoją stronę. (229)

249

Długo wypatrujesz sposobności do zrealizowania swojego planu, aby wreszcie, po jakże wielu tygodniach oczekiwania, uderzyć! Jedna z kobiet odpowiedzialnych za nocną wartę w świątyni, jak zauważyłeś, nie traktuje swojej świętej służby nazbyt poważnie i często pozwala sobie na długie spacery wzdłuż wybrzeża. Wykorzystujesz jej nieobecność, aby zakraść się do środka i podłożyć ogień, biorąc go z „wiecznego paleniska” (o słodka ironio!). Gdzieś na dnie pamięci rozbłyska wspomnienie o pewnym szewcu sprzed wielu, wielu setek lat, który butnie postanowił unieśmiertelnić się dziełem zniszczenia. Herostrates spalił świątynię dla własnej chwały, Ty dla dobra wszystkich! Prawda? A jednak coś sprawia, że zamiast uciec (224), jak nakazuje logika, pragniesz zostać, czekać na rozwój wydarzeń, zadrwić z rozpaczy barbarzyńców (243)!

250

Wolisz nie interweniować w tak newralgicznej sprawie, jak wychowanie dzieci. Rybacka społeczność żyje na tych ziemiach od bardzo dawna, to wy jesteście tutaj gośćmi. Poza tym ten zakaz, chociaż dla was niezrozumiały, dla nich najwyraźniej do tej pory nie stanowił problemu. Jeśli rzeczywiście macie stać się jedną społecznością, to kompromisy powinny stać się waszym chlebem powszednim. Przynajmniej w pierwszym, kluczowym, okresie zjednoczenia. (261A)

251

Pojmujesz, że wielu zabrnęło już zbyt głęboko w odmęty hedonistycznego kultu, aby myśleć o powrocie na powierzchnię bez trwogi. Jakże to, z dnia na dzień zrezygnować z orgii, porzucić wygodną myśl, że jednak ma się wpływ na otaczający, złowrogi świat, który można łatwo zjednać ofiarami? Przecież nadal nie wydarzyło się nic naprawdę niepokojącego! Tylko czy naprawdę trzeba czekać (276) cierpliwie na jakąś tragedię, żeby wreszcie przejrzeć na oczy? Ktoś musi rozproszyć mrok zalegający w ludzkich umysłach! Rozproszyć mrok... Ogniem! Przez myśl przechodzi Ci pomysł spalenia świątyni (249), złowrogiego symbolu ciemności i zabobonu!

252

Postawiony na piedestale, musisz bacznie zważać, żeby z niego nie spaść! Twoim obowiązkiem jest dbać nie tylko o przestrzeganie nakazów kultu, ale również rozwijanie go, zgodnie z „duchem morza”, a także oczekiwaniami ludzi. Ci zaś na przykład dużą wagę przywiązują do elementów związanych z celebracją płodności. Starasz się spełniać ich oczekiwania, a przy tym powoli acz konsekwentnie zmieniać oblicze całego systemu tak, aby skutecznie wykastrować go z potencjalnie niebezpiecznych elementów. Tak oto ofiary z żywych zwierząt lub płodów rolnych zastępujesz z biegiem lat symbolami, figurkami lub wrzucaniem w morską toń samych kości. Kompensujesz te zmiany wzbogacaniem „oferty” o radosne tańce, tudzież mniejsze lub większe orgie z okazji dni przesilenia odbywane pod nadbrzeżnymi słupami pokrytymi rzeźbionymi wizerunkami fok, muszli, macek i fal. Wpajasz też szkolonym przez siebie kapłanom zamiłowanie do posiadania wiedzy, wymagając aby każdy z nich potrafił czytać i pisać. Mijają lata, a Ty cieszysz się niesłabnącą popularnością, tak długo nosząc „maskę” orędownika woli morza, że niekiedy odnosisz wrażenie, iż zastąpiła Twoją twarz.

Wplątany w mechanizm, którego przezwyciężanie przekroczyła Twoje siły, wykorzystałeś go podług swojej woli. Mijają lata pokoju i dobrobytu, a Ty, sędziwy już Ptak, Wielki Kapłan, cierpliwie wiedziesz swój lud ku świetlanej przyszłości. Zaiste, człowiek człowiekowi bogiem!

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Homo homini deus est. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

253

Czas płynie wartkim strumieniem, którego nurt wpływa na wszystko wokół. Noce stają się coraz chłodniejsze, a za dnia słońce operuje z mniejszą werwą. Nadciąga jesień! I tak oto, pewnego mglistego poranka, podczas spaceru wzdłuż brzegu dostrzegasz w oddali dziwny, walcowaty kształt na piasku. To foka! Chciwymi oczyma wyobraźni widzisz już wytopiony z niej tłuszcz, wygarbowaną skórę, skwierczące nad ogniem mięso. Czym prędzej wracasz do swoich, aby opowiedzieć im o swoim znalezisku, zanim zwierzę nie postanowi wrócić w bezpieczne objęcia morskiej toni.

#39 – przejdź do części A tego paragrafu

Brak #39 – przejdź do części B tego paragrafu

A

Po drodze trafiasz na Dziurawego, z którym dzielisz się dobrą nowiną. Młodzieniec blednie, pytając z trwogą:

– Zabiłeś ją?

– Nie, dopiero…

– Ptaku… Dla moich ludzi foka to wielka świętość! Zabicie jej to tak, jakbyś wykopał i pohańbił groby! To, że o tym nie wiesz, nic by nie zmieniło. Bo co ty byś zrobił komuś, kto by zniszczył kości twoich bliskich?

– Dobrze, że na ciebie wpadłem! Dam znać reszcie, żeby nie ruszali tej foki.

– Tak zrób!

Oddalasz się, aby przekazać wszystkim ostrzeżenie. Mało brakowało, a moglibyście stanąć oko w oku z poważnym kryzysem! Rybacy to dziwni ludzie. Tym razem ci się upiekło, przeklęta foko! (295)

B

Szybko zbierasz grupkę chętnych oraz parę włóczni i toporek. Los foki jest przesądzony! Pozostaje tylko kwestia, czy ruszać natychmiast (262), czy uczynić zadość grzeczności i dać znać rybakom (226)

254

Zwycięstwo jest wasze! Kosztowało jednak wiele znoju i krwi, blisko jedna trzecia obrońców poległa, a z ocalałych wielu odniosło dotkliwe rany. Niedobitki najeźdźców, raptem kilka osób, uciekło w popłochu, zostawiając za sobą dymiące zgliszcza, wśród których będziecie musieli jakoś przeżyć. Nastał czas na grzebanie zmarłych oraz mozolną odbudowę spustoszonej wioski. Przez kolejne miesiące obserwujesz, jak zjednoczeni wspólną niedolą ludzie zaczynają zapominać o podziałach, tworząc zwartą społeczność z wolna podnoszącą się z kolan.

W pierwszą rocznicę odparcia ataku wszyscy hucznie świętują wspólnie odniesione zwycięstwo, chociaż rybacy, swoim zwyczajem, pragną ofiarować coś morzu w podzięce za opiekę. Wielu idzie w ich ślady, wprawdzie bardziej z sąsiedzkiej solidarności, niż przekonania, ale jest to wyraźny krok w stronę dziwacznego kultu morza. Co o tym myślisz? Jesteś zaniepokojony takim rozwojem sytuacji (268), czy raczej uznajesz to za kolejny czynnik jednoczący (281)?

255

Ci ludzie mają prawo do swoich tajemnic! O ile w ogóle rzeczywiście w grę wchodzą jakieś tajemnice, a nie uprzedzenia. To prości rybacy zmagający się na co dzień z groźnym i potężnym żywiołem, nic więc dziwnego, że zrodziło się w nich pragnienie posiadania, nawet iluzorycznego, wpływu na morze. Póki nie sięgają po to, co wasze, niech sobie wrzucają w wodną toń co tylko dusza zapragnie. No, może poza ludźmi, ale przecież wcale nie mają tego w zwyczaju. Czyż nie? (234)

256

Ten argument, o dziwo, trafia do Solarza, który oświadcza:

– Trudno! Szkoda roboty, to prawda. Zawsze szkoda, jak się człowiek narobi po nic. Po co było tak pracować? Mieszkajcie jak tam sobie chcecie.

Nie żegnając się, odchodzi. Cóż, nie wydawał się specjalnie przejęty, chociaż ten mężczyzna starannie ukrywa, jakie są jego prawdziwe myśli. Chyba, że po prostu takowych nie posiada. (229)

257

Niech robią, co chcą! Szkoda Ci nerwów na tych głupców, skoro ktoś naprawdę uważa, iż wrzucenie kozy do wody sprawi, że złowi więcej ryb, to niech mu ziemia lekką będzie! Bo zapewne wkrótce skona z głodu. Spokojnie zajmujesz się swoimi sprawami, drwiąc w duchu z wszystkich, którzy ulegają czarowi wiary we wszechmoc masy wodnej. Oby się tak utopili w brzuchu tego słonego idola! (281)

258

Brak #37 – część A tego paragrafu

#37 – część B tego paragrafu

A

Solarz cierpliwie tłumaczy, że życie nad morzem wymaga wielu wyrzeczeń, każda para rąk, nawet najmniejszych, jest cenna. Nieśmiało sugerujesz mu, że teraz rąk do pracy już nie braknie, w końcu jesteście już nie tylko sąsiadami, ale zaczynacie budować podwaliny nowej, dużej społeczności. Nie wydaje się przekonany, nie chce też dalej rozmawiać na ten temat, lecz już po kilku dniach spostrzegasz, że Twoja interwencja wcale nie była daremna. Jedno z rybackich dzieci bawi się radośnie w berka z waszymi! Tak oto, krok po kroczku, zaczyna się powolny proces zjednoczenia. (253)

B

Solarz, swoim zwyczajem, odpowiada krótko i konkretnie:

– To nie twoja sprawa. Gdybyś był porządnym wodzem dla swoich i by cię słuchali to byś wiedział, że czasem trzeba kazać ludziom robić to, co dobre dla wszystkich.

Na tym wasza rozmowa dobiega końca, odchodzisz w swoją stronę. (261A)

259

Długo wyczekiwana wiosna prócz ciepła przynosi też niepokojące wieści. Oto bowiem, korzystając z przychylnej aury, wysłaliście daleki zwiad, który odkrył, iż w waszą stronę nadciąga liczna grupa wędrownych bandytów. Żyjąc z tego tylko co złupią, lub odbiorą w formie haraczu niczym szarańcza przetaczają się przez całe pomorze. Teraz ich chciwa uwaga zwróciła się ku wam! Wprawdzie są jeszcze daleko, lecz to, że staną u waszych bram, których zresztą nie posiadacie, jest rzeczą pewną.

#40 – 235

#41 – 278

Brak #40 lub Brak #41 – 242

260

Kiedy po wielu miesiącach powracają wasi dzielni żeglarze, przynoszą ze sobą ogrom informacji o napotkanych w czasie swojej podróży ludziach. Nawiązawszy kontakt z licznymi, mniej lub bardziej rozwiniętymi, rybackimi osadami stworzyli podwaliny pod budowę szlaku handlowego, w którym to wy, z racji posiadania najlepszych łodzi, z pewnością zyskacie prym. Nie mija rok, a owa wizja zaczyna być oblekana w ciało, to zaś wymaga stałego baczenia nad kierunkiem rozwoju waszej ekspansji. Ta rola przypada w udziale Tobie. (A)

A

Lata prędko mijają, a znane społeczności mnożą się, podobnie jak miejsca, w których przecinają się ich interesy. Jako zarówno ambasador własnego ludu, jak i rozjemca innych, dbasz o zażegnywanie konfliktów, podążanie ku wspólnym celom oraz czerpanie sprawiedliwej korzyści z handlu. To ciężka, ale nader satysfakcjonująca praca, w której ludzie okazują szacunek Twojej siwiźnie niby koronie. Wy, rozsiani wzdłuż wybrzeża ludzie morza, z wolna zaczynacie tworzyć jednolitą, chociaż rozdzieloną niejednokrotnie setkami kilometrów społeczność, mówiąca jednym głosem, dążącą ku wspólnej, dostatniej przyszłości. Własnymi wiosłami i żaglami walczycie o lepsze jutro, dla wszystkich. Powodzenia!

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Remis velisque. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

261

Świat młodych ludzi często rządzi się swoimi prawami, których nie pojmujesz. Pamiętasz za to, że będąc dzieckiem nie lubiłeś kiedy dorośli próbowali ingerować w Twoje sprawy. Szczególnie, iż często próba wymuszenia zmiany jakiegoś zachowania przynosi efekty zupełnie przeciwne do zamierzonych. Ruszasz zatem w swoją stronę, zostawiając rozwrzeszczaną grupkę za sobą. (A)

A

Ledwie kilka dnia później po raz kolejny jesteś świadkiem tarć pomiędzy „wami” a „nimi”, lecz tym razem sprawa dotyczy osób dorosłych. Paru rybaków bezskutecznie próbuje kupić od pewnej rodziny kozę, za którą oferują o wiele więcej, niż ta chudzina jest warta. Nie przekonuje to jednak właścicieli, mimo że posiadają całe stadko tych niepokojących zwierząt. Chcąc dowiedzieć się, w czym właściwie leży problem, rozmawiasz z obydwoma stronami.

Otóż rybacy koniecznie pragną złożyć kozę na ofiarę „dla morza”, a obecnie tylko ta rodzina może sobie pozwolić na sprzedaż nadprogramowego zwierzęcia. Właściciele kozy nie godzą się na taki „akt barbarzyństwa”, chociaż dostrzegasz, że proponowana im cena nadkruszyła gmach ich oporu. Postanawiają scedować ciężar decyzji na Ciebie, pytając niby od niechcenia o Twoją opinię. Wiesz, że zrobią tak, jak im poradzisz. Co o tym myślisz? Powinni sprzedać kozę (237)? I czy w ogóle masz ochotę się wypowiadać? Mógłbyś przecież iść spokojnie w swoją stronę (292). A może wcale nie zależy im na Twojej opinii na temat sprzedaży, zaś skrycie liczą na potępienie dziwacznych, rybackich wierzeń (228)?

262

Dopadacie zwierzę w mgnieniu oka, to doprawdy bardzo dorodna sztuka! Szybko przynosicie ją do wioski, gdzie zaczyna się oprawianie zdobyczy. Tego wieczora czeka na Ciebie nie lada rarytas, zupa z foki! Zastanawiasz się, czy nie zaprosić na tą ucztę Solarza (294), chociaż równie dobrze mógłbyś obejść się bez jego gburowatego towarzystwa (240). Ciekawe, jak smakuje foka? Teraz, kiedy zaczynacie już na dobre swoje życie nad morzem, nowe smaki staną się waszym udziałem.

263

Wiktoria jest wasza! Rozgromiliście najeźdźców, chociaż nie bez dotkliwych strat własnych. Te jednak ponieśli w przeważającej większości rybacy; gorzej uzbrojeni, słabo wyszkoleni, posłużyli właściwie jako żywe tarcze, zza których raziliście wroga celnymi strzałami, pchnięciami włóczni, lub kupując wam czas na przegrupowania. Solarz poległ, a Ci spośród rybaków, którzy przeżyli pojęli w pełni, że od tej pory to wy, prawem silniejszego, dyktujecie warunki wspólnego życia.

Z dnia na dzień ustają ofiary dla morza, a także zakazuje się mówienia o nim jak o istocie. Ten siarczysty policzek wymierzony ich wierzeniom ci pragmatyczni ludzie traktują ze spokojem, podporządkowując się bez słowa sprzeciwu. Kto wie, ile jest jednak w tym faktycznego pogodzenia z losem, a ile utajonej chęci „przeczekania” i nabrania sił do walki o swoje. Nie wiesz, jak potoczy się wasze wspólne życie, ale wiele wskazuje na to, że nastał czas dyktatury was, niegdysiejszych gości na tych ziemiach, nad dawnymi gospodarzami, sprowadzonymi do roli niemalże niewolników. Słusznie powiadają, że między bronią milczą prawa, mieliście się zjednoczyć, a nie podporządkować jedni drugim. Cóż, czas, jak zawsze, pokaże, co z tego wyniknie!

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Inter arma silent leges. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

264

Chociaż żyjecie w jednym miejscu, to jakby obok siebie. Nie przeszkadzacie rybakom odprawiać modłów, oni nie próbują przeciągać was na swoją stronę. Żyjąc w symbiozie, korzystacie na tym układzie, z roku na rok bogacąc się i rosnąc w siłę. Pierwszą dekadę wspólnego życia świętujecie hucznie, ale we własnym gronie, ponieważ wasi sąsiedzi łączą fetę z obrzędami ku czci morza. Integrację ułatwiają pierwsze mieszane pary, jednak wciąż daleko jeszcze do chwili, w której moglibyście, wy i rybacy, powiedzieć o sobie „my”. Starzejesz się obrastając w dostatek, ciesząc oczy widokiem wzrostu poziomu życia, ludzkiego szczęścia.

Łącząc wasze umiejętności techniczne z wiedzą rybaków tworzycie coraz doskonalsze łodzie, nadające się już nie tylko do połowów, ale także dalszych podróży. Taka właśnie wyprawa w nieznane, ku horyzontowi, planowana jest już od wielu miesięcy. Wiesz, że masz jeszcze dosyć sił, żeby wziąć w niej udział, chociaż to już ostatni dzwonek, lada moment starość osadzi Cię w jednym miejscu już do końca. Przygoda (284), czy stabilizacja (260)? Wybór należy do Ciebie!

265

Ustawiasz dzieci do pionu, jednym tylko warknięciem:

– Spokój!

Gwar natychmiast cichnie, co jak co, ale autorytetu nikt Ci nie może odmówić, nawet wśród najmłodszych. Szybko ustalasz, w czym rzecz, a mianowicie dzieciak od rybaków marzy o wspólnej zabawie, ale boi się złamać zakazu Solarza. Mężczyzna, już lata temu, ustanowił prawo zakazujące bezcelowych zabaw, dzieci mają już od najmłodszych lat wprawiać się do przyszłej pracy. Rozpierająca ich energię mają poświęcić jeśli nie na swoje obowiązki, to przynajmniej forsowne ćwiczenia fizyczne. Wasi najmłodsi denerwują się, ponieważ ich „rybi kolega”, jak go nazywają, tylko się za nimi włóczy i obserwuje co robią. Pozwalasz dzieciom iść w swoją stronę, dumając nad tym, czy powinieneś porozmawiać z Solarzem (258), czy dać sobie spokój (250).

266

– Dzisiaj ja, jutro wy! – krzyczysz. – Wasze dzieci! Utopią wasze dzieci, bo zapomną się pokłonić, powiedzą coś nie tak... Nawet nie będą miały grobu! Ich ciała zjedzą ryby, które potem wy łapczywie pożrecie, BARBARZYŃCY! Mam umrzeć, ja, CZŁOWIEK, bo zabiłem ZWIERZĘ!

Solarz pozwala Ci wrzeszczeć, rzucając przy tym rozbawione spojrzenia, lecz jego beztroska szybko mija, gdy dostrzega w ludzkich oczach blask wątpliwości. Nagle ktoś wychodzi, przestaje być anonimowy, odzyskuje swoją twarz. Poznajesz tego człowieka, to Twój sąsiad. Mężczyzna staje obok Ciebie i rzuca krótko:

– Nie pozwalam!

W jego ślad idą inni, wkrótce zostajesz otoczony przez swoich pobratymców. Rybacy milczą, wyczekując znaku od Solarza. Ten zaś stwierdza z żalem:

– Dla dobra jedności.

I odchodzi. Tak oto wasza wspólnota po prostu przestaje istnieć, znów jesteście wy i oni. A Ty zachowujesz życie. (264)

267

Śmiało płyniesz naprzeciw przeznaczeniu, które w kilka lat później, pod postacią sztormu, zmienia Twoje dotychczasowe życie. Jako rozbitek, jedyny ocalały z wyprawy, wpadasz w ręce handlarzy niewolników, którzy wiodą Cię wraz z innymi nieszczęśnikami daleko na południe. I chociaż w końcu, po niemalże roku, już z miejsca swego uwięzienia jako pomagier w wielkim gospodarstwie, udaje Ci się zbiec, to musisz sprostać trudom niełatwej tułaczki. O, nieszczęsny, co Ci też przyszło przeżywać na stare lata! (135A).

268

Dzielisz się swoimi obawami z wieloma ludźmi, ci jednak w większości nie podzielają ich wcale, lub bagatelizują sprawę. Ciekawi ich, dlaczego jesteś przeciwny czemuś, co stanowi solidny grunt pod wspólne życie. Wszak religia, nawet z gruntu fałszywa, to spoiwo nader wytrzymałe, zespalające nie tylko ludzi żyjących obecnie, ale całe pokolenia związane ze sobą łańcuchem tradycji. Związane? Twoim zdaniem raczej spętane! Argumentujesz swój sprzeciw tym, że…

… morze to nie osoba ani żadna inteligentna istota, czy też samoświadoma siła. Dla wielu to oczywiste. Dziś! Co jednak stanie się za parę dekad, za kilka pokoleń? Czy z uśmiechem na ustach padając na kolana przed falami nie budujecie ciasnej klatki na umysły waszych dzieci? Rybacy już teraz wierzą w prawdziwość zanoszonych modłów! Trzeba zakończyć to szaleństwo w zarodku! (272)

… marnujecie cenne zasoby! Szczególnie teraz, w okresie rozbudowy, należy szczególnie ostrożnie traktować dostępne środki. Bezmyślnie wrzucanie do wody jedzenia, a już w szczególności zwierząt hodowlanych, to kroczenie ścieżką do samozagłady. Czy naprawdę chcemy dobrowolnie dokonać tego, czego nie udało się najeźdźcom? (241)

… ta ścieżka może zaprowadzisz wszystkich w naprawdę gęsty mrok. Dziś wrzucamy w morską toń związanego kurczaka, czasem koźlę, ale czy na tym poprzestaną ludzie pewni, iż ich ofiary naprawdę działają? Co będzie dalej? Czy pewnego dnia, kiedy sieci będą wciąż puste, a zawiodą wszystkie poświęcone dotąd zwierzęta, rybacy nie sięgną po ludzkie życie? O ile już tego niegdyś nie uczynili… (233)

269

Lubisz smak mięsa, szczególnie podsmażanej słoninki wespół z wyborną jajecznicą, lecz to tylko zachcianki. Nie widzisz sensu w olbrzymich nakładach pracy jedynie po to, aby uczynić zadość podniebieniu. Sprzeciwiasz się temu pomysłowi, dając tym przykład innym. Być może warto będzie wrócić do tematu za roku lub dwa, jak uporacie się z bardziej palącymi problemami i na dobre zintegrujecie z rybakami. To, a nie chrupiący bekon, powinno być waszym priorytetem.

W kilka dni po głosowaniu dostrzegasz coś, co być może umknęłoby Twojej uwadze, gdybyś wraz z innymi skupiał się teraz na planowaniu wielkich prac agrarnych. A mianowicie grupkę „waszych” dzieci, pośród których dostrzegasz też obcą twarzyczkę – to chłopiec od rybaków. Jest przestraszony, ale pomimo ciągłych docinek, a czasem i przepychanek wciąż trzyma się tej hałastry, najwyraźniej pełniąc rolę kozła ofiarnego. Masz ochotę zareagować (265), w końcu szczególnie dzieci, nowe pokolenie, powinny być otwarte względem kogoś z, do niedawna, zupełnie obcej społeczności. Nie wiesz tylko, czy Twoja interwencja nie przyniesie skutku odwrotnego do zamierzonego, może powinieneś dać sobie spokój (261)? Jakąkolwiek drogę obierzesz, musisz decydować szybko, jeśli nie chcesz, żeby wyręczył Cię w tym los, bowiem dzieci oddalają się coraz bardziej.

270

Pewne rozwiązanie nasuwa Ci się z wręcz obsesyjną natarczywością, bo czy coś może lepiej rozświetlić mrok, niż ogień? Podpalenie rybackiej świątyni (249) mogłoby podziałać jakoś na tych ludzi, wstrząsnąć nimi! Cóż bowiem mógłbyś jeszcze zrobić, poza cierpliwym czekaniem (232) na jakieś wydarzenie, które mogłoby przemówić wszystkim do rozsądku? Dać za wygraną, pozwolić na trwanie dawnego rozłamu, oni i wy (264)? Jest to jakieś rozwiązanie... Cokolwiek postanowisz, masz wybór!

271

Duch ochoczy, ale ciało słabe! Gdzie przeczytałeś te słowa? Cóż, to bez znaczenia, ważne, że doskonale oddają Twoją obecną sytuację! Lat Ci nie ubywa, a ciężar tych już przeżytych zaczyna osiadać na Twych barkach, zmuszając Cię do mierzenia zamiarów na siły. Chociaż z początku nie widzisz dla siebie zbyt wielu ważnych zajęć, którym mógłbyś poświęcić swoje siły i wolę, to po pewnym czasie sytuacja ulega gwałtownej zmianie. Przypada Ci w udziale ciężka rola dyplomaty! (260A)

272

Twoje słowa trafiają w próżnię, albo zostają odtrącone stwierdzeniami w rodzaju „mądry człowiek zawsze odróżni wymysł od prawdy”, lub „to tylko sposób, żeby się poznać, zrozumieć wzajemnie”. Poza tym wielu tęskni za jakąś formą religijności, skoro wszystkie stare „bogi” odeszły w niebyt wraz z końcem dawnego świata. Bo jakiż to Nieśmiertelny dopuściłby do upadku całej ludzkości? Żaden z nich nie był prawdziwy, albo też żaden nie miał dosyć mocy do działania. A może po prostu zabrakło nie siły, lecz chęci? Teraz to już żadna różnica! Ludzie pragną wierzyć, nawet w bezmiar wód, który posyła łaskawie ryby w sieci. Przyznajesz rację tej postawie (288)? Odrzucasz ją, jako zaprzeczenie idei człowieka, pana świata (274)? Nie stać Cię na luksus obojętności, dokonaj wyboru, zanim ktoś zrobi to za Ciebie!

273

Wolisz nie ryzykować nierównego starcia, w końcu Solarz to silny mężczyzna, który w dodatku posiada obie dłonie i kipi od gniewu. Mógłbyś wprawdzie dotkliwe go zranić, ale w ostatecznym rozrachunku przegrać to starcie. To ryzyko, na które nie chcesz sobie pozwolić, atakujesz! Mimo upływu lat wciąż tkwią w Tobie nawyki nabyte w czasie, kiedy żyłeś jako najemnik. Trafiasz bezbłędnie pod żebro w lewym boku wiedząc, że ostrze dosięgnęło serca. Solarz zwala się na podłogę, aby już po chwili znieruchomieć. W obronie własnej, fakt, ale zabiłeś tego człowieka. Pozostaje pytanie, co zrobić z ciałem?

#5 – przejdź do części A tego paragrafu

Brak #5 – przejdź do części B tego paragrafu

A

(U#40)

Wykorzystujesz wszystkie zaległe przysługi, aby wywrzeć wpływ na kilka zaufanych osób, które pomagają Ci w szybkim ukryciu trupa. Dobrze, że Twoja chatka stoi na uboczu, z dala od wścibskich oczu, chociaż kto wie, może ktoś coś jednak widział…

Dla dobra porozumienia z rybakami za wszelką cenę należy zataić okoliczności śmierci Solarza! Udaje wam się sprawnie uporać z „pogrzebem”, niemniej w jednej chwili tracisz cały, wypracowany latami, autorytet. (287)

B

Ludzie, których wtajemniczasz w „sprawę” rozumieją potrzebę chwili, porozumienie z rybakami jest zbyt kruche, żeby móc pozwolić sobie na wyjawienie prawdy. Ukrywacie ciało Solarza, przysięgając, że nikomu nigdy nie piśniecie ani słówkiem o tym, co miało miejsce tego wieczora.

#38 – przejdź do części C tego paragrafu

Brak #38 – 287

C

(U#41)

Do tej pory właściwie nie zdawałeś sobie w pełni sprawy z tego, jak dużym autorytetem dysponujesz. Właśnie kogoś zabiłeś, trzeba szybko ukryć ciało? Mówisz i masz! Nikt nie zadaje żadnych pytań. Nie jest to wprawdzie władza absolutna, którą cieszył się wśród swoich Solarz, ale coś bardzo podobnego. (287)

274

Przypominasz ludziom o dawnym, utraconym świecie, odpryski którego baśniowej niemalże chwały niejednokrotnie znajdowaliście w czasie waszej wędrówki. Był czas, kiedy człowiek tworzył cudowne maszyny zdolne unosić go w powietrzu, pływać pod wodą, jeździć z prędkością wiatru, rozmawiać z innymi pomimo tysięcy kilometrów dzielącej ich przestrzeni. To, co zostało utracone, może też być odzyskane. Nie dziś, nie przez nas czy dzieci naszych dzieci, ale kiedyś na pewno istota ludzka zasiądzie na tronie, z którego została zrzucona. Chyba, że zapomni o przeszłości, zacznie żyć jak zwierzę, pełzając w pyle ziemi, drżąc przed wytworami własnej wyobraźni, przed... Fałszywymi bogami!

Zasiałeś ziarna wątpliwości, które po pewnym czasie wydają plon, ludzie odwracają się od kultu morza, chociaż jego pierwotni wyznawcy wciąż biją falom pokłony. (246)

275

Dziurawy niegdyś był nazywany inaczej, ale nikt, nawet on sam w rozmowie w cztery oczy, nie chce zdradzić Ci tego zapomnianego imienia. Za to bardzo chętnie, błagając przy tym o dyskrecję, opowiada o ofiarach przebłagalnych dla morza. Z opowieści swojego dziadka pamięta, że niegdyś chodziło o czysto symboliczny gest, ot wrzucenie jakiejś udekorowanej kukły do wody po szczególnie udanym połowie. Potem, z kolejnym pokoleniem, zwyczaj nabrał siły tradycji, ta zaś dosyć szybko obrosła w niepokojący, mistyczny pancerz. Ludzie naprawdę zaczęli wierzyć w moc ofiar, a nieliczni nieprzekonani woleli dla świętego spokoju przytakiwać reszcie. Obecnie nikt nie śmiałby publicznie kwestionować idei ofiarowania, byłoby to bluźnierstwo wobec morza pojmowanego jako rozumna, groźna istota.

Pomimo tego rodzina Dziurawego zawsze była przeciwna podporządkowywaniu życia coraz dziwaczniejszym rytuałom. Niestety, jego ojciec zaginął na morzu gdy ten był jeszcze mały, a matka zmarła na płuca rok później. Został ze starszą siostrą pod opieką babki, kobiety w gruncie rzeczy porządnej i troskliwej, ale fanatycznie oddanej wierze w morze. Chłopak, traktowany przez wielu jako „syn człowieka ukaranego przez morze”, nie miał łatwego życia, szczególnie, że połowy kiepsko mu wychodziły, stąd szybko przylgnęło do niego nowe, obraźliwe imię. Jego siostra, Szybka, miała zdecydowanie więcej szczęścia. Lubiana przez wszystkich, silna i piękna, mogła przebierać w kandydatach na męża do woli. Wtedy nastał czas wyjątkowo kiepskich połowów, prawdziwa plaga! Nie pomagały liczne ofiary z roślin i zwierząt, morze było nieubłagane. Wtedy Solarz i Mądry wymyślili nowy nowy rytuał…

Dziurawy nie chce opowiadać Ci szczegółów tej historii, tłumacząc tylko oględnie, że uznano, że morze i ląd to dwie siły, niczym kobieta i mężczyzna. Trzeba zatem zapłodnić morze, najlepiej reprezentowane przez szczególnie silną, piękną kobietę. Szybka zniknęła na dwa dni, podobnie jak wszyscy mężczyźni z osady. Oni wrócili, ona nie… Od tamtej pory nigdy już nie zdarzył się równie wielki problem z połowami. Czasem mniej, czasem więcej, ale zawsze udawało się coś złowić. Nikt też nie kwestionował więcej skuteczności ofiar dla morza, ani nie wspomniał o Szybkiej…

Czy wszystko to wydarzyło się naprawdę? A może jest to tylko opowieść rozgoryczonego młodzieńca o poniżającym przezwisku, której nigdy nie będziesz mógł zweryfikować? Bo przecież każdy zaprzeczy… Dziękujesz mu za poświęcony czas, dumając jeszcze skrycie, czy odejść w swoją stronę (236), czy też zaproponować mu, aby zamieszkał w waszej części wioski, porzucił morski styl życia (290)?

276

Morze, owa niepojęta, wszechpotężna istota, zapanowuje nad waszymi umysłami. Żyjąc w cieniu jego kaprysów, z biegiem lat rozwijacie cały system religijny, wzbogacając go o cykliczne święta, oparte na dniach przesilenia, pełen coraz bardziej szczegółowych zakazów i nakazów. Tkwiąc w obawie przed popełnieniem grzechu, ciesząc się z pogody, drżąc przed sztormami, z wolna zapominacie o tym, co znaczy wolny od strachu umysł. Tak oto mijają przeszło trzy dekady.

Nie powodzi wam się źle, wręcz przeciwnie! Zjednoczeni, ciężko pracujący od wschodu do zachodu słońca, nabywacie coraz więcej dóbr materialnych, stale podnosicie standard życia. Poza świątynią powstają też mniejsze, nadbrzeżne ołtarze ofiarne, zbudowane z wyłowionego z morza drewna oraz muszli, bogato zdobione bursztynem. Nikt nie narzeka na to, iż część gromadzonych zapasów jest regularnie ofiarowana morzu. A przynajmniej nie otwarcie... Z wolna zaczyna też raczkować kasta „zawodowych” kapłanów, kilku osób, które nie zajmują się niczym poza adoracją majestatu morza, pozostając przez to na utrzymaniu reszty społeczeństwa. A Ty, leciwy starzec, któremu nie brakuje niczego, zawsze syty, wypoczęty, dobrze ubrany, pozostający w bezpiecznej, otoczonej palisadą wiosce, jak się czujesz? Jak Ci służy ów morski nowy porządek wieków? A zresztą, czy to ważne? Nawet jeśli gardzisz kultem morza, to i tak nie możesz, jeśli Ci życie miłe, komukolwiek o tym powiedzieć. Kapłani mają swoje „uszy” wszędzie! Morze jest równie łaskawe, co groźne! A przynajmniej tak mówią kapłani, zatem musi to być prawdą, któż bowiem śmiałby wznieść rękę na Dogmat bez obawy, że zostanie mu odrąbana?

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Saeculorum novus nascitur ordo. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

277

Wielkim kosztem życia ponad połowy spośród obrońców odparliście wroga, do tego dziesiątkując bandę do tego stopnia, że z życiem uszło może kilku spośród nich. W czasie bitewnej zawieruchy zaprószony ogień pochłonął też większość domostw. Wyszliście z tej opresji okrutnie okaleczeni, lecz zwycięscy. Rybacy natomiast zginęli wszyscy, co do jednego. Stojąc pośród walających się wszędzie trupów oraz dogorywających zgliszczy długo dumasz nad przyszłością. Mieliście szansę stworzyć tutaj podwaliny nowej, prężnej społeczności, lecz oto zostało was mniej, niż tutaj przybyło, bez majątku, niemalże pozbawionych środków do życia. Czy zawsze już człowiek będzie walczył z człowiekiem ku zgubie wszystkich? Zresztą, wy sami wydaliście swoich sąsiadów na pastwę wrogów, dbając jedynie o własny interes. Można by rzec: „takie czasy”, lecz czyż to nie ludzie kształtują otaczający ich świat? Zaiste, człowiek człowiekowi wilkiem, tak było przed Końcem, tak jest i teraz, u progu nowego rozdziału dziejów. Kto wie, może i on, po wielu tysiącleciach, upadnie aby dać początek czemuś nowemu?

Pozwalasz bryzie wywiać te myśli, przymykasz powieki, bierzesz głęboki oddech. Przeżyłeś kolejną bitwę, kolejny dzień!

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Homo homini lupus est. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

278

Musicie szybko zdecydować, czy staniecie w ramię w ramię z rybakami przeciw wspólnemu wrogowi (289), czy też poświęcicie sąsiadów, aby skupić się w pełni na przygotowaniu obrony tylko swoich domostw (286)? Jak zwykle wszyscy są ciekawi Twojej opinii, dlatego długo myślisz nad tym, jak powinniście postąpić. W końcu, kiedy jesteś już pewien swojej decyzji, rozgłaszasz ją wszem i wobec, dobrze wiedząc, że głosowanie będzie tylko formalnością.

279

Nagi i skrępowany, zostajesz przystrojony wszelkiej maści kościanymi ozdobami, a następnie wrzucony bezceremonialne na pokład łodzi sterowanej przez Solarza. Dwaj rośli wioślarze, po tym jak oddaliliście się wystarczająco daleko od brzegu, podnoszą Cię i bez słowa ciskają w morską toń. Nim zamyka się ona nad Tobą, słyszysz jeszcze słowa Solarza:

– Teraz zobaczysz chwałę MORZA!

Opadasz coraz niżej i niżej w swój mroczny, mokry grób, wkrótce czując jak coś ociera się o Twoją skórę. Jakaś gąbczasta... Macka? Toniesz! Czy to groza nadciągającej śmierci oraz brak tlenu sprawiają, że dostrzegasz jakiś... Ryboludzi płynących ku Tobie? Tak, to z pewnością omam! Coś tak... Bluźnierczego nie ma prawa istnieć! Tracisz przytomność, aby nigdy więcej jej nie odzyskać.

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Fhtagn?!. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

280

Skoro powiedziałeś a, trzeba powiedzieć be, nawet, jeśli wielu nie zna już alfabetu i ta zależność dwóch liter pozostałaby dla nich niezrozumiała. Powołując się na przeprowadzony eksperyment, a także tłumacząc cierpliwie zagrożenia mogące wyniknąć z przyjęcia obcej wiary, wyłuszczasz ludziom, że dziś padają na twarz dla zabawy lub z grzeczności, jutro zaś mogą robić to wyłącznie z przymusu. Tak oto, krok po kroku, dopiąłeś swego. (246)

281

Wspólnie wyznawana religia, nawet z gruntu rzeczy fałszywa, jednoczy. Miesiące toczą się jeden za drugim, tworząc łańcuch czasu, którego kolejne ogniwa, ważne wydarzenia w życiu waszej wspólnoty, tworzą nierozerwalną więź – tożsamość.

Mijają dwa lata, podczas których ludzie zapominają o podziałach, skupiając uwagę na tym, co wspólne – morzu. Niedaleko od piaszczystego brzegu powstaje z czasem drewniana świątynia przypominająca wyglądem wielką, zwężającą się ku górze muszlę. W jej tonącym w półmroku wnętrzu, przy wiecznym ogniu czuwają na zmianę trzy osoby; staruszka, kobieta w kwiecie wieku i świeżo miesiączkująca dziewczynka. Biada im, jeśli zgaśnie święty płomień! Tymczasem kult morza zaczyna coraz w większym stopniu opierać się na fizyczności, nacieraniu się piachem oraz tańcach, często połączonymi z beztroską kopulacją. Solarz, wystrojony w długie, jasne szaty, obleczony w rybacką sieć, jest najwyższym kapłanem. Wśród pełnych lęku modłów, śmiechów tudzież jęków rozkoszy wszyscy z wolna oddają swoją wolę morzu i jego reprezentantowi. Martwi Cię to (251), czy też wraz z wszystkimi z nabożną czcią spoglądasz ku tafli morza, wielkiego żywiciela (276)?

282

Niełatwo jest zapomnieć o przepaści kulturowej dzielącej dwie społeczności, lecz jest to łatwiejsze niż znosić głód. Z biegiem czasu, i spadkiem temperatury, zacieśniacie swoją współpracę, nie mówiąc o tym, co dzieli, lecz tym, co łączy. Rybacy to praktyczni ludzie, a Solarz nie nosi długo urazy. Ostrzega Cię nawet, na co macie uważać w przyszłości, aby podobna sytuacja nie miała już miejsca. Nie jest to długa lista, właściwie popełniliście już jedno z największych wykroczeń, więc jeśli w przyszłości nie zaczniecie masowo polować na foki, albo pluć (co ciekawe, załatwianie innych potrzeb nie jest zabronione) do morza lub mu złorzeczyć, to jakoś powinniście się dogadać. (295)

283

Niestety, wbrew Twoim nadziejom, ta sprawa nie rozeszła się po kościach, bowiem Solarz ponownie odwiedza Cię pewnego wieczora, jakiś miesiąc po pierwszej wizycie. Prosi o spełnienie tego, co mu obiecałeś, nie próbując zrozumieć, że nie masz podobnej mu władzy nad „swoimi”.

– Powiedz – rozkazuje – tak, albo nie? Przestaniecie budować te dziwne domy?

– Przestaniemy, zrobię wszystko, co w mojej mocy żeby tym razem ludzie mnie posłuchali. (248)

– Ludzie włożyli już za dużo pracy w budowę, żeby teraz przestać. Przykro mi. (256)

284

Przez wiele miesięcy płyniecie na wschód, wzdłuż linii brzegowej, napotykając co pewien czas sioła, osady i wioski, z którymi udaje wam się nawiązać jeśli nie przyjazne, to przynajmniej neutralne stosunki. Oczyma wyobraźni widzisz już łańcuch ludzkich siedzib, tworzący szlak handlowy ze wschodu na zachód, dzięki któremu z biegiem lat pomnożycie swój majątek, a także zyskacie sojuszników, jakże potrzebnych w tych niepewnych czasach. Wasza łódź, na Twoją prośbę nazwana Dobry Adres, staje się symbolem nadziei na lepsze jutro. Postawiliście pierwszy krok na szlaku do zjednoczenia rybackich społeczności rozsianych po terenie całego dawnego wybrzeża Polski.

Po powrocie sporządzacie pierwszą mapę, której uszczegółowieniem i rozwojem zajmują się kolejne ekspedycje. Podczas pionierskiej podróży pokazałeś, że jesteś dobrym negocjatorem i potrafisz zjednać sobie ludzi, dlatego też raczkujący żeglarze proszą, abyś nadal towarzyszył (267) w wyprawach zamiast osiąść w waszej wiosce na dobre i podjąć niemały trud nadzorowania całego przedsięwzięcia (271), na co liczą inni.

285

Zwycięstwo wydarliście wrogowi nie szczędząc potu i krwi! Żaden z napastników nie dożył wieczora, lecz spośród was jakże niewielu może nacieszyć oczy widokiem ich trucheł. Przeżyła was garstka, niespełna dwadzieścia osób, na szczęście nie licząc dzieci, które doczekały waszego triumfu bezpieczne, choć niemal wszystkie osierocone. Przed wami długi proces odnowy, chowania zmarłych i pracy wśród zgliszcz. Czekają was lata wyrzeczeń, pełne znoju i ciężkiej pracy, nim uda wam się choćby odbudować to, co utraciliście w czasie najazdu. Gorzkie to zwycięstwo! Zaiste, czas zapomnieć o dobrobycie, nic ponad miarę, oto dewiza na przyszłość!

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Ne quid nimis. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

286

Miesiąc później pierwsza grupa najeźdźców wpada do wioski, siejąc popłoch wśród źle uzbrojonych, a jeszcze gorzej zorganizowanych rybaków. Po kilku próbach ataku na wasze pozycje, zobaczywszy, że tutaj nie pójdzie im łatwo, skupiają całą uwagę na nieszczęsnych rybakach. To prawdziwy pogrom!

#42 albo #43 – 277

Brak #42 lub #43 – 245

287

(U#42)

Zaginięcie Solarza silnie wzburza rybakami, ale nawet jeśli mają jakieś podejrzenia co do faktycznego losu swojego wodza, to nie obnoszą się z nimi. Oficjalnie ugościłeś go rybną zupą i po suto zakrapianym wieczorze pożegnałeś. Czyżby, skrajnie upojony, utonął? To pozornie wydaje się prawdopodobne, lecz nie był znany nie tylko z przesadnego umiłowania trunków, ale w ogóle z ochoty do picia.

Wraz z upływem kolejnych tygodni sprawa z wolna zaczyna tracić na znaczeniu, ustępując trosce o zabezpieczenie bytu na nadciągającą zimę. Rybacy to praktyczni ludzie, chociaż doskwiera im brak przywódcy, to nie zamierzają tracić czasu ani na dalsze poszukiwanie, ani żałobę. Tylko czasem któryś z nich rzuca Ci krótkie, acz wymowne spojrzenie, jakby wołając: „My wiemy co zrobiłeś!”. A może to tylko Twoja wyobraźnia? (259)

288

Człowiek to istota duchowa, przyznajesz rację tej starej prawdzie. Skoro tak wielu nie widzi nic złego w wierze rybaków, to może rzeczywiście niepotrzebnie demonizujesz tych ludzi? Kto wie, czy dopływ świeżej krwi nie sprawi, że cały ten kult odmieni swoje oblicze, stając się tylko pretekstem do zabaw i uciech cielesnych? Cóż... Czas pokaże! (281)

289

Dzielicie się uzbrojeniem, wytyczacie linie obrony, tym samym zamykając pierścień prowizorycznych umocnień wokół waszego najcenniejszego dobra, dzieci i zwierząt. Wróg nadciąga chmarą, gotów stanąć z wami w szranki w jednej, rozstrzygającej bitwie. Nastał czas próby! Zaciskasz dłoń na stylisku toporka, gotów raz jeszcze zakosztować krwi. Dalej! Do boju!

#42 albo #43 – 291

Brak #42 lub Brak #43 – 285

290

(U#39)

Dziurawy bez chwili wahania przyjmuje Twoją propozycję. Rybak i tak z niego marny, dla swoich „umarł” już dawno temu, za to ma smykałkę do obróbki drewna. A przynajmniej tak uparcie twierdzi. Cóż, czas pokaże! Aby uniknąć nieporozumień, mówisz o tej „przeprowadzce” Solarzowi, który tylko wzrusza ramionami, stwierdzając:

– A co za różnica, jak mamy żyć razem?

Cóż, ma rację! (234)

291

Fala za falą odpieracie kolejne ataki, co pewien czas zmuszeni jednak porzucać zajmowane dotąd pozycje, aż do tej ostatniej. Tutaj rozstrzyga się wasz los, szala zwycięstwa zastyga w pozycji, której skutkiem jest wasz triumf. Odparliście wroga! Zadaliście też mu straty tak znaczne, że ledwie tuzin, może mniej, uszedł z życiem, pożegnany jeszcze deszczem strzał. Przez cały czas tańczyłeś z ostrzem na polu bitwy, to niechybnie niosąc śmierć celnymi ciosami, to wydając gorączkowe rozkazy i zagrzewając do boju. Ktoś spośród napastników rozpoznał Cię nawet, niebacznie niczym zarazę niosąc wśród swoich wieść, że stanęli oko w oko ze sławnym wojownikiem. Cóż, swego czasu wywalczyłeś sobie nie lada reputację!

Zwycięstwo zatem, chociaż zrodził je trud i ofiary tak wielu, szybko zostaje przypisane głównie Twojemu przewodnictwu, odwadze i sile oręża. Stajesz na czele zjednoczonej pod Twoimi rozkazami społeczności jako wódz absolutny, pan życia i śmierci! Zaczyna się nowy rozdział dla ludzi, za los których stajesz się w pełni odpowiedzialny. Powodzenia, wodzu!

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Dominus vitae necisque. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

292

Zostawiasz obie strony z ich kłopotem. Nie masz ani czasu ani ochoty zaprzątać sobie głowy jakimiś wydumanymi problemami! Nie Twoja koza, nie Twoja sprawa. Odchodzisz w swoją stronę, zostawiając za sobą ludzi, którzy natychmiast podejmują swoją awanturę od nowa. A oby im zdechła ta przeklęta koza, byłby święty spokój! – Myślisz. (253)

293

Solarz kiwa głową na znak aprobaty Twoich słów i odchodzi. Tak po prostu! Z biegiem czasu dostrzegasz coraz wyraźniej, jak wiele dzieli was od tych ludzi morza, których pogoń za rybami odwiodła od cywilizacji znacznie dalej niż przypuszczałeś. Wypłynąwszy raz na bezpieczne wody ignorancji nie wydają się być zainteresowani powrotem na brzeg. Oby tylko dzieląca was morska toń nie uniemożliwiła pełnego zjednoczenia waszych społeczności! (253)

294

Zapraszasz Solarza na późną kolację, nie zdradzając, co zamierzasz mu podać. Chociaż przypuszczasz, że żyjąc tyle lat nad morzem na pewno bez trudu pozna smak foki, a może nawet skrytykuje złe przyrządzenie mięsa. Dzieje się jednak inaczej.

Kolacja upływa spokojnie i raczej w ciszy, bowiem Twój gość nie ma w zwyczaju prowadzić rozmowy dla przyjemności, uznaje jedynie wymianę informacji. Kilkakrotnie pytasz o smak zupy, lecz uzyskujesz tylko różne warianty stwierdzenia „jest dobra”. Najwyraźniej Solarz nie tylko nie rozpoznał smaku, ale nie jest nawet ciekaw pochodzenia potrawy. Równie dobrze mógłbyś podać mu jakąś polewkę ugotowaną na dziecięcych kościach! Skąd u Ciebie takie niepokojące myśli?

– To foka – rzucasz od niechcenia w pewnym momencie.

– Foka? – pyta z nabożną czcią.

– Zupa jest z foki – precyzujesz.

Solarz uśmiecha się głupkowato, jakby w odpowiedzi na nieśmieszny żart, lecz widząc, że mówisz poważnie blednie. Ręce zaczynają mu się trząść, a na czole dostrzegasz kilka kropel potu. Wtedy zwracasz uwagę na jego spojrzenie. Natychmiast zrywasz się, chwytając leżący na blacie nóż! Znasz ten wzrok, nie raz widziałeś go na twarzach różnych ludzi, tuż przed tym, jak próbowali Cię zabić. To nieposkromiona żądza mordu, prawdziwa nienawistna furia wykrzywiająca twarz w groteskową maskę. Foka to najwyraźniej miejscowa świętość! Solarz zrywa się, stając wpierw na stołku, a następnie na ławie, aby z tego miejsca skoczyć wprost na Ciebie. Mógłbyś zadać mu teraz cios (273), przed którym nie mógłby się obronić. Jedno pewne pchnięcie między żebra! A może wolisz zaryzykować, próbując jakoś przywołać go do porządku (230)?

295

Jesień ustępuje pola zimie, która nad morzem wprawdzie jest znacznie łagodniejsza, co wcale nie oznacza, że łatwo ją przetrwać. Tym razem jest jednak inaczej, dzięki wspólnej pracy cała wasza, coraz bardziej zjednoczona, społeczność cieszy się względnym spokojem. Nikt nie umiera, zróżnicowanego jedzenia jest dosyć, podobnie jak opału i tematów do wieczornych bajań przy domowych ogniskach. Zawiązują się nawet pierwsze romanse. Cóż, nic tak nie zbliża, jak dzieci! Często ucinasz sobie pogawędki z Solarzem, który nie kryje zadowolenia z tego, co widzi. Swoim zwyczajem, zwięźle stwierdza:

– Jeszcze dwie, trzy wiosny i nie będzie was i nas, razem będziemy gospodarzyć, żyć bogato! To dobrze, wiele słabych rzek razem zlewa się w morze. A morze to potęga!

Pomijając niepokojącą fascynację morzem, które to słowo wypowiada z taką pasją, jakby pieścił ustami kobietę, to w gruncie rzeczy Solarz jest solidnym sojusznikiem. Wspólna, dostatnia przyszłość wydaje się być na wyciągnięcie ręki! (259)

296 Terra incognita

Budzisz się w delikatnym półmroku, dopiero po dłuższej chwili pojmując, gdzie jesteś. Leżysz na posłaniu z zeschłego mchu pośrodku niewielkiego szałasu. Przez szczeliny w ścianach wpadają tutaj jasne promyki słońca, światło dostaje się też poprzez grubą kotarę zasłaniającą wejście. Ostrożnie wstajesz, orientując się przy tym, że ktoś ubrał Cię w długą, lnianą szatę o barwie popiołu. Wszystkie Twoje rzeczy zniknęły! Wychodzisz na zewnątrz, prosto na zalaną słońcem wielką polanę, otoczoną zewsząd gęstą ścianą lasu. Po jej środku rośnie jedno jedyne drzewo, stara jabłoń. Widzisz, że bogato obrodziła, masz ochotę zerwać jeden z owoców i go skosztować (302)? A może wolisz rozejrzeć się po okolicy (308)?

297

Dzięki Tobie wielu ludzi zdobyło, a następnie pomnożyło, swoje fortuny. Z biegiem czasu kupcy zaczynają też handlować między sobą traktując informacje od Ciebie jako towar, który należy zdobyć jako pierwszy i odsprzedać z zyskiem. Kilku z nich dochodzi natomiast do wniosku, że najszybszą drogą do wzbogacenia się jest… Wojna. Konflikty wybuchają jeden po drugim, nawet w regionach cieszących się od dawna pokojem i stabilizacją.

Chciwość kupców jest jednak nienasycona, uzbrojeni w informacje od Ciebie, uzbrajają innych w broń. Strony nie mają znaczenia, byleby tylko płacili na czas! To samonapędzająca się maszyna, zatem Twoje usługi nie są już potrzebne, handlarze tworzą własną sieć wywiadowczą dzięki której pilnują swoich interesów, a także skutecznie blokują wszelką nadzieję na pokój. Nie od dziś wiadomo bowiem, iż pieniądz jest nerwem wojny. Niemniej teraz, na starość, jesteś majętnym człowiekiem, któremu na niczym nie zbywa, a prowadzenie Dobrego Adresu traktujesz bardziej jako styl życia, niż konieczność bytową. Czy czujesz się odpowiedzialny za los dziesiątek tysięcy ludzi uwikłanych w krwawe potyczki? Ty sam wiesz to najlepiej!

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Nervus belli pecunia. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

298

Długo trwa Twoja nauka tajemnego oblicza świata nim jesteś w stanie, po wielu miesiącach, zacząć pierwsze próby głębokiej medytacji. Opiekun uczy Cię techniki, dzięki której swoją podróż wizualizujesz jako schodzenie coraz niżej wąskim korytarzem wykutym w litej skale. Na początku drogę rozświetlają Ci pochodnie, słyszysz też swój miarowy oddech i odgłos kroków, aż docierasz do pierwszych Drzwi. Proste wrota z bardzo ciemnego drewna odcinają Cię od wszelkich dźwięków, zmianie ulega również oświetlenie, naturalny ogień zastępują blado-błękitne płomyki pełzające po ścianach w większych lub mniejszych skupiskach niczym czerwie. Idąc dalej dochodzisz do drzwi żelaznych, za nimi zalega nieprzenikniony mrok. W owej ciemności spacerowałeś już nie raz, wiesz też, że i za nią ciągnie się dalszy szlak, lecz nie poważyłeś się nań wkroczyć.

Dziś, po pożegnaniu z Opiekunem, postanawiasz to uczynić. Wędrujesz zatem dobrze znaną drogą, aż docierasz do granicy ciemności, w której toniesz, wiedząc już, iż za jej kurtyną istnieją ostatnie Drzwi, skalne, granitowe i ciężkie niczym głaz. Otwierasz je, aby opuścić na zawsze teraźniejszość swojego ciała, jak i je same. Żegnaj Ptaku, bezpiecznej, astralnej podróży poprzez Czas, Przestrzeń i Świadomość!

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Jestem. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

Ps. Twoja przygoda z Vae Victis dobiegła wprawdzie końca, lecz w tym miejscu możesz podążyć za swoją Tożsamością, Ptaku-Czytelniku, żeby zdefiniować ją na nowo. W tym celu zapomnij proszę o wszystkim zdobytych w trakcie lektury Informacjach i przejdź do pierwszego paragrafu w grze książkowej Jestem mojego autorstwa dostępnej za darmo na łamach witryny Masz Wybór.

299

– Kończyny, które widzisz, żyją, żeby dobrze służyć, karmić, budować, ubierać. Ty obserwujesz, jesteś kończyną, która jest jedna, ich jest wiele, jak kamieni, tyle też są warci.

Niczego więcej nie dowiadujesz się od Opiekuna, który pakuje do worka żywność. Dobrze znasz ten worek, to w nim od dawna przynosi Ci jedzenie i wodę, najwyraźniej zaraz wraca na „Twoją” polanę (330). A Ty? Możesz chcesz tutaj zostać (324)?

300

Dochodzisz do wniosku, że tylko jeden człowiek jest w stanie poprowadzić, dobrowolnie lub pod przymusem, wszystkich ku świetlanej przyszłości. Młody dowódca, który ma już na swoim koncie liczne sukcesy dyplomatyczne i militarne trafia pod Twoje intelektualne skrzydła. Intensywnie ze sobą korespondujecie, a Ty udzielasz mu nie tylko informacji, lecz także rad i wskazówek co do stylu zdobywania i utrzymywania władzy. Blisko dziesięć lat trwa ta zażyła korespondencja, nim ów mężczyzna przystępuje do wielkiego dzieła zjednoczenia, topiąc przy okazji we krwi ziemie dawnej Polski. Jednak nawet wtedy wciąż sprawujesz pieczę nad umysłem swego ucznia. (306)

301

Z roku na rok dowiadujesz się coraz więcej o świecie, chociaż ani o krok nie ruszasz się z Dobrego Adresu. W końcu zaczynasz spisywać te informacje, tworząc podwaliny pod kronikę wzbogaconą o opisy wszystkich ważnych społeczności zamieszkujących teren dawnej Polski. Ta praca historycznoliteracka pochłania Cię do tego stopnia, że sporo zysków pochodzących z świetnie prosperującego pod Twoim kierownictwem Dobrego Adresu chcesz przeznaczyć na zdobywanie informacji o naprawdę odległych stronach. Jak właściwie chciałbyś tego dokonać? Wysłać „w świat” suto opłaconych wędrowców, którzy przynosiliby Ci wieści (307)? A może zainwestować we współpracę ze stałymi informatorami (323)?

302

Zjadłeś owoc. Cóż, nic się nie stało. Bo i cóż mogłoby… Ze ściany lasu wyłania się dziesięć postaci, które wkraczają na polanę, kierując się prosto ku Tobie. To starzec otoczony wieńcem młodzieńców i dziewczyn, wszyscy ubrani w takie same szaty, jak Twoje. A raczej to Ty jesteś ubrany na ich podobieństwo. Otaczają Cię zwartym kręgiem, mówiąc wszyscy naraz coś w nieznanym Ci języku, z którego mgliście rozpoznajesz jedynie słowo Adonai. Starzec ucisza nagle grupę jednym gestem i zwraca się do Ciebie po polsku, acz z dziwnym, nosowym akcentem:

– Zjadłeś owoc, więc wszystko ci pokażę. Nie dziś.

Następnie odchodzi, a wraz z nim inni. Ponownie zostajesz sam. Nazajutrz, po niespokojnej nocy, ponownie budzisz się w szałasie, ale tym razem czeka na Ciebie duży bukłak z wodą oraz pokarm: żółty ser i ugotowane, obrane już jajka. Kiedy kończysz jeść, z lasu ponownie wychodzi starzec. Oprowadza Cię po najbliższej okolicy, pokazując wiszące na drzewach drewniane tabliczki z wypisanymi nań nazwami. Poznajesz wiele z nich, słyszałeś o tych miejscach podczas swojej wędrówki, albo sam je odwiedziłeś. Znajdujesz nawet… Libiąż! Najwyraźniej polana traktowana jest jako punkt centralny, a tablice to rodzaj mapy, do tego dosyć dokładnej, pokazującej gdzie w stosunku geograficznym od niej leżą poszczególne miejsca. Cztery strony świata osadzonego wśród pni, wszystkie pełne tablic. Pośród nich krąży młodzież, zawsze trójkami. Poznajesz ich imiona, zdradzone na Twoją prośbę przez starca, który prosi abyś wybrał jedną z trzech grup i za nią podążał. Nie zabraknie Ci jedzenia, ale zaspokojenie głodu wiedzy nie przyjdzie tak łatwo, bowiem starzec bardzo rzadko udziela odpowiedzi na Twoje pytania. Jesteś tutaj obserwatorem, a może i po trosze więźniem. Skład grup to; Keter, Jesod, Malchut (314), Chochma, Chesed, Necach (317), Bina, Gewura, Hod (311).

303

Niczym skryty w mroku pająk zaczynasz wytrwale snuć sieć intryg, które pozornie niczym ze sobą nie powiązane razem tworzą zrozumiałą tylko dla Ciebie panoramę tego, co musi wkrótce nastąpić. Zmieniasz oblicze świata jedynie za pomocą wysyłanych tu i ówdzie listów. Te pełne dobrych rad i sugestii, obietnic bogactwa, pisma dla „drogich przyjaciół”, głównie kupców, stanowią kolejne klocki domina, które w pewnym momencie zręcznie popychasz. Walą się z ogłuszającym łoskotem, wybucha wielka wojna! Wierzysz, że jej ogień, niczym tygiel, stopi wiele społeczności w jedno. Cóż... Tak też się staje! Trwające od Tatr, aż po Bałtyk potyczki każdego z każdym wyniszczają walczące strony, nie ma zwycięzcy.

Powołana zostaje rada złożona z kilkuset przedstawicieli, którzy debatują nad tym, w jaki sposób zjednoczyć rozbity od tak dawna naród. W końcu wszyscy mówicie tym samym językiem! U schyłku życia chciwe nasłuchujesz wieści o tym procesie. Wszak... Poświęciłeś dla jego realizacji dziesiątki tysięcy ludzi! (321A)

304

Dosyć szybko zaczynają odwiedzać Cię coraz poważniejsi kupcy, którzy rozumieją, że prawdziwe bogactwo nie wynika z tego co się sprzedaje, ale kiedy, komu i po jakiej cenie. Szybko stajesz się majętnym człowiekiem, ale zamiast opływać w luksusach, inwestujesz ciągle w Dobry Adres, dzięki czemu zyskuje on na znaczeniu, co z kolei napędza cały interes. Dlatego stajesz na rozdrożu. Wiesz, że lat Ci nie ubywa, dlatego musisz zdecydować, czy chcesz nadal zarabiać na handlu informacjami z kupcami (297) czy spróbować wyrobić sobie kontakty z przywódcami lokalnych księstw i to ich zaopatrywać w swój najcenniejszy, choć niematerialny towar (328).

305

Zbierasz całe pozostałe siły, aby poderwać się z klęczek. Ostrze gładko wchodzi w Twoje ciało, przebijając boleśnie płuca. Mężczyzna wyszarpuje je zaskoczony i widząc Twoje cierpienie szybko zadaje kolejny cios, prosto w serce. Umierasz szybko, na własnych zasadach. Twoja historia dobiegła końca.

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Twego trudu nastał kres. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

306

Młody władca coraz rozleglejszych ziem dzięki otrzymanej od Ciebie wiedzy stosunkowo szybko dokonuje zjednoczenia praktycznie całego terytorium wchodzącego niegdyś w skład kraju zwanego Polską. Kiedy potrzeba, potrafi być bezlitosny, nie zapominając przy tym o korzyści płynącej z okazywania miłosierdzia. Bywa zatem równie srogi, co łaskawy. Ciężko jest przewidzieć jego posunięcia, a umiejętne balansowanie pomiędzy potrzebami możnych i prostego ludu zjednuje mu sympatię obu stron. Dba też o kulturę i sztukę, podnosząc je z kolan, wpajając w ludzkie umysły zamiłowanie do piękna, a także nakazując uczyć zapomnianej nieomal sztuki czytania i pisania. To naprawdę wielki człowiek! Jednak… Co będzie po jego śmierci? Ty sam wprawdzie stoisz już na progu, siwizna zaczyna pachnieć Ci mogiłą, lecz wraz z Tobą świat nie zniknie, będzie dalej trwać. Co wyrośnie z ziarna zasianego przez wiedzę zgromadzoną przez Ciebie, a przekazaną dalej, w chłonny umysł młodego władcy? Kto go zastąpi? Czy nie zacznie się krwawa, bratobójcza walka o wielką schedę? Czy ktoś będzie pamiętał żeby wysilać się dla króla często, dla ojczyzny zawsze? Czas pokaże!

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Pro rege saepe, pro patria semper. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

307

Twoje „wróbelki” wracają regularnie co kilka miesięcy usłużnie świergocząc Ci o wszystkim, co godne uwagi. Lata leniwie mijają, a Twoja kronika rozrasta się o kolejne, trzymane pod kluczem tomy. Przeglądając je, zaczynasz doskonale widzieć wszystkie niewidzialne nici powiązań łączące niekiedy odległe o setki kilometrów od siebie potęgi. Ty, stary karczmarz, pojmujesz, że niczym zręczny lalkarz kierujący poczynaniami drewnianej kukiełki, mógłbyś wpływać na losy tysięcy ludzi. Wystarczy szepnąć słówko temu to a temu, zasugerować to i owo, wskazać kiedy coś sprzedać, uderzyć, na ile powstrzymać lub przyspieszyć planowany atak... Chcesz przekuć zgromadzoną wiedzę na realną, choć zakulisową, władzę (303), czy nadal pragniesz jedynie pomnażać jej stan zawarty na kartach Twojej kroniki (334)?

308

Obchodzisz całą polanę dookoła, ale nie znajdujesz żadnych śladów ludzkiej obecności, podobnie jak, niestety, swoich rzeczy. Zniechęcony, wracasz do szałasu, nie zbliżając się do jabłoni. Coś w drzewie sprawia, że wolisz nie mieć z nim nic wspólnego. Z braku innych zajęć, zasypiasz. (A)

A

Budzisz się w środku nocy, ponownie mając na sobie swoje ubranie, obok leży też Twój ekwipunek. Czy to był sen? Wychodzisz z szałasu, ale Twoim oczom nie ukazuje się polana, lecz kilka opuszczonych, zrujnowanych domostw. W delikatnej, księżycowej poświacie widzisz pozostałości niegdysiejszego najazdu, ślady ognia, rozwłóczone wszędzie ludzkie kości, rozbite naczynia. Czekasz do świtu i opuszczasz to pobojowisko. Jak tu trafiłeś? Byłeś przecież w środku głuszy, a osada leży tuż przy granicy z lasem. Nie znajdujesz odpowiedzi na trapiące Cię wątpliwości, ruszasz zatem w dalszą wędrówkę. (326)

309

Opiekun cierpliwie tłumaczy, że święte Drzewo, rosnące na „płaszczyźnie ducha”, emanuje na świat materialny, a jego Gałęziami cielesnymi są poznane przez Ciebie dziewczyny i młodzieńcy, „dzieci bez ojca i matki”, które Opiekun odnalazł w lesie przed wieloma dekadami jako noworodki. Od tej pory, jak mogłeś się przekonać, niewiele urosły, on zaś nie postarzał się ani o dzień, a wręcz odmłodniał jeśli chodzi o wigor życiowy. Głos Drzewa od lat prowadzi go w snach, nakazuje dbać o dostarczane przezeń tablice, a także sprowadza tutaj bezrozumnych ludzi jako kończyny, sługi wielkiej sprawy. Ty także zostałeś tutaj sprowadzony, chociaż w innym celu, jak każdy, kto… Stracił życie w leśnej gęstwinie!

Wierzysz jego słowom (336)? Opiekun proponuje Ci też alternatywę, możesz udać się na spoczynek, aby odzyskać życie i odejść w swoją stronę (308A). Ostrzega jednak, że jeśli zdecydujesz się na ten krok, to po kolejnej śmierci, dziś, jutro, lub za dwadzieścia lat, zawsze już wstęp do dziedziny ducha będzie dla Ciebie zamknięty.

310

Nie wierzysz w słowa Opiekuna, wprost zarzucając mu, że pod mistycznym płaszczykiem skrywa prawdę starą jak świat, żądzę władzy! Myślisz nawet skrycie o wywołaniu buntu (313) przeciw tej tyranii, chociaż Opiekun wciąż spokojnie powtarza, że może Ci wszystko wyjaśnić (309), jeśli tylko wykażesz się otwartym umysłem. Tymczasem fakt pozostaje faktem, nie możesz stąd po prostu bezpiecznie odejść, zatem jesteś więźniem tego miejsca!

311

[Jeśli jesteś w tym paragrafie po raz drugi przejdź od razu do 335]

Bina to szatynka o nader mądrym spojrzeniu, zaś jej towarzyszka, Gewura, to istne przeciwieństwo, ogniście ruda, wiecznie zagniewana i swarliwa. Towarzyszy im Hod, co przypomina zarówno kobietę, jak i mężczyznę. Nie sposób odgadnąć płci! Również spogląda z rozwagą. Ta trójka wędruje wśród tablic, aby czytać je. Często też krążą z zamkniętymi oczyma wśród pni. Czyżby uczyli się rozkładu tablic na pamięć? (335)

312

Spoglądasz w oczy swojego oprawcy i dostrzegasz w nich głęboki żal. Powoli unosi ostrze ze słowami:

– Chcę tworzyć nowy świat z mędrcami u boku, a nie u stóp. Trudno! Zawsze wiedziałem, że zjednoczenie nie obędzie się bez ofiar…

Jednym potężnym zamachem rozłupuje Ci czaszkę, padasz martwy na ziemię. To już koniec Twojej historii.

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Twego trudu nastał kres. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

313

Przez długie, długie miesiące zasiewasz cierpliwie ziarna zwątpienia w prostych umysłach ludzi określanych mianem kończyn. To prawdziwa orka na ugorze! Niemniej nawet na nieurodzajnej glebie może coś wyrosnąć, wystarczy być cierpliwym. Tak jest i w tym wypadku, kiedy to pierwsze nieśmiałe kiełki buntu zaczynają ukazywać się Twoim oczom. Wpierw nie są to wielkie sprawy, ktoś nie ukłonił się Opiekunowi, ktoś inny zatrzymał na swoje potrzeby więcej pożywienia, niż zazwyczaj, ale te pierwsze oznaki nieposłuszeństwa nie umykają uwagi starca.

Rozdrażniony, pewnego jesiennego poranka oświadcza po prostu:

– Nie jesteś tutaj potrzebny, zła kończyno! Zatruwasz wodę, która ma orzeźwiać!

Nazajutrz po tym zdarzeniu starzec dodaje do Twojego śniadania silny środek usypiający, w efekcie czego odzyskujesz przytomność dopiero pod wieczór. Znajdujesz się na samym skraju lasu, ubrany w swój znoszony strój podróżny, obok leżą też zabrane Ci niegdyś rzeczy. Odzyskałeś wolność! Czym prędzej oddalasz się z tego przeklętego miejsca. (326)

314

[Jeśli jesteś w tym paragrafie po raz drugi, przejdź od razu do 335]

Keter to łagodny blondyn o kobiecej urodzie, który splata swoje włosy w długi warkocz, nosząc go niczym koronę. Krok za nim podąża stale Jesod, niski, tęgi i wygolony na łyso, pochód zaś zamyka królewsko dostojny Malchut. Ta trójka pilnuje, żeby tablice zawsze wisiały na swoich miejscach, podnosi te, które upadły, czasem zawiesza je wyżej lub niżej. Przy podnoszeniu tablic zawsze wpierw Malchut wskazuje na jakiej wysokości ma teraz zawisnąć ta wybrana przez niego, a Jesod klęka, tworząc z pleców podest, na który wstępuje Keter, aby dosięgnąć do wyznaczonego miejsca. Nigdy inaczej! (335)

315

Pragniesz stworzyć idealną społeczność, ale co pewien czas pojawia się jedna z trzech grup, aby również coś wyszeptać. Opiekun tłumaczy, że wprowadzają harmonię, tworzą kontry dla Twoich wizji. Pragniesz sprawiedliwości? Niech zagości i niegodziwość! Wiedza? Żądza wiedzy! Miłość? Nienawiść! Działa to też w drugą stronę, dla każdego zła należy przeciwstawić dobro. Wszystko to opowiada Ci Opiekun, któremu musisz zdawać relacje z opieki na społecznością, on zaś opowiada o posunięciach swoich podopiecznych. Tak oto jedenaście osób skupia wiele uwagi wokół kawałka drewna z wypisaną nazwą miejscowości. Bzdura (310)? Prawda (325)? A nawet jeśli ciężko to stwierdzić, to może i tak wolałbyś robić wszystko samodzielnie, bez niczyjej ingerencji (327)?

316

Astralna wędrówka poprzez czas i przestrzeń? To nie dla Ciebie! Zakładając, że coś takiego w ogóle jest możliwe. Wolisz skupić się zupełnie na tu i teraz, co oznacza aktywne włączenie się w misję opieki nad tabliczkami (338) lub pozostanie na stałe w wiosce „kończyn” (324). Najwyraźniej bowiem nie prędko opuścisz to miejsce, a kto wie, czy ten dzień w ogóle nastąpi!

317

[Jeśli jesteś w tym paragrafie po raz drugi przejdź od razu do 335]

Chochma to piękna blondynka o mądrym spojrzeniu, która chodzi pod rękę z Chesed, czarnowłosą, nad wyraz łagodną towarzyszką. Krok za nimi podąża stale milczący Necach, muskularny, groźny, o triumfalnym spojrzeniu. Dziewczyny dotykają tablic, naradzają się. Często Chochma waży jakąś w rękach, a Chesed próbuje ostrożne przerwać jej tę czynność. Czasem się udaje, czasem nie. Bywa, że po zważeniu kilku Chochma zostawia wybrane przez siebie na ziemi, te Necach natychmiast niszczy kopnięciami. Chesed płacze wówczas nad nimi, chowa je w ziemi niczym zwłoki. (335)

318

– Piękno… – odpowiada Opiekun. – Z roku na rok piękniała coraz bardziej, w zgodzie ze swoim imieniem, z Gałęzią, którą była. Pewnego dnia powiedziała nam wszystkim, że piękniejsza już nie będzie, jest w pełni rozwiniętym kwiatem, ściętym, gotowym tylko więdnąć. Pochowaliśmy ją jako Piękno.

Nic więcej nie udaje Ci się wyciągnąć od starca. Ta dziewczyna zabiła się, oni ją zabili? Pochowali żywcem? Zagadka goni zagadkę, a mrok stale gęstnieje! Postanawiasz skupić swoją uwagę na innej kwestii. (319)

319

Bardzo często zastanawiasz się, skąd właściwie biorą się zapasy, które stale dostajesz? I gdzie żyje Opiekun i jego podopieczni? Pewnego razu po prostu podążasz za starcem, aż do odległej o dobrą godzinę marszu wioski. Nie śledzisz go, lecz idziesz krok w krok, a ten sprawia wrażenie, jakby w ogóle nie zwracał na Ciebie uwagi.

W osadzie zastajesz naprawdę okazały dom z ciosanych bali, otoczony przez marne chałupy – to w nim żyje Opiekun i młodzież. Z resztą ludzi jesteś w stanie porozmawiać, ale ich poziom intelektualny jest żałośnie niski, odpowiadają monosylabami, w dodatku musisz mówić bardzo prosto i krótko, żeby w ogóle mogli za Tobą nadążyć. Masz wrażenie, że to po prostu niewolnicy! Opiekun przechadza się wśród nich, wołając:

– Dbajcie o Drzewo, karmcie jego święte Gałęzie, o wy, kończyny! Obserwuj – zwraca się nagle do Ciebie – inna kończyno!

Skoro już zwrócił na Ciebie uwagę, to chcesz wykorzystać ten fakt i zadać mu pytanie, może tym razem na nie odpowie? Co chciałbyś wiedzieć, coś więcej o „kończynach” (299), a może ciekawi Cię, kim jest starzec (320)?

320

– Jestem Opiekunem świętego Drzewa – wyjaśnia z dumą starzec. – Poznałeś już jego dziewięć Gałęzi, które oplatają świat.

To najwyraźniej wszystko, co ma do powiedzenia na ten temat.

– Gałęzie dbają o naszą najbliższą rzeczywistość – dodaje niespodziewanie Opiekun. – To, czego doświadczacie tam, poza naszym lasem, jest tylko emanacją woli Drzewa wyrażaną przez działanie Gałęzi. Tablice na pniach to jednocześnie znaki na kartach i karty same w sobie. Karty wielkiej księgi…

Cóż… Najwyraźniej ten starzec naprawdę wierzy, że tablice z nazwami ludzkich siedzib pozwalają wpływać na los tych miejsc. Ciekawe, czy mógłbyś spróbować wziąć udział w tych dziwnych obrzędach (338)? A może lepiej nie zawracać sobie tym głowy i w pełni skupić się na znalezieniu sposobu na opuszczenie tego miejsca (337)?

321

Na początku do Dobrego Adresu przybywają jedynie lokalni watażkowie, ale po tym, jak dzięki Twoim radom i własnej woli współpracy udaje im się osiągnąć porozumienie ich śladem podążają kolejni, znamienitsi władcy. Proces zjednoczenia nie trwa parę, ani nawet nie paręnaście lat, ale koniec końców, u kresu życia, jako obdarty z sił starzec, widzisz jak zaczyna wydawać pierwsze owoce. Pod rządami rady powołanej z przedstawicieli wszystkich liczących się społeczności z wolna kształtuje się nowy ład. (A)

A

Ponownie rodzi się, utracona przed wieloma dekadami, państwowość. Biało-czerwony sztandar powiewa od Tatr po Bałtyk, a nowe prawa uchwala rada podczas kilku cyklicznych spotkań w roku. Wspólna mowa, pamięć o przeszłości, a także raczkująca nowa kultura materialna, pieśni, słowa i obrazu pomaga lepiej się poznać żyjącym dotąd w izolacji społecznościom. Szlaki handlowe są strzeżone przez oddziały wojska utrzymywane ze wspólnych datków, a wynikające co rusz żywotne problemy rozwiązują gorące debaty, a nie gorączka bitewna. Zaiste, mądre są słowa mędrca; zgoda mieszkańców murem miasta! A wszystko to obserwujesz z bezpiecznej perspektywy kontuaru Dobrego Adresu, za którym wprawdzie stoi Twój następca, ale każdy dobrze wie, kto jest prawdziwym gospodarzem tego niezwykłego miejsca.

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis, zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Civium concordia murus urbium. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

322

Zostajesz pochwycony, skrępowany i zmuszony do uklęknięcia przed rozczarowanym intruzem, który dobywa miecza, aby przystawić Ci go do piersi ze słowami:

– Nie bądź głupi! Żyj i pomóż mi zjednoczyć ludzi!

Stanąłeś przed bardzo prostym, acz niełatwym wyborem. Ulec, aby żyć (306)? Trwać przy swoim, tracąc przez to życie z ręki tego mężczyzny (312) lub samemu zakończyć je nabijając się na jego miecz (305)?

323

Swoich informatorów werbujesz głównie spośród kupców odwiedzających Dobry Adres, którzy bardzo chętnie korzystają z tej okazji do dodatkowego zarobku. Po pewnym czasie skutecznie odsiewasz zwykłych naciągaczy od pewnych źródeł, tworząc coś w rodzaju sieci wywiadowczej. Pozyskane w ten sposób informacje zachowujesz dla siebie, lecz wkrótce niektórzy z Twoich pracowników zaczynają je podkradać i sprzedawać dalej na własną rękę. Kiedy wykrywasz ten proceder, jest już za późno, żeby go powstrzymać, ludzie tłumnie przybywają do Dobrego Adresu po wieści. Chcąc nie chcąc, zaczynasz handlować wszelkimi newralgicznymi informacji. (304)

324

Osiedlasz się w wiosce, co jej mieszkańcy przyjmują, jak wszystko w swoim życiu, jako kolejne zadanie do wykonania. Widząc, że często rozmawiasz z Opiekunem, zaczynają traktować Cię z bojaźnią, dbając, żeby nie cierpiał głodu i pragnienia. Czasem pomagasz im w niewolniczej pracy, próbując przy tym uświadomić im ogrom ich ucisku (310), niekiedy po prostu korzystasz z przysługujących Ci przywilejów (336). Takie zachowanie wyraźnie źle na nich wpływa, nawykli do jasnych przekazów, dlatego wszelkie niejasności traktują jako zagrożenie, boją się ich, a z czasem zaczynają się bać Ciebie. Musisz zdecydować, którą z tych dróg obierzesz jako stały model życia w najbliższej przyszłości.

325

Wiele jest na świecie tajemnic, a największą z nich jest sam kataklizm, który położył kres temu, co było. Czy żyjący wtedy ludzie łatwo uwierzyliby, że wszystko co znają, styl życia, osiągnięcia cywilizacyjne, nadzieje na przyszłość, ulegnie zagładzie w mgnieniu oka? Mimo tego tak właśnie było! Dlaczego więc Ty, cudownie ocalony, żyjąc w miejscu niemalże na pograniczu snu, miałbyś wątpić w siłę słów kierowanych ku tablicom? Zresztą już sam fakt ich istnienia jest zastanawiający! Skąd Opiekun wiedziałby o ich istnieniu oraz położeniu względem siebie? Sam zresztą bywałeś w niektórych z tych miejsc, one naprawdę istnieją! Co pewien czas ktoś zawiesza nowe tablice, zupełnie jakby los dawnych terenów Polski był stale kontrolowany z tego miejsca, czymkolwiek by ono nie było. Nie ma zresztą sensu rozwodzić się nad tym, co łatwo można ograniczyć do prostego „wierzę” lub „nie wierzę”. Ty zaś zdecydowałeś się uwierzyć! (336)

326

Tułałeś się tu i ówdzie, aż do nastania pierwszych mrozów. Zimę przetrwałeś pracując ciężko w niewielkiej gospodzie usytuowanej na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych. Właściciel, stary pijak, pozwala Ci spać i jeść w zamian za pomoc „przy interesie”, który kręci się nadzwyczaj marnie. Pracownicy, słabo opłacani, nierzadko poniżani przez nerwowego ochlaptusa odchodzą najczęściej już po kilku tygodniach pomimo dosyć godnego uposażenia. Interes idzie więc bardzo słabo, chociaż zarówno lokalizacja, jak i sam, piętrowy, budynek powinny przysparzać sporego zysku. Z miesiąca na miesiąc zaczynasz coraz bardziej dbać o to miejsce, aż w trzy lata później, po tragicznej śmierci właściciela w trakcie jednej z niekończących się libacji, przejmujesz je.

Po zmianie nazwy na Dobry Adres zaczynasz intensywnie dbać o rozwój swojego nowego domu, w parę lat tworząc miejsce znane w promieniu dziesiątek kilometrów. Dbasz też bardzo o swoich pracowników, dzięki którym zdobywasz całe morze informacji pochodzących od podpitej klienteli. Przez myśl przechodzi Ci, że poza gromadzeniem ich (301) mógłbyś też zacząć nimi handlować (304).

327

Mijają dni, podczas których szepczesz samotnie do drewnianej tabliczki zawieszonej na drzewie. Cóż… Jest to jakaś forma spędzania czasu, ale musisz szczerze odpowiedzieć sobie w duchu, czy naprawdę wierzysz w realność tych działań (325), czy też nie (310)? W innym wypadku będziesz bowiem przypominał nieszczęśnika stojącego jednocześnie na burtach dwóch płynących obok siebie łodzi. W którymś momencie jedna z nich, lub obie naraz, zmienią kierunek i jeśli nie podejmie on żadnej decyzji, to pochłonie go woda. Nie chcesz utonąć? Wybieraj!

328

Od lokalnych watażków, po wielkich wodzów mających pod sobą całe tysiące, wszyscy oni pojmują, że współpraca z Tobą daje im realne korzyści. Twoje informacje prawie zawsze są pewne, a w dodatku dostarczone dokładnie we właściwym momencie. To przynęta i tkwiący w niej haczyk, dzięki któremu przystępujesz do realizacji kolejnego etapu swojego planu, poznajesz tych ludzi osobiście. Pojmujesz, że w dużej mierze uzależnili się od Ciebie, zbudowali własne potęgi na fundamentach złożonych z Twoich słów. Mógłbyś pomóc im dojść ze sobą do ładu, poznać się, zrozumieć i podjąć współpracę (321). Zasługują na to? A może wolisz użyć całej swej wiedzy tylko dla jednego z nich, tego którego uznasz za godnego miana przyszłego króla królów (300)? Decyduj!

329

Opiekun proponuje Ci naukę medytacji, dzięki której będziesz mógł przenieść swoją jaźń, lecz nie wspomnienia, w przeszłość, do czasów tuż przed Końcem. Wówczas czeka Cię niełatwa decyzja, czy przejąć umysł już zasiedlony (298), niejako spychając prawowitego właściciela w mrok nieświadomości, czy też połączyć się z inną tożsamością (332) tworząc zupełnie nowy byt, acz bazujący na wspomnieniach pierwotnego rezydenta.

Teraz, znając alternatywy, nadal pragniesz iść tą drogą, a może doszedłeś do wniosku, że nie wierzysz starcowi, a to, o czym opowiada nie jest możliwe (316)?

330

Ponownie trafiasz do swojego więzienia bez krat, spędzając całe dnie w szałasie, albo obserwując sylwetki snujące się pomiędzy drzewami, od tablicy do tablicy. Zabijasz nudę rozmyślaniem o przeszłości, lub rozmowami z Opiekunem, który pewnego poranka oznajmia:

– Możesz stąd odejść kiedy tylko chcesz, ale – dodaje widząc Twój wyraz twarz – nie do świata spoza naszego lasu, tylko dalej, w czasie, przestrzeni i świadomości. Chcesz poznać tę drogę?

Ha! No właśnie? Poczułeś się zaintrygowany (329), czy może zwyczajnie oszukany (316) niecodzienną propozycją starca?

331

Opiekun chętnie rozmawia z Tobą na tematy czysto abstrakcyjne, uparcie odmawiając odpowiedzi na prozaiczne pytania, które stale cisną Ci się na język (319). Wędrujesz trochę po okolicy, ale prócz kurhanu ozdobionego kamienną tablicą z wyrytym nań, chyba, imieniem Tiferett (318) nie znajdujesz niczego. Dostarczane Ci zapasy są dość obfite, ale zawsze starczają akuratnie do kolejnego posiłku, a jest ich w ciągu dnia pięć, wszystkie niewielkie. Nie możesz więc spróbować stąd uciec w obawie przed utratą sił.

332

Opiekun, krok, za krokiem, prowadzi Cię ścieżką poznania nowego, tajemnego oblicza świata. Wedle jego słów aby trwale stopić dwie jaźnie w jedną musisz zakraść się do cudzego umysłu w „sprzyjającej chwili”, która pozwoli Ci na jakiś czas przejąć pełną kontrolę nad podejmowaniem decyzji dotyczących ciała. Uczysz się cierpliwie medytacji, która pozwala Ci zacząć pływać w bezświadomości przez długie godziny, a z czasem również dni. Nurkujesz coraz głębiej i głębiej, niekiedy budząc się dopiero na granicy śmierci z odwodnienia, aż pewnego razu, wiele, wiele miesięcy później, docierasz do „dna”, Granicy.

Przekraczasz ją, oczyma wyobraźni widząc, jak z Twoich płuc ulatniają się ostatnie pęcherzyki powietrza – wspomnienia. Ciało, ołowiany balast, kotwica, owo chciwe sidło materii, przestaje Cię więzić, ruszasz zatem swobodnie w Podróż. Żegnaj, Ptaku! (372)

333

Wyobrażasz sobie miejsce, w którym czas niejako się zatrzymał, ludziom nie potrzeba od życia wiele więcej, niż już mają, mimo dosyć przeciętnej zamożności. Ta wizja Cię uspokaja? Pozwala zapomnieć o wszystkim innym? Budujesz ją konsekwentnie wraz z biegiem dni, a wkrótce tygodni. Opiekun cieszy się z Twojego zaangażowania, lecz pewnego dnia pyta wprost:

– Wierzysz (325) w moc, jaką władasz, czy tylko uciekasz w fantazję (310)? Nie chcę cię sprawdzać, po prostu bez prawdziwej wiary wszystko co robisz, to tylko szepty do kawałka drewna, zajęcie godne szaleńca.

334

Tak oto mijają długie lata, które siadają na Twoich ramionach niczym złowieszcze kruki, garbiąc Twą sylwetkę, odbierając siły. Pewnego wiosennego poranka na progu Dobrego Adresu staje wraz ze zbrojnym oddziałem pewien butny, młody przywódca, o którym wiesz, że w krótkim czasie podbił i zjednoczyć niemal połowę terenów wchodzących w skład dawnej Polski. Jakimś sposobem zdołał ustalić, że posiadasz klucz do ukończenia jego nader ambitnego planu wojennego, wiedzę. Pragnie poznać treść kroniki, aby nie tylko rzucić na kolana pozostałych wrogów, ale także w celu zrozumienia mechanizmów władzy, chciałby zostać naprawdę wielkim wodzem, nie tyranem, lecz nowym ojcem narodu. Ufasz mu? Udzielisz mu dostępu do kroniki (306)? Każesz iść precz (322)? Decyzja należy do Ciebie! Pamiętaj tylko, że niezależnie od dokonanego wyboru staniesz, jak zawsze, oko w oko z konsekwencjami swojego aktu woli, Ptaku.

335

Chciałbyś lepiej poznać grupy? Nic prostszego! Jak wiesz jest ich trzy; Keter, Jesod, Malchut (314), Chochma, Chesed, Necach (317), Bina, Gewura, Hod (311). Zawsze możesz też pomówić ze starcem (331), który jakiś czas temu polecił, abyś nazywał go Opiekunem.

336

Właściwie życie w tym miejscu nie jest wcale takie złe! Nie musisz troszczyć się o dach nad głową, jedzenie, ubranie… W gęstwinę leśną nie zapuszczają się bandyci, a dzikie zwierzęta, jeśli już jakieś odważą się podejść pod ludzkie siedziby, odpędzają wierne kończyny. Zresztą wśród tych bezwolnych sług nie brakuje też całkiem urodziwych kobiet… Zabijając czas uczonymi dysputami z Opiekunem, spokojnie tyjąc, spędzasz czas beztrosko, niekiedy tylko obserwując poczynania grup dbających o tablice, co jest Twoim jedynym obowiązkiem. Nie masz rodziny, nikt na Ciebie nie czeka tam daleko, w złowrogim świecie poza granicami lasu, dlatego też nie myślisz więcej o wędrówce. Twój dom jest teraz tutaj, wystarczy realizować starą maksymę; słuchaj, patrz, milcz, jeśli chcesz żyć w spokoju. Nie kwestionujesz racjonalności działań Opiekuna ani ucisku, w jakim żyją kończyny, po prostu cieszysz się komfortem, jakiego zaznajesz na stare lata. Wiesz, że zostaniesz tutaj aż do śmierci, Twoja wędrówka dobiegła końca.

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: Audi, vide, tace, si vis vivere in pace. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

337

Od Opiekuna nie dowiesz się niczego, co byłoby przydatne w zaplanowaniu ucieczki z tego miejsca, postanawiasz zatem osiąść na jakiś czas w wiosce niewolników, może od tych „kończyn” uda Ci się dowiedzieć czegoś ciekawego?

Płonne nadzieje! Nikt tutaj nie opuścił nawet wioski, a co dopiero lasu. Nawet nie rozumieją idei podróży, rodzą się tutaj, pracują i umierają. Przecież „to jest życie”. Zniechęcony, wolisz jednak zostać tutaj, wśród ludzi, niż nadal czekać w szałasie na kolejne dostawy jedzenia niczym zwierzę w klatce. (324)

338

Twoja prośba zostaje spełniona, otrzymujesz pod swoją pieczę małą tabliczkę, usytuowaną dosyć daleko na południe od polany. Twoim zadaniem jest obserwacja, a niekiedy ingerencja, ale przede wszystkim opowieści. Masz stale szeptać do tabliczki, nakazywać rozwój (315) lub stagnację (333), oczyma wyobraźni widząc efekty tej pracy. Nie może odpaść od drzewa, przegnić, ani zostać przez Ciebie porzucona. W taki wypadku bowiem, jak ostrzega Opiekun, społeczność, której stałeś się patronem czeka zagłada.

339

Budzisz się we własnym łóżku, nie mogąc sobie przypomnieć o czym właściwie śniłeś. Wiesz tylko, że była to historia pełna wyborów podejmowanych przez… Kogo? To chyba nie byłeś do końca Ty, lecz raczej jakiś awatar, którego losami zakulisowo sterowałeś. W pokoju jest jeszcze ciemno, ale dosyć widno, żebyś pojął, że świt jest o krok. Sięgasz do stolika, aby sprawdzić godzinę na telefonie, zauważając przy tym leżącą na poduszce obok grę książkową. No tak, zasnąłeś czytając! Zerkasz na okładkę obejmując wzrokiem znajomy tytuł, Vae victis. Przypominasz sobie inną, łacińską sentencję, w myśl której o tobie mówi bajka. Wzdychasz ciężko widząc, o której się zbudziłeś. Do budzika zostało jeszcze dwie godziny. Czas wracać spać, dobranoc!

Ukończyłeś grę książkową Vae Victis zdobywając jedno z zakończeń. To nosi tytuł: De te fabula narratur. Możesz jeszcze wielokrotnie zagrać w Vae Victis, aby poznać inne zakończenia naszej wspólnej historii oraz prowadzące do nich ścieżki fabularne. Pamiętaj tylko, że nie czeka na Ciebie to jedno jedyne „właściwe” zakończenie! Zawarta na tych stronach opowieść toczy się i kończy w zgodzie z podejmowanymi przez Ciebie decyzjami, w zgodzie z Twoją wolą! Tym razem Twoje decyzje doprowadziły Cię tutaj. Gratuluję i dziękuję za czas poświęcony mojej grze książkowej.

Beniamin Muszyński

340

Kończysz opróżniać puszkę, po chwili to samo czyniąc ze swoim pęcherzem. Zdejmujesz koszulę, czyniąc z niej prowizoryczną poduszkę, którą rzucasz na obmierzły materac. Leżysz, czując jak zmysły powoli odpływają, a Twój umysł pogrąża się w pustce.

Wstajesz, nie świadomy upływu czasu, jaki minął. Na zewnątrz jest jeszcze jasno, toteż przypuszczasz, że odpoczywałeś nie dłużej niż kilka godzin. Nagle uświadamiasz sobie, że słyszysz, zwielokrotnione przez echo, ludzkie głosy, które to prawdopodobnie były przyczyną przerwania Twojej podróży po krainie sennych mar. Wychodzisz przed szopę, natychmiast dostrzegając zbliżające się sylwetki. To grupka ośmiu osób, złożona z trzech dziewczyn i pięciu młodych chłopców. Najwyraźniej naruszyłeś ich zapasy, a niestety nie posiadasz nic, czym mógłbyś zrekompensować tę stratę. Masz ochotę uciec (344), chociaż zostałeś już zauważony, więc powinieneś raczej zostać i spróbować załagodzić sytuację (362). O ile Twoi rozmówcy będą skorzy uznać argumenty inne, niż własne pięści...

341

Odchodzisz, bacznie obserwowany przez dumną ze swojego zwycięstwa kobietę. Ostentacyjnie wchodzisz do sąsiedniej klatki, rzucając matronie wyzywające spojrzenie, ta jednak nie wydaje się być zainteresowana Twoim dalszym losem. Najważniejsze, że nie leżysz w JEJ klatce. Po raz kolejny kulisz się na betonowej powierzchni, tym razem, na szczęście, zażywając znacznie dłuższego dobroczynnego wypoczynku.

Wstajesz, gdy na zewnątrz panuje już delikatny półmrok. Czujesz się całkiem nieźle, w każdym razie nie widzisz już potrzeby odwiedzenia szpitala. Przypuszczasz, że lepszym rozwiązaniem byłaby wizyta na komisariacie (347), być może policjanci będą dysponować jakimś wykazem wypadków, do których doszło tego dnia. Nagle do Twojej „sypialni” wchodzi brudny, brodaty mężczyzna, mówiąc przyjaźnie:

– Dzień dobry, można?

– Tak, proszę – odpierasz zaskoczony. (B)

– Idź pan dalej – odburkujesz gniewnie (A)

A

– Proszę o wybaczenie jaśnie pana! – cedzi wściekle przez zęby Twój rozmówca, odchodząc gniewnym krokiem.

Odprowadzasz go podejrzliwym spojrzeniem, po czym spędzasz jeszcze trochę czasu na odpoczynku, nim ruszasz na poszukiwanie komisariatu. Na szczęście dość szybko trafiasz do piętrowego, szarego budynku, który z dala bardziej przypomina podupadający sklep, niż siedzibę stróżów prawa. (347).

B

– Ja tak na chwilę, odsapnąć. Idę nocować do Szewca, tobie też radzę przyjacielu.

– Szewca?

– To taki miejscowy doktor, ma noclegownie przy swoim gabinecie. Wspaniały człowiek, jeśli nie wiesz gdzie to jest, to zaraz pokażę ci drogę.

– Dziękuję, chętnie skorzystam – odpierasz, zaskoczony własnym entuzjazmem. (357)

– Dziękuję, nie skorzystam. (C)

C

Siedzicie przez jakiś czas rozmawiając, po czym ruszacie, każdy w swoją stronę. Dzięki wskazówkom od nieznajomego dosyć szybko odnajdujesz szary, piętrowy gmach komisariatu. Wchodzisz niepewnie do środka, zastanawiając się, czy przyjście tu rzeczywiście było dobrym pomysłem. (347)

342

Przez ponad godzinę penetrujesz kolejne dzielnice, nim w końcu dopuszczasz do siebie myśl, że to, co przeczy logice jest prawdą, a Ty znalazłeś się w samym centrum wydarzeń, których nie możesz pojąć. Miasto opustoszało! W dodatku wciąż krążysz w okolicach jego centrum, zupełnie jakby obrzeża przestały istnieć. Chciałbyś jak najszybciej opuścić to miejsce (346), chociaż z drugiej strony kusi Cię, aby skorzystać z chwilowego zawieszenia wszelkich praw i zakosztować radosnej destrukcji, dewastując co tylko zechcesz (348).

343

– Suką to była twoja matka! O ty, psie, menelu!

– Stul pysk, bo ci pikawa siądzie! – wrzeszczysz, czując jak tracisz panowanie nad sobą.

Czerwona na twarzy, kipiąca wściekłością rozmówczyni drży na całym ciele, jakby gotowała się do ataku. Zastanawiasz się, czy warto (360) dalej kontynuować tą utarczkę, czy raczej odjeść jak najszybciej z tej nieprzyjaznej okolicy (358).

344

Jesteś zdumionym tym, jak wiele pozostało Ci jeszcze energii. Puszczasz się pędem w stronę zbocza, po którym zszedłeś i błyskawicznie wchodzisz na górę, brudząc przy tym praktycznie całe ubranie. Na szczęście nikt nie rusza za Tobą w pościg, chociaż nie wykluczasz tej ewentualności. Czując jak serce kołacze Ci niespokojnie w piersi ruszasz żwawo w stronę miasta (345). Wtem kątem oka dostrzegasz cmentarz. Widok nekropolii całkowicie Cię zaskakuje, jak mogłeś nie widzieć jej ze szczytu! Masz dziwną ochotę wypocząć trochę pośród nagrobków (363). Nie umiesz racjonalnie wytłumaczyć tej potrzeby, po prostu wykwitła nagle w Twoim umyśle.

345

Wchodzisz do miasta zdyszany i umorusany błotem od stóp do głów. Siadasz bezwładnie na chodniku, łapiąc z trudem oddech. Odpoczywasz w ten sposób kilka minut, aż czujesz, że jesteś gotów do dalszej drogi. Chcesz już wstać, lecz powstrzymuje Cię czyjeś pytanie, wypowiedziane nie znoszącym sprzeciwu tonem.

– Wszystko w porządku?

Obracasz się i dostrzegasz dwóch, wyraźnie znudzonych, mężczyzn w mundurach.

– Policja! – wołasz radośnie. – Właśnie panów szukałem!

– W takim razie zapraszamy na komisariat.

Ruszasz posłusznie za swoimi przewodnikami, walcząc przy tym z irracjonalnym lękiem przed służbami mundurowymi. Przecież nie masz się czego obawiać, w końcu Ty jesteś ofiarą. A przynajmniej wszystko na to wskazuje. (347)

346

Nie wiesz ile już trwa Twoja wędrówka, może godzinę, może pięć. Tracisz rachubę czasu, uporczywie przemierzając coraz to nowe połacie miejskiego terenu. Metropolia zdaje się nie mieć końca, chociaż wiesz, że to niemożliwe. W pewnym momencie ulegasz całkowitej panice i biegniesz co sił przed siebie, aż wpadasz na szeroką, czteropasmową drogę, pełną porzuconych samochodów. Żaden z nich nie chce niestety zapalić, nawet ich radia milczą jak zaklęte. Podążasz tym szlakiem, który po pewnym doprowadza Cię do tunelu, przy którym stoi jakiś żołnierz. Gdy zbliżasz się do niego na odległości około pięciu metrów, mężczyzna mierzy do Ciebie z karabinu i bez słowa wyjaśnienia pociąga za spust (339).

347

Wbrew Twoim oczekiwaniom policjanci nie mają dla Ciebie dobrych wieści. Nie pasujesz do żadnego opisu związanego z zaginionymi osobami, a w bazie danych nie są zarejestrowane Twoje odciski palców. Równie dobrze mógłbyś w ogóle nie istnieć. Jakaś uprzejma policjanta dokładnie instruuje Cię jak masz dotrzeć do najbliższego szpitala (370), sporządza nawet mapkę. Dziękujesz i ruszasz w drogę, zerkając na szkic pokrywający starannie wyrwaną z notatnika kartkę. Zauważasz, że będziesz przechodził w okolicach jakiegoś parku (358). Zastanawiasz się nad możliwością zatrzymania się na trochę i odpoczęcia. Jakoś nie spieszy Ci się do szpitala, właściwie niemal straciłeś zainteresowanie dręczącą Cię dolegliwością. A może są to właśnie symptomy rozwijającej się choroby?

348

Wręcz zachłystujesz się absolutną swobodą. Ciężkim krzesłem, skradzionym z ogródka piwnego, niszczysz drzwi pobliskiego supermarketu, spełniając tym dawno już zapomniane marzenie z dzieciństwa. Objadasz się beztrosko łakociami, niszczysz też kilka kas, lecz nie znajdujesz w nich żadnych pieniędzy. Przed odejściem obficie skrapiasz dział z czasopismami zawartością kilku butelek paliwa do grilla i podkładasz ogień, mknąc natychmiast do wyjścia.

Z pewnej odległości oglądasz swoje dzieło, odchodząc dopiero, gdy niemal połowa sklepu stoi już w płomieniach. Ich widok sprawia, że postanawiasz „udekorować” w ten sposób jak najwięcej pobliskich budynków.

Ofiarami Twoich żądz zniszczenia stają się kioski, restauracje, bary... Podkładasz ogień nawet w teatrze i kościele. Uciekając przed gryzącym dymem ruszasz do innej części miasta, lecz powoli tracisz już zainteresowanie destrukcją. Rozpaczliwie poszukujesz jakiegokolwiek żywego stworzenia. Z początku Twoje intencje są raczej zbrodnicze, ale wraz z upływem kolejnych godzin chcesz po prostu zobaczyć coś żywego. Postanawiasz, że na jakiekolwiek zwierzę trafisz, natychmiast rozejrzysz się za jakimś jego przysmakiem. Niestety, Twoje poszukiwania nie przynoszą żadnych rezultatów. Przestraszony, postanawiasz jak najszybciej opuścić to przeklęte miejsce. (346)

349

– Co?! – ryczy rozjuszona rozmówczyni. – Jak mnie nazwałeś?!

– Tak, jak słyszałaś, suko! (343)

– Jak zasłużyłaś – rzucasz gniewnie, jednocześnie wychodząc z klatki, chcesz jak najszybciej opuścić tą okolicę. (358)

350

Ruszasz ospale w stronę osiedla, gdzie spodziewasz się znaleźć jakieś miejsce do złapania chwili wytchnienia (366). Marsz działa też na Ciebie pobudzająco, toteż równie dobrze mógłbyś zrezygnować z odpoczynku i rozejrzeć się po tej okolicy (353).

351

– Wypadek to ty możesz spowodować, menelu jeden! No idź mi stąd do cholery!

– Litości kobieto...

– Precz! – krzyczy rozmówczyni w teatralnym geście wskazując Ci wyjście z klatki.

– Miłego dnia – rzucasz pogardliwie, opuszczając betonowe „królestwo” rozmówczyni. (341)

– Suka – stwierdzasz, ruszając we wskazanym kierunku. (343)

352

Mężczyzna kiwa ze zrozumieniem głową, oddalając się pośpiesznie. Sprawił na Tobie wrażenie wyraźnie zadowolonego, że uniknął zaangażowania w tak „kłopotliwą” sprawę jak wezwanie pogotowia. Odpoczywasz jeszcze przez trochę, czując jak z wolna wracają Ci siły. Nie widzisz potrzeby odwiedzenia szpitala, toteż zastanawiasz się nad dalszymi posunięciami. Zastanawiasz się czy powinieneś powłóczyć się jeszcze trochę po tej okolicy (353), czy raczej iść w stronę centrum (358). Być może pod drodze ucinając sobie jeszcze krótki postój dla pełnego zregenerowania sił.

353

Przystajesz przy jednym ze śmietników, słysząc szum pędzących samochodów. Najwyraźniej w końcu dotarłeś do skraju tego dziwacznego osiedla. Uradowany perspektywą zmiany otoczenia dostrzegasz przygarbionego, brodatego bezdomnego, pobrzękującego reklamówką pełną puszek. Mężczyzna rzuca Ci uprzejme spojrzenie, pytając:

– Ty też idziesz do Szewca, kolego?

– Kogo?

– Nie jesteś z tej okolicy? Tu wszyscy nocują u Szewca, to świetny facet, doktor. Ma noclegownie przy swoim gabinecie, chodź ze mną, pokażę ci gdzie.

– Dziękuję, chętnie skorzystam – odpierasz, zaskoczony własnym entuzjazmem. (357)

– Dziękuję, nie skorzystam. Szukam raczej drogi do komisariatu. (341C)

– Niestety, nie tym razem. Mam zamiar jak najszybciej opuścić tę okolicę, miłego dnia! (358)

354

Stoisz na skalistym wzgórzu, nieopodal którego rozpościera się miasto. Widzisz czarne dachy stłoczonych przy sobie, szarych brył bloków, nieco dalej migają, pędzące po szerokiej drodze, barwne punkciki, to samochody. Obracasz się od miasta (355) i ruszasz ostrożnie w stronę krawędzi urwiska. Skarpa liczy około dwudziestu metrów, najwyraźniej jest to nieczynny kamieniołom, na co wyraźnie wskazują rdzewiejące wraki maszyn. Na dnie wyrobiska dostrzegasz sporą, drewnianą szopę (361). Szukasz jakiejś ścieżki na dół, po chwili obmyślając dokładny plan zejścia po jednej z, ostatecznie niezbyt stromych, ścian. Czując pociąg zarówno do metropolii, jak i tej kamiennej oazy, zmuszasz się do podjęcia decyzji, co do swoich dalszych poczynań.

355

Ruszasz powoli w stronę miasta, gdzie spodziewasz się ustalić kim właściwie jesteś, lub przynajmniej uzyskać jakąś pomoc. Maszerując przez kilka minut dostrzegasz położony na lewo od Ciebie, o dziwo niewidoczny ze szczytu wzgórza, cmentarz. Betonowa nekropolia jest dość rozległa, chociaż sprawia wrażenie stosunkowo nowej, szczególnie ze względu na dość niskie drzewa wyrastające gdzieniegdzie pomiędzy grobami. Czujesz, jak z każdym krokiem opuszczają Cię siły, zupełnie jakby bliskość ludzkich siedzib wysysała z Twojego ciała resztki energii. Masz ochotę odpocząć trochę wśród nagrobków (363), chociaż rozsądek podpowiada Ci, iż powinieneś raczej kontynuować wyczerpujący marsz (366).

356

– Nie będziesz mi mówił, co mam zrobić, złodzieju!

Nim jesteś w stanie w jakikolwiek sposób zareagować, potężny cios pozbawia Cię przytomności. Na szczęście szybko wracasz do realnego świata. Leżysz na ziemi, czując pulsujący ból prawej strony głowy. Dostrzegasz, że napastnik jest wyraźnie przestraszony, niepewnym głosem mówi:

– Dobra stary, idź już stąd...

Mnąc w ustach przekleństwo ruszasz chwiejnym krokiem przed siebie, rozmasowując bolącą skroń. (371)

357

Noclegownia ulokowana jest w samym sercu ośrodka, wewnątrz ponurego budynku, który z zewnątrz do złudzenia przypomina magazyn. Po wejściu przez moment nie możesz uwierzyć własnym oczom. To miejsce w niczym nie przypomina znanych z publicystycznych reportaży ośrodków. Nagle poczułeś się tak, jakbyś trafił do zupełnie innej epoki. Wewnątrz dość obszernej hali, być może rzeczywiście niegdyś pełniącej funkcję magazynu, ustawiono liczne łóżka szpitalne. Wyglądają na co najmniej czterdzieści lat, jedynie pożółkłe materace sprawiają wrażenie stosunkowo nowych. Zastanawiasz się, czy to miejsce spełnia jakiekolwiek normy sanitarne. Z drugiej strony dzięki tej ruderze „odpady” społeczne nie śpią na ulicach, co znacznie podwyższa estetykę okolicy, a przynajmniej zdejmuje sporo nieprzyjemnych obowiązków z władz porządkowych. Ciekawy układ – myślisz, zajmując miejsca na najbliższej „pryczy”. Czujesz, że tutaj jesteś dokładnie taki sam, jak wszyscy inni, tymczasowi lokatorzy tego miejsca. Zastanawiasz się przez chwilę, kim mogłeś być przed utratą pamięci. Czy naprawdę kimś „lepszym”, od otaczającym Cię ludzi? Porzucasz te jałowe rozmyślania, mrużąc powoli oczy. Chcesz, żeby ten dziwaczny dzień nareszcie dobiegł końca (359).

358

Mija co najmniej kwadrans, nim nareszcie opuszczasz blokowisko i trafiasz do rozległego, niezwykle zapuszczonego parku. Gdyby nie ławki, zniszczone, asfaltowe ścieżki oraz latarnie mógłbyś pomyśleć, że właśnie zawędrowałeś do samego serca lasu. Gęste zarośla praktycznie uniemożliwiają swobodną wędrówkę poza wytyczonymi ścieżkami. Może taki właśnie był zamysł architektów. O ile to miejsce w ogóle ktoś zaprojektował – myślisz. Siadasz na jednej z szerokich i, o dziwo, nie zdewastowanych ławek, niespodziewanie szybko poddając się zmęczeniu. Zapadasz w kojący, głęboki sen.

Wstajesz o świcie, obudzony hałaśliwym świergotem ptaków. Nieco zdezorientowany, krążysz przez trochę po zalesionym terenie, nim w końcu udaje Ci się znaleźć wyjście. Niemal natychmiast po powrocie na łono cywilizacji dostrzegasz, że tej nocy zaszła w nim jakaś groźna zmiana. (342)

359

Nowy dzień zastaje Cię w kompletnie opustoszałej noclegowni. Po przebudzeniu odruchowo sprawdzasz kieszenie, jednocześnie przypominając sobie, że nie mogłeś zostać okradziony, gdyż nie posiadałeś absolutnie niczego wartościowego. Zdezorientowany, ruszasz ku wyjściu, podświadomie przeczuwając, że w tej okolicy zdarzyło się coś złego. (342)

360

Rozjuszona kobieta zaczyna na oślep okładać Cię workiem ze śmieciami, który po chwili pęka, zasypując Cię odpadkami. Uciekasz czym prędzej od pomstującej wniebogłosy furiatki, odprowadzony wiązanką siarczystych przekleństw. Wybierając drogę na chybił trafił, zagłębiasz się coraz bardziej w gmatwaninie szarych bloków. (353)

361

Droga na dół nie zajmuje Ci wiele czasu, mimo, że podczas zejścia zachowywałeś się nadzwyczaj ostrożnie. Strzepując pył z nogawek spodni ruszasz ku drewnianej budowli. Z bliska widać wyraźnie destrukcyjny upływ czasu, który przemienił tą, solidną niegdyś, konstrukcję w rozpadającą się ruderę. Pozbawione jakiegokolwiek zamknięcia drzwi ustępują ze zgrzytem, Ty zaś wchodzisz do niemal pustego pomieszczenia. Prócz starego, obskurnego materaca, równie odpychającego koca, gazetek porno i kilkunastu puszek piwa nie ma tu nic wartego uwagi. Alkohol jest nie napoczęty, najwyraźniej to miejsce stanowi skrytkę dla miejscowej, młodej i gniewnej, młodzieży. Kusi Cię, żeby orzeźwić się znalezionym napojem (368), chociaż równie dobrze mógłbyś po prostu wypocząć tu trochę (371), nim wrócisz do miasta w poszukiwaniu jakiejś pomocy. Kto wie, może sen przywróci Ci pamięć?

362

Grupka staje około dwa metry od Ciebie, a najwyższy z chłopców, wyglądający najwyżej na ucznia szkoły średniej, pyta gniewnie, spoglądając przy tym bardzo wymownie na puszki:

– Smakowało?

– Musiałem się czegoś napić, widzisz przecież w jakim jestem stanie. Jestem chyba po jakimś wypadku, chociaż nawet tego nie pamiętam. Chciałbym odkupić wam te piwa, ale nie mam nic, portfela, dokumentów, nie wiem nawet jak się nazywam.

– Żulisz się śmieciu, to nie dziwne! Zakała społeczeństwa.

Powstrzymujesz się przed uwagą, że najwyraźniej on jest jego świetlaną przyszłością, zamiast tego pojednawczo proponując:

– Po prostu sobie pójdę, muszę poszukać w mieście jakiegoś szpitala, albo posterunku policji.

– Niech idzie, widzisz jak wygląda – proponuje jedna z dziewczyn.

– Prosił cię ktoś o zdanie? Nie? To daj mi gadać z człowiekiem i się nie wpieprzaj! – odcina się ostro samiec alfa tej piwnej watahy.

– Po prostu sobie pójdę, miej litość człowieku – prosisz. (367)

– Zamiast drzeć się na dziewczynę, po prostu skończmy to. Pójdę w swoją stronę. (356)

363

Przez dłuższy czas snujesz się wśród betonowych, rzadziej granitowych, płyt nagrobnych, przeklinając w duchu nierówne, asfaltowe alejki wijące się pomiędzy grobami. Szybko Twoją uwagę przyciąga szeroka, pomalowana na zielono ławka, ustawiona pod rozłożystym kasztanowcem, bodajże największym na tym cmentarzu drzewem. Siadasz na niej, czując jak ogarnia Cię błogie lenistwo. To miejsce w niewytłumaczalny sposób działa na Ciebie kojąco, masz ochotę położyć się i zasnąć (364), chociaż zapewne byłby to pewien rodzaju brak poszanowania dla zmarłych. Z drugiej strony, skoro są martwi, w czym może przeszkadzać im Twoja obecność? Mimo wszystko czujesz pewien dyskomfort psychiczny związany ze zaśnięciem w miejscu publicznym niczym pijak, może lepiej odejdziesz chociaż poza teren nekropolii (350)?

364

Szybko zapadasz w pokrzepiający sen, który trwa aż do rana. Niedługo po wschodzie słońca zostajesz obudzony przez wibrujący dźwięk silników przelatującej nieopodal eskadry śmigłowców. Mimo sporego hałasu jaki emitują maszyny, jeszcze dwukrotnie przelatujące nad cmentarzem, po raz kolejny zasypiasz, wstając dopiero około południa. Rześki i pełen energii ruszasz w stronę miasta. (342)

365

– Co się panu stało?

– Nie wiem, nie pamiętam. Obudziłem się na tamtym wzgórzu w takim stanie.

– W porządku, już dzwonię.

Mężczyzna, wyraźnie niezadowolony, że został wplątany w sprawę, która go nie dotyczy wzywa pomocy. Przez chwilę stoi zamyślony, jakby zastanawiają się, czy skoro wezwał już pogotowie może w spokoju odejść. Ostatecznie postanawia zostać, aż do przyjazdu karetki, co ma miejsce po jakimś kwadransie. Ambulans nie przyjechał na sygnale, jedynie migając ostrzegawczo błękitnymi światłami. Po trwającym kilku minut, wstępnym badaniu zostajesz położony na noszach. Pojazd rusza, a Ty mrużysz powieki, czując jak ogarnia Cię przyjemny spokój. (370)

366

Gdy docierasz do granicy rozległego blokowiska czujesz jak daje Ci się we znaki zmęczenie. Postanawiasz odpocząć wewnątrz klatki najbliższego bloku, gdzie z satysfakcją pozwalasz opaść ciężkim powiekom.

Nie wiesz, ile dokładnie trwała Twoja drzemka, lecz wciąż czujesz się wyczerpany, gdy ktoś brutalnie przerywa Twój wypoczynek jazgotliwym okrzykiem:

– Wstawaj pan, wstawaj!

Niechętnie otwierasz oczy spoglądając na pucułowatą, lekko pomarszczoną twarz tęgiej kobiety ściskającej w ręku torbę ze śmieciami i wykrzykującej gniewnie:

– Ty pijaku zasrany, wynoś się spać do parku!

Masz ochotę bronić się przed tymi oskarżeniami (369), chociaż nie jesteś pewien, czy przyniesie to jakikolwiek skutek. Może lepiej po prostu odjeść (341)?

367

– Dobra, cwelu, spieprzaj stąd!

Pośpiesznie spełniasz ten rozkaz, odprowadzony wybuchem szyderczego, choć nieco sztucznego, śmiechu rozbawionej młodzieży. Uniknąłeś wprawdzie konfrontacji, lecz nie czujesz się najlepiej będąc pomiatany przez młodocianego chuligana. Chcesz jak najszybciej dotrzeć w jakieś przyjazne miejsce i nareszcie, w godnych warunkach, odpocząć. (371)

368

Przyjazny syk otwartej puszki poprzedza łyk, sądząc po smaku, taniego alkoholu, którego z radością kosztujesz. Wsparty o drewnianą ścianę szybko kończysz pić pierwszy browar, nareszcie gasząc dręczące Cię pragnienie. Sięgasz po kolejną porcję zdobycznego napoju, którą tym razem smakujesz znacznie dłużej. Twój wycieńczony organizm łatwo wchłania rozweselającą substancję, toteż ogarnia Cię fala senności. Wprawdzie masz świadomość tego, iż powinieneś jak najszybciej skontaktować się z jakimiś służbami porządkowymi (371), lecz naprawdę masz ochotę uciąć sobie drzemkę (340), odkładając wszystkie swoje problemy na bliżej nieokreśloną przyszłość.

369

– Niech się pani uspokoi... – zaczynasz niepewnie.

– O nie! Ja już za długo to tolerowałam, ile razy wyjdę zawsze ktoś tu śpi, to jest noclegownia, czy co?! Wstydu pan nie ma?!

– Nie jestem pijany.

– No oczywiście, przecież sobie tu trzeźwiejesz pijaku!

– Potrzebuję pomocy, na miłość boską, miałem wypadek! (351)

– Idź w cholerę, suko! (349)

370

Po rutynowych badaniach zostajesz poinformowany, że poza kilkoma otarciami oraz ogólnym wyczerpaniem organizmu właściwie nic poważnego Ci nie jest. Tym bardziej dziwny i niepokojący jest fakt, że niczego nie pamiętasz. Lekarzy bardzo martwi Twoja amnezja, chociaż nie zlecono w związku z tym żadnych dodatkowych badań. Zostajesz umieszczony w, o dziwo, pustej sali. Po spożyciu lekkiej kolacji i łyknięciu kilku kolorowych pastylek zapadasz w głęboki sen.

Ranek zastaje Cię krążącego po szpitalnym dziedzińcu w poszukiwaniu jakiegokolwiek członka personelu, czy choćby innego pacjenta. Niestety, Twoje uporczywe wysiłki nie przynoszą żadnych rezultatów. Wychodzisz na ulicę, na której również nie dostrzegasz żadnego przechodnia. Szybko w Twoim umyśle miejsca zdumienia, a nawet zaciekawienia, zajmuje strach. (342)

371

Ruszasz w stronę wyjścia z kamieniołomu, licząc że dojdziesz do miasta szybciej, niż w przypadku ponownego wspinania się na górę. Po chwili wchodzisz na wyraźnie wydeptaną ścieżkę, która po pewnym czasie zmienia się w asfaltową, najeżoną dziurami nawierzchnię drogi. Mimo wszystko jest to dość wygodny szlak, toteż stosunkowo szybko docierasz do granic miasta, zagłębiając się w blokowisko. Tutaj siadasz na jednej z zdewastowanych ławek, łapiąc oddech. Jakiś przechodzień rzuca Ci podejrzliwe spojrzenie, zmuszając się jednak do zapytania:

– Wszystko w porządku?

– Tak, po prostu muszę chwilę odpocząć – odpierasz. (352)

– Nic nie jest w porządku, niech pan wezwie pogotowie! (365)

372

Wstajesz powoli z wilgotnej ziemi, czując w całym ciele tępy, pulsujący ból. Twoje ubranie jest w strzępach, zupełnie jakbyś przeżył jakiś poważny wypadek, albo brał udział w burdzie. Tego, niestety, nie możesz stwierdzić, Twoja przeszłość to czarna dziura. Nie masz przy sobie niczego, żadnej rzeczy, która chociaż w minimalnym stopniu zdradziłaby tajemnicę Twojej tożsamości. Zawiedziony, rozglądasz się dookoła. (354)

Table of Contents

Wprowadzenie

Prolog

Ogień podsycany przeszłością

Vae Victis

Ubi concordia, ibi victoria

Terra incognita

1

22

15

16

6

10

29

13

27

20

9

3

5

24

cześci A

8

19

26

28

2

25

17

7

12

14

4

18

23

11

21

32

62

74

61

86

98

53

95

38

część A tego paragrafu

część B tego paragrafu

57

31

85