Copyright © by Beniamin Muszyński, 2018.

Copyright © for this edition by Masz Wybór, 2019.

Autor: Beniamin Muszyński

Tytuł: Akty (samo)zagłady człowieka (nad)wrażliwego

Grafiki: Justyna Bzdoń (okładka)

Korekta: Anna Lisiecka, Michał Ślużyński

Redaktor techniczny: Beniamin Muszyński (wersja PDF, MOBI, EPUB)

Testy: Michał Ślużyński, Michał Rosiński

W niniejszej publikacji wykorzystano czcionkę Old Standard zaprojektowaną przez Alexeya Kryukova. Czcionka użyta zgodnie z licencją Open Font Licence.

Niniejsza publikacja nie może być modyfikowana ani odsprzedawana bez pisemnej zgody Wydawcy. Dozwolone jest jej kopiowanie, dystrybucja bezpłatna na licencji freeware oraz druk na papierze w dowolnej liczbie egzemplarzy.

Wydawnictwo Wielokrotnego Wyboru

(grupa nieformalna)

www.masz–wybor.com.pl

wydawnictwo@wydawnictwoww.pl

Wydawca oficjalny:

Redaktor Naczelny:

Beniamin Muszyński

ul. Sadowa 13/34

38–500 Sanok

www.masz–wybor.com.pl

magazyn.masz.wybor@gmail.com

ISBN 978-83-951564-2-7

Nakładem Wydawnictwa Wielokrotnego Wyboru ukazały się dotąd następujące pozycje [stan na Lipiec 2019]:

Gry książkowe:

1. Szklana Twarz, Beniamin Muszyński. Fantastyka.

2. Zaginiony, Beniamin Muszyński. Horror.

3. Tajemne Oblicze Świata, Mikołaj Kołyszko. Horror.

4. Janek – Historia Małego Powstańca [wersja I], Beniamin Muszyński, dr Maciej Słomczyński. Edukacyjna.

5. Pokuta, Beniamin Muszyński. Thriller.

6. Tajemne Oblicze Świata II: Piekielny Szyfr, Mikołaj Kołyszko. Horror.

7. Tło, Beniamin Muszyński. Fantastyka/Społeczna.

8. Uwikłana, Beniamin Muszyński. Sensacja.

9. Incydent, Beniamin Muszyński. Horror.

10. Przesyłka, Michał Ślużyński. Fantastyka.

11. Callista, Przemysław Pociecha. Fantastyka/Baśń.

12. Prywatne Śledztwo, Beniamin Muszyński. Detektywistyczna/Historia alternatywna.

13. Marsz Hańby, Piotr Bąkowski. Fantastyka/Historia.

14. Marcewo, Beniamin Muszyński. Sensacja.

15. Plaga, Beniamin Muszyński. Sensacja/Weird fiction.

16. Wilcza Siostra, Ewa Bednarek, Dominik Matusiak. Dark fantasy.

17. Afrykański świt, Beniamin Muszyński. Przygodowa.

18. Za wszelką cenę, Adam Jankowski. Katastroficzny.

19. Pompeja, Wojciech Kowalczyk. Wojenna.

20. Ten Dom, Agnieszka Wiatrowska. Horror.

21. Chwała, Beniamin Muszyński. Fantastyka/Społeczna.

22. Ostatni kurs, Beniamin Muszyński. Przygodowa.

23. Dinara: Prastare szczyty, Beniamin Muszyński. Przygodowa.

24. Oni, Beniamin Muszyński. Edukacyjna.

25. Jestem, Beniamin Muszyński. Weird fiction

26. Pierścień lorda Hatifnata, Andrzej Betkiewicz. Fantastyka.

27. Amelia, Dominik Matusiak. Thriller.

28. Koniec, Dominik Matusiak. Horror.

29. Ręka Pana, Paweł Bogdaszewski. Horror.

30. Vae victis, Beniamin Muszyński. Fantastyka.

31. Skafander, Paweł Bogdaszewski. Horror.

32. Akty (samo)zagłady człowieka (nad)wrażliwego, Beniamin Muszyński. Weird fiction.

Inne:

1. Przebudzenie, Beniamin Muszyński. Opowiadanie [Weird fiction].

2. Groza jest święta, Mikołaj Kołyszko. Rozprawa naukowa.

3. Witraż, Beniamin Muszyński. Zbiór opowiadań [Groteska, Fantastyka, Horror, Weird fiction].

4. Hipoteza, Beniamin Muszyński. Powieść [Postapokalipsa].

5. Fantasmagorie, Beniamin Muszyński. Powieść [Groteska, Weird fiction].

We współpracy:

1. Moja Mała Trylogia, Beniamin Muszyński. Zbiór powieści [Political fiction, Weird fiction].

2. Dziecięce koszmary i fantazje, H. P. Lovecraft (tłum. Mikołaj Kołyszko, Radosław Jarosiński). Zbiór opowiadań [Weird fiction].

LEKTURA ZAWIERA TREŚCI MOGĄCE ZOSTAĆ UZNANE ZA NIEODPOWIEDNIE DLA NIELETNICH CZYTELNIKÓW.

Beniamin Muszyński

Akty (samo)zagłady

człowieka (nad)wrażliwego

Oto grób Twój Wojtku!

Ze słów wzniesiony...

1

Piękny, piękny dziś dzień na śmierć! – Takie są myśli Wojtka, Dobrego Człowieka, naszego bohatera, który przekroczył już jakiś czas temu wiek chrystusowy i bliżej mu do czterdziestki niż dalej. I istotnie, ma on (moim zdaniem) wiele racji! Jest pochmurny, acz ciepły czerwcowy poranek. Majestatyczny, chciałoby się rzec, dostojny - o to to! Dostojny! Wnętrze taryfy wypełnia muzyka, leci niezapomniane Goodbye Horses (Q Lazzarus). Te dziwaczne dziesiątki, całe dziesiątki wspólnych seansów Milczenia owiec! Tytus niezdrowo uwielbiał ten niepokojący film, po każdym ponownym obejrzeniu znaczył markerem na płycie kropkę, trofeum. Znał dialogi na pamięć, czasem szeptał je z nabożną czcią, niekiedy smarował ciało kremem wtedy, gdy z ekranu żądał tego Buffalo Bill. Lubił także ponoć… Czas przeszły… Czy Tytus żyje? Cóż, tego chciałby dowiedzieć się Wojtek, nasza mała ćma zmierzająca po latach ku płomieniowi, od którego niegdyś roztropnie umknął. A my z nim, ja i Ty, poprzez kolejne strony tej drzewiastej opowieści.

Drzewiastej? A tak, tak! Będziemy wędrować po gałęziach rozdziałów niczym małpy, bo czy nie tym jesteśmy? Myślącymi małpami… Każdy rozdział kończył się będzie bezpośrednim przejściem do następnego (stosowny numer znajdziesz w nawiasie na jego końcu) albo też nasza literacka wędrówka zależeć będzie od Twojej decyzji. W takim wypadku znajdą się dwa lub więcej odnośniki do innych rozdziałów podane w nawiasach kończących zdanie określające pewną czynność, jaką może podjąć Wojtek. Zobaczysz zresztą, jak to działa w praktyce, nic strasznego, bez obaw! Możesz naturalnie przeczytać wszystko od deski do deski, ale na tej ścieżce nie czeka na Ciebie nic prócz chaosu. Jeśli chcesz podjąć wraz ze mną, Autorem, tę literacką wędrówkę, to serdecznie zapraszam! Pamiętaj! Tekst ów nie ma jednego, właściwego zakończenia, lecz wiele, wiele różnych, zależnych od podjętych przez Ciebie decyzji. Możesz do niego wracać, aby poznać coraz to nowe gałęzie fabularne, buszować w koronie tego drzewa słów. Proszę, oto ster fabularny, od tej pory to Ty odpowiadasz za losy Wojtka! A cóż tam u niego?

Taksówka zajeżdża właśnie na parking pod dziesięciopiętrowym blokiem, a radio wygrywa smętnie Mad World (Gary Jules). Wojtek płaci za kurs, zabiera z siedzenia mały pękaty plecak, swój jedyny bagaż na tę podróż do miasta, które opuścił bez mała siedem lat temu w wielkim pośpiechu, poniekąd ratując tym życie. Hen, hen wysoko ponad nim, na ostatnim piętrze, w garsonierze nazywanej przez swojego lokatora Iglicą mieszkał (nadal mieszka?) Tytus, najwierniejszy przyjaciel naszego Dobrego Człowieka, jak niegdyś tutaj nazywano Wojtka. Z jego powodu musiał uciekać, zacząć nowe życie, a teraz, gdy owo życie doskwiera mu niemiłosiernie, rani z każdym oddechem jego Ducha, wraca tutaj. Po co? Czy nie wie, że wciąż czyhać może tu na niego śmierć? Kto wie, czy w istocie nie pożąda jej skrycie… Dowiedzmy się tego! (3)

Ps. Poszczególne gałęzie naszego literackiego drzewa nie są nazbyt długie, dlatego też w miarę możliwości poświęć, proszę, swój czas na przeczytanie za jednym razem całej historii, którą opowiesz sobie za pomocą własnych wyborów. Wczujesz się dzięki temu w puls, rytm słów, cegiełek, które dla Ciebie złączyłem w gmachy zdań i budowlę całego tego dzieła.

2

Rzeka w tym miejscu nieodmiennie kojarzy się Wojtkowi z jego dobrym kolegą, a wielkim przyjacielem Tytusa, nieszczęsnym Mikołajem. Dosyć często przesiadywali w tych właśnie chaszczach, raz wznosząc nawet prowizoryczny ołtarz „dla opiekuńczego węża tej rzeki” z ziemi i porzuconej nieopodal sterty gruzu. Skąd ten pomysł? Starszy od nich o dekadę Mikołaj roztrwonił spadek po tragicznie zmarłych rodzicach na koszty utrzymania się w mieście, nie podejmując nigdy pracy zarobkowej, a wolny czas poświęcił na studia religioznawcze i skompletowanie imponującej biblioteczki o tej tematyce. Po uzyskaniu tytułu doktora odrzucił ofertę pracy na swojej Alma Mater, do reszty poświęcając się badaniom nad kultami wodnych istot w różnych zakątkach świata. Spędzał wiele czasu z Tytusem, z niewiadomych przyczyn uważając go za niezwykle cenne źródło wiedzy tajemnej. Podczas ich ostatniego spotkania mgliście wspomniał o poznanych za pośrednictwem darknetu magach chaosu, uważających Lovecrafta za nieświadomego proroka, a zatem orędownika rzeczywiście istniejących sił i konieczności wyjazdu na parę miesięcy w okolice pustyni Gobi. Nigdy więcej go nie spotkali.

Właściwie nikt nie znał nawet nazwiska Mikołaja, a to, co opowiadał o sobie ludziom, po skonfrontowaniu kilku wersji nie było spójne. Kimkolwiek był, zniknął z dnia na dzień. Tylko Tytus nie przejął się tym zbytnio, twierdząc ze spokojem, że Mikołaj po prostu poznał tajemne oblicze świata, ale go nie zaakceptował i szuka po omacku czegoś, co uważa za prawdę. Wojtek spogląda na zarośnięte resztki ołtarza - sądząc po śladach, przerobionego na grilla. Gdzie jesteś, Mikołaju? Wojtek odchodzi znad rzeki, rusza gdzie oczy poniosą. (96)

3

Winda pnie się ku górze, skrzypiąc złowieszczo tak, jak to zawsze miała w zwyczaju. Mijając siódme piętro, zwalnia nieco, jakby dla nabrania sił, aby nareszcie dobrnąć do dziesiątego. Dzwoni z ulgą, rozwiera blaszane wargi, z których wychodzi Wojtek, stając nieomal tuż pod dobrze znanymi drzwiami. Numer mieszkania jest sprzeczny, jak zawsze sobie mówili, sześć i siedem, niedoskonałość versus perfekcja, bój o duszę. Dobry Człowiek długo zwleka, podnosi dłoń do dzwonka, pozwala jej opaść, muska opuszkami palców framugę. W końcu dobywa z kieszeni klucz, ów potworny prezent sprzed lat, kroplę, która przelała czarę. Tytus podarował mu go, tłumacząc, że teraz Wojtek będzie mógł spróbować zakraść się nocą, żeby zadać cios nożem w Tytusowe serce, nożem do filetowania ryb. Wszystko to wpisywało się w ogólny ich plan ostatecznego pokonania rzeczywistości, ujrzenia jej prawdziwego oblicza, owego bezlitosnego Uroborosa. Zażądał też, aby i Dobry Człowiek wręczył mu prędko kopię klucza do wynajmowanego podówczas mieszkania. Obaj mieli sypiać pod pierzyną świadomości możliwej śmierci, otworzyć serce na prawdę i stal. Nie takiego posłania pragnął dla siebie Wojtek, chociaż więc lękliwie przyjął feralny klucz przyjaciela, nie odwzajemnił się tym samym, wybrał bezpieczną tułaczkę. A teraz tym to właśnie Kluczem otwiera trwożnie drzwi garsoniery, spadku dla Tytusa po jego zmarłej babci. Wkracza w przeszłość, przestępuje próg, Rubikon. Nie zastaje nikogo prócz dusznych oparów szaleństwa.

Przestrzeń szczelnie wypełniają książki poupychane na mnóstwie regałów skleconych z byle czego, najpewniej fragmentów mebli znajdowanych pod śmietnikiem. Podłogę wyścielają gazety, a raczej same ją stanowią, bowiem warstwa papieru jest bardzo gruba, solidnie ubita. Klepisko ze słów. Przejście blokuje wielki kojec, pełen poduszek, nakryty niedbale szarym kocem. To tutaj Tytus śpi? Jak pies? Wszak często nazywał się psem! Wojtek mija brudny barłóg obłędu, idzie dalej, ku światłu. Jego jedyne źródło to dwa okna naprzeciw drzwi, z których jedno żółte jest od brudu, a drugie - wypolerowane na wysoki połysk. Tytusowy dualizm i tutaj znalazł ujście! Brak stołu, a nawet krzeseł zmusza Wojtka do pozostawienia plecaka wprost na papierowej podłodze, obok jakiegoś kartonu służącego za kosz. Umywalka wystaje żałośnie ze ściany, wciśnięta pomiędzy regały, ukoronowana małą szafką, której górna półka ugina się pod książkami, a na dolnej leżą jeno kubek, talerz, sztućce i cudacznie pokraczna, drewniana miska–maska. Brak tu lodówki, a nawet sztucznego oświetlenia, jak dostrzega Wojtek, kierując wzrok ku sufitowi, gdzie w miejscu lampy sterczą żałośnie dwa zaizolowane niedbale kable. Sufit! Granatowy, pełen białych kropek, rozprysków farby. Śpi więc pod gołym niebem pies ów dziwaczny, właściciel tej książnicy mieszkalnej. Dobry Człowiek czuje na barkach ciężar obłędu, dusi go atmosfera tego miejsca, chwyta za klamkę okienną, szarpie - na próżno. Czyste okno jest zagwożdżone, nie sposób go użyć. Brudne natomiast bez problemu daje się otworzyć na oścież i dostrzec przy tym, że na zewnętrznym parapecie przylepiono ostrzeżenie. Zalaminowana, wyblakła kartka nakazuje: „NIE SKACZ!”. Wojtek cofa się, kieruje ku wyjściu, lecz skręca, odsłania kotarę z koca, która pełni rolę drzwi do łazienki.

Ciemno tu. Wojtek dostrzega wprawdzie włącznik i używa go, lecz bez wielkiej nadziei na sukces. Niespodzianka! Ta przestrzeń posiada sprawne oświetlenie, z sufitu zwiesza się smętnie rozżarzona właśnie żarówka. Wisielec, co mrok przebija! Cholernie mocna, mały reflektor nieomal. Przesadnie ostre światło wydobywa głębokie cienie, rani oczy. To musi być chyba jakiś fabryczny model, dobry jedynie na halę produkcyjną. W jej intensywnym blasku lśni upiorna białość wypucowanych kafelków, starej emaliowanej wanny i sedesu. Pralki brak, podobnie jak wszelkiego innego zwyczajowego wyposażenia, włącznie z papierem toaletowym. Duszące opary środków czystości podrażniają Wojtkowe błony; cofa się, ale wraca tu. Czy to miejsce zawsze jest tak sterylnie czyste? A może Tytus co jakiś czas urządza generalne sprzątanie? Kto go tam wie… Pies szalony! Wojtek zerka na sedes bez klapy, z koślawą, drewnianą deską, najpewniej Tytusowej roboty. Robi krok w tamtą stronę, kala butami śnieżnobiałą podłogę, czyta. Co czyta? Drewno pokrywa tekst, wypalony jakby lutownicą. Niezdarne pismo Tytusa. To po francusku! Stale powraca „baron de Charlus”, zapewne wypalony fragment o nim opowiada. Wojtek uśmiecha się, uwielbiali przyjaciele tego poczciwca zapalczywego! Cofa się, gasi światło, staje bezradnie w korytarzyku, wzrok na kojcu zatrzymuje. Co ma myśleć o tym wszystkim? To gniazdo cudaczne, jakie uwił dla siebie Tytus pozwala mu cieszyć się ostateczną wolnością (46), czy też raczej tkwić w kokonie samotności (98)? I w ogóle, jak to możliwe, że on, Wojtek, musi w tej właśnie chwili pomyśleć to albo to? Przecież ktoś go ewidentnie kontroluje! Zmusza do podjęcia decyzji! Oj! Chyba przeczuwa (19), że to TY siedzisz mu w umyśle, niczym w judasza zerkasz poprzez oczy, pociągasz za sznurki!

4

Kiedy ucieka się przed czymś przerażającym wystarczająco długo, w człowieku może zrodzić się gorące pragnienie przerwy. Nie wybawienia, to bowiem jest niemożliwe, ale też nie klęski, a po prostu chwili wytchnienia. Lata cierpień wypaczyły Wojtka, wykoślawiły jego percepcję świata, uwierzył szczerze, że owo cierpienie ducha to stan właściwy, normalny, jedyna prawdziwa rzeczywistość. Nie szukał nigdy prawdziwej pomocy, a jedynie uciekał stale przed dyszącym mu w kark bólem. Zaznawszy paru lat spokoju u boku żony, teraz znów jest w biegu. Wieczny tułacz! Wyszedł właśnie na szczyt wieży, balansuje blisko krawędzi, ale wciąż w bezpiecznej od niej odległości. Otwiera oczy, dopiero teraz zdając sobie sprawę z tego, że je zamknął.

Leży w kałuży własnej krwi, obok niego klęczy uśmiechnięty przyjaźnie Tytus. Na bladej twarzy Wojtka gości spokój, nie ma już siły niczego powiedzieć. Jego przyjaciel, jego zabójca, zapewnia natomiast:

– Już w porządku, w kolejnej fazie Cyklu nie będziesz istniał, idea Wojtka pozostanie uśpiona, odpoczniesz. Należy ci się! Tak się zawsze szarpałeś… Myślę, że razem z tobą poznika na jakiś czas wielu, wielu podobnych, nadwrażliwych, cierpiących, kruche róże nieszczęsne… Pod szklanymi kloszami nieistnienia nabierzecie sił!

Wojtek gaśnie ze spokojem, jego umysł wypełnia ciepłe wspomnienie. Ma kilka latek, leży pod kocem, rodzice oglądają jakiś film, jest w nim dużo pięknej muzyki, śmiechu. Ktoś, mama albo tata, głaszcze go po głowie, przeczesuje jasne loki. Jest bezpieczny, ciepło mu.

Tytus wstaje od zwłok, bawi się zakrwawionym nożem, nie wie, co ma z nim zrobić. W końcu idzie z nim w stronę łazienki, zaczyna napełniać wannę. Jego misja dobiegła końca, Głos Bez Słów już nigdy go nie nawiedzi, to będzie błoga cisza! Rozbiera się, zanurza, szykuje do snu, przykładając ostrze do przedramienia, zaczyna grać. Pięknie gra. Naprawdę!

5

Wojtek śmiało wkracza na dach wieży, pod ociekające krwią niebo. Zewsząd otacza go przestrzeń wypełniona żółtawą mgłą, której niezdrowa barwa przywodzi na myśl ropiejącą ranę. Nie widać powrotnej drogi do wnętrza wieży, stoi samotnie pośrodku niczego, ze stopami na sklepieniu budowli pełnej iluzji. Mógłby zburzyć (68) ją jednym tupnięciem, raz na zawsze, obrócić w gruzy, które posłużyłyby mu za nagrobek. W jego mocy jest to zrobić, pytanie tylko czy tego pragnie? Może zawsze odejść z tego miejsca, uciec gdzieś w ten tekst (17), pozwalam mu na to. Na tym samotnym szczycie niczego już nie musi, wszystko może, grzech jest niemożliwy do popełnienia bez sędziego i prawa, oto absolutna wolność! Oto samotność zwycięzcy...

6

!

!!

!!!

Nie spodziewałem się tutaj Ciebie! Przecież nie sposób dotrzeć do tego rozdziału w wyniku podjęcia jakiejś decyzji, a jedynie na drodze omyłki (Kłamię! Można tu dotrzeć również w wyniku pewnej ucieczki!). Sprawdź dokładnie jeszcze raz, jaki był numer, do którego chcesz dotrzeć. A może… Przeglądasz po prostu kolejno rozdziały albo wybrałeś jakiś na chybił trafił? Cóż, nie zabronię Ci tego, chociaż nie tak przygotowałem ścieżki prowadzące poprzez naszą wspólną historię. Z drugiej strony sama forma niniejszego tekstu skłania do jego eksploracji, więc to miejsce możesz uznać za rodzaj sekretnych drzwi, za którymi stajemy twarzą w twarz, bez Wojtka. A skoro już tu świadomie jesteś, to czas na kolejną decyzję.

Nie będę owijał w bawełnę, Twoje nagłe zniknięcie z toru fabularnego kompletnie rozbiło naszego bohatera, czy też raczej otworzyło mu oczy. Raz zwątpiwszy w otaczającą go rzeczywistość Dobry Człowiek postanowił ze sobą skończyć (59). Prawda go przerosła, taka jest jego decyzja. Możesz mu na to pozwolić albo postawić veto, wrócić do początku historii (1), gdzie wasza wspólna droga zacznie się ponownie. Jest też i trzecia opcja, ale zanim do niej przejdę, to powiedz mi, proszę, czy podczas obecnej lektury (nie interesują mnie poprzednie, jeśli miały miejsce) Tytus objawił Ci Drogę Wielkiego Psa? Tak (60) czy nie (27)?

7

Gnaj, Wojtku, gnaj przed siebie! Gna. Biegnie, dopóki starcza mu sił! Płuca ma nasz bohater wydolne, zaleta częstej gry na saksofonie, ale mięśnie nieprzyzwyczajone do takiego wysiłku szybko odmawiają mu posłuszeństwa, ostry ból nogi zmusza do postoju. Nikt go nie ściga, tyle dobrego! Serce łomocze zapamiętale, w uszach szumi, dłonie drżą spazmatycznie, ale twarz spowija uśmiech. Niedawny akt dewastacji cieszy naszego bohatera, kłębiące się pod skórą emocje znalazły ujście. Idzie dalej przed siebie, z początku jedynie wybierając drogę na chybił trafił, a potem idąc śladem zasłyszanych w oddali dźwięków muzyki. Ktoś gra ostro, nienawistnie, głośno. Trafia na mały placyk pełen garaży, to z jednego z nich płyną gitarowe riffy walczące o pierwszeństwo z nawałnicą perkusji, a obie walczące strony podjudza chrapliwy wokal. Na chwilę wszystko cichnie, muzykę zastępują krzyki, zespół się kłóci. W końcu ponownie odzywają się instrumenty, tym razem w sposób bardziej skoordynowany. Jakaś punkrockowa kapela ćwiczy swój nowy kawałek! Chcemy go posłuchać (43)? To piosnka oparta na prawdziwych wydarzeniach. Naprawdę! A może nie masz na to ochoty? W takim wypadku możesz poprowadzić Wojtka gdzie indziej (30).

8

Wojtek czuje, jak bliski jest zanurkowania w przeszłości, aż na samo dno butelki. Żegna się z Anką, pospiesznie, niedbale, panicznie. Odchodzi szybkim krokiem, nie ogląda się za siebie, ucieka. To jego sprawdzony sposób! Całe życie przed czymś umyka, najpierw przed domem rodzinnym, głośnym, pełnym wrzasków, potem od odpowiedzialności, aby w końcu umknąć przed nieodpowiedzialnością w dorosłe życie, do Obowiązków, a od nich czmycha w świat muzyki… I tak bez końca. Tchórzy? Jakie to ma znaczenie, skoro ten właśnie pęd wprawia go w ruch, pozwala iść naprzód, nie osiadać na mieliźnie marazmu?

Tytus wybrał inną ścieżkę, konfrontację z własnymi demonami, wkroczenie w przestrzeń mroku, który podążał jego tropem. Widzieliśmy już pewne efekty tej drogi, wkrótce ujrzymy ich więcej. Odważnie stanął naprzeciw siebie ten człowiek, spojrzał w otchłań, a ona spojrzała w niego. Wojtek nie chce patrzeć ani za siebie, ani na siebie, umyka od swojego mroku, prosto ku słonecznemu widnokręgowi.

Dwie różne drogi, dwóch różnych ludzi, pędzą przed siebie w przeciwnych kierunkach, jeden do światła, drugi ku ciemności i… Wszystko wskazuje na to, że koniec końców staną twarzą w twarz, zapomnieli biedacy o kulistości świata! Dwa przeciwstawne wektory mknące po globie życia lada moment zderzą się, co jest zasługą moją i Twoją. Ja naznaczyłem tory fabuły, Tobie przypadły w udziale zwrotnice decyzji.

A nasze życie? Też uciekamy w złudnej nadziei, że do uniknięcia jest to, co w istocie nieuniknionym być musi? Kto wie! Ja wierzę w wolną wolę, zresztą podobnie jak Wojtek, nieświadomy literackiej natury swojego istnienia. Kto pociąga za nasze sznurki? W ogóle są jakieś sznurki? Basta! Lepiej nie igrać z myślą o sznurze, czasem bywa bowiem aż nazbyt kusząca. Ruszajmy dalej. (97)

9

– Kretynka to przesada, ale ok, przyznaję, że miałaś rację, popełniłaś spory błąd.

– Na układy nie ma rady, co?

– No na to wychodzi. Czasem trzeba zacisnąć zęby i jakoś iść do przodu.

– A ty?

– Co ja?

– Też zaciskasz zęby? Nie obraź się, ale Dobry Człowiek, którego znałam, nigdy, kurwa, nigdy nie pochwaliłby konformizmu.

– Dobry Człowiek to teraz Wojciech, przykładny mąż, poukładany facet, który nie pieprzy sobie życia w jakiejś autodestrukcyjnej spirali powielania tych samych błędów.

– Brzmi jak rozsądny facet.

– Staram się.

– I co?

– W sensie?

– Jesteś szczęśliwy?

– Tak – odpowiada bez zastanowienia Wojtek, ale dodaje też: – Tylko czasem brakuje mi, czy ja wiem, tego uczucia spadania. Rozumiesz? Kiedy lecisz w dół i wiesz, że może być tylko gorzej, brak nadziei to trochę… Wyzwolenie.

– E! To gadka Tytusa, nie pamiętasz?

– Może miał trochę racji.

– Jak go jednak spotkasz, to zobaczysz, że nie. Czyli koniec końców zostałeś konformistą.

– Każdy człowiek nim jest do pewnego stopnia.

– Wykręcasz się.

– A nawet jeśli, to co w tym złego? W rozsądnych granicach warto dbać o swoje interesy, grać (82), zamiast ciągle oglądać się na drugich (10).

– Wierzysz w to? Wiesz, nie chcę cię jakoś cisnąć, serio jestem ciekawa. Zawsze byłeś raczej typem ostrego nonkonformisty, buntownika, jak my wszyscy zresztą. Tylko znowu właśnie my wszyscy tu zostaliśmy, a ty dałeś radę jakoś zmienić sobie życie na lepsze.

Wojtek duma nad odpowiedzią, zagląda w głąb siebie. Koniec końców cała jego ucieczka sprzed lat była niczym innym, jak samolubnym aktem porzucenia wszystkich bliskich sobie osób, których obecność w jego życiu generowała coraz to nowe problemy. A może po prostu przyzwalało mu to towarzystwo na bycie w pełni sobą, a ujrzawszy własną naturę postanowił wyprzeć ją, uciec hen daleko, do świata normalności, masek. Ciężko żyć, kiedy obrzydza cię morda widziana w lustrze!

10

Wojtek długo nosił się z zamiarem wielkiej życiowej zmiany, przewartościowania wartości. Nieraz przed swoją ucieczką myślał o niej, fantazjował skrycie. Zawsze jednak powstrzymywał go lęk przed tym, jak to wpłynie na innych. Nie byli przecież bandą nihilistycznych pijaków, chociaż lubili czasem tak o sobie myśleć, tylko młodymi ludźmi już tak bardzo poranionymi przez życie, że bali się każdej kolejnej zadry. Zamknięci we własnych światach, twierdzach połączonych ze sobą tylko kruchymi mostami rozwieszonymi nad przepaścią samotności. Przepuszczając przez palce czas, ukryci przed światem w pancerzach knajp, próbowali dociec źródła swoich cierpień. Łączyło ich poczucie krzywdy, niechęć do swoich matek, chęć do picia oraz splot wydarzeń, który zadecydował, że poznali się i zaprzyjaźnili. Z biegiem lat, zgodnie z efektem kuli śniegowej, grupka była coraz liczniejsza, a nowe, nie zawsze przez wszystkich mile widziane, twarze co raz zasiadały u wspólnego stołu. Ten zbiór wykolejeńców był dla Wojtka, i nie tylko dla niego, substytutem rodziny, grupą wsparcia, po prostu bliskimi ludźmi. Do czasu.

Coraz bardziej ekscentryczne zachowanie Tytusa działało jak czad, podstępnie i niemal bezobjawowo otumaniając wszystkich, odbierając wolę działania. Każda próba wyrwania się z zaklętego kręgu spotkań, rozmów na te same tematy, w tym samym miejscu, o tej samej porze, kończyła się porażką. Skruszony grzesznik wracał po najwyżej paru tygodniach, zamawiał piwo i zajmował swoje miejsce. A karuzela życiowego bezruchu kręciła się nadal, bez ustanku, w takt skocznej, acz hipnotycznej muzyki odbierającej wszelkie poczucie rzeczywistości.

Wojtek dał radę z niej zeskoczyć, ale cała reszta została pozostawiona na pastwę własnego losu. Nie spróbował wrócić po dwóch czy trzech latach, kiedy uporządkował już swoje życie, aby pomóc któremuś z dawnych kompanów stanąć na nogi. Nie szukał kontaktu, próbował o wszystkich i wszystkim zapomnieć. A teraz, samemu będąc ponownie w dołku, wrócił do tych, którzy jako jedyni mogli rozumieć, co to znaczy czuć, że jest się na dnie. Wszystkie te ponure rozważania są chyba wypisane na twarzy Wojtka, bo Anka pyta z nadzieją w głosie:

– Skoczymy na jedno? Tu obok jest fajna knajpka, walniemy browar, dwa, albo po dużej lampce wina. Stawiam!

Napić się? Co ty na to, Wojtku? Wiesz, co napisał niegdyś apostoł: wraca pies do wymiocin swoich, umyta świnia znów się tarza w błocie! A może jednak? Koniec końców to tylko jedno, no, może dwa piwka. Chcesz (13)? Nie (8)? Jakie to ma znaczenie! Dobrze wiemy, ja i Ty, że wola Wojtka zależy od Twojej, decyduj zatem!

11

Tytus porusza się coraz wolniej, mniej chaotycznie, w końcu zamiera w bezruchu. Tkwi tak przez jakiś czas, nim w końcu zaczyna machać na Wojtka, prosi przyjaciela żeby się zbliżył. Nasz bohater, ćma nieroztropna, posłusznie rusza ku płomieniom obłędu, które obejmują go całego, rozżarzając ciało do czerwoności. Najgorętsze są okolice mostka, skąd też promieniuje dziwny, na swój sposób kojący ból. Umysł już nie cierpi, uwolniony od męki rozważań zranieniem ciała. Oto w piersi Wojtka tkwi nóż wrażony głęboko, prosto w serce. Cienki, długi, przeznaczony do filetowania ryb. Tytus właśnie wyjmuje go z rany, podsuwa pod gasnące oczy przyjaciela z pozdrowieniem:

– Szczęśliwej podróży! Niech się wszystko dobrze ułoży.

Wojtek upada na podłogę, zalewa krwią gazetowe klepisko, z każdym uderzeniem serca traci coraz więcej życiodajnego soku, gaśnie, tonie w ciemności. I wraca do światła!

Stoi pośrodku dobrze znanego pokoju, wiele, wiele razy odwiedzał to miejsce we śnie. Szare, nagie ściany, przyprószone czymś, chyba popiołem, szyby w zabitych na głucho oknach. Stary materac, niegdyś biały, obecnie cały pożółkły od potu. W czasach, kiedy gorliwie eksperymentował ze świadomym śnieniem, to była jego brama, wizualizacja, w której zaczynał swoje podróże, skąpe w zbędne szczegóły miejsce startowe. Rusza śmiało ku drzwiom, otwiera je bez trudu, wchodzi na klatkę schodową opuszczonej kamienicy, pnie się po kolejnych stopniach, aż na dach.

Pod nim rozpościera się niewielkie miasteczko otoczone ze wszystkich stron złotym oceanem falujących, ciężkich od kłosów zbóż. Żniwa są blisko! Nad niską, zwykle jedno- lub dwupiętrową zabudową góruje pięć cyklopowych iglic, olbrzymich budynków–wież wysokich na setki, jeśli nie tysiące metrów. W cudownej optyce nie–jawy Wojtek widzi je całe, a przy tym nie może dostrzec szczytów tonących w gęstych chmurach. Zadziera głowę w górę, niebo nad nim wygląda sztucznie, jakby wykonano je z jakiejś masy. To papier–mâché! Teksty zmielone, miliony słów zlane w jedność. W dodatku jasny dotąd błękit nieba szybko gaśnie, jakby nasiąkał czymś groźnym, gęstym i czerwonym. Zostało niewiele czasu, akurat tyle, aby dotrzeć i wejść do jednego z tych olbrzymich gmachów–palców. Otóż to, palców! Mały (16), serdeczny (22), środkowy (94), wskazujący (55), kciuk (67). Całe miasto rozplanowane jest na wzór dłoni, z linią życia rzeki przecinającą je łagodnym półkolem swoich wód. Dach znajduje się, co niespodziewane, na poziomie gruntu, pośrodku wielkiego mostu. Wojtek rusza prędko przed siebie, obiera za cel jedną z iglic.

Z nieba zaczyna przesączać się jakaś maź. To krzepnąca szybko krew, której wielkie krople z hukiem uderzają o ziemię, zegar tyka, serce zwalnia, świadomość z trudem ślizga się na powierzchni nieistnienia. Nasza opowieść, dysząc, śpieszy ku końcowi!

12

Niech umarli grzebią swoich umarłych! Wojtek opuszcza dom pełen krzyku, zamyka za sobą drzwi, odcina się od hałasu przeszłości. Nie ma zamiaru wychowywać swoich Rodziców, skoro oni nie potrafili wychować jego, ochronić przed samym sobą. Niech im ziemia lekką będzie! Zaczyna biec prosto przed siebie, w ostatniej chwili wybierając pomiędzy ścieżkami prowadzącymi do palców–wież wskazującego (55) i kciuka (67).

13

Zaskakujące, jak łatwo człowiek raz wplątawszy się w jakieś autodestrukcyjne, acz przyjemne zachowanie, jest skłonny do niego wrócić, nawet po całych latach przerwy, a wręcz dekadach niekiedy. Dłoń palacza pamięta trasę do ust, płuca namiętnie gotowe są gościć dym, tak jak smak alkoholu, zapomniany na tak długo może skusić, zdruzgotać wolę wytrwale szkoloną. Wspomnienie błogiego stanu odmiennej świadomości, smaku łakoci, tłustości smażonego mięsiwa, uniesienia miłosnego, nawet bólu rany, zwodniczego spokoju pocałunku ostrego przedmiotu, wszystko kusić może z równą siłą zarówno po tygodniu, jak i ćwierćwieczu. Nałóg to pasja, prawdziwa, chciwa manifestacja podświadomości pragnącej zawładnąć życiem każdego człowieka, mnie, Ciebie, Wojtka (będącego przecież wytworem mojej wyobraźni).

Wszystko zaczyna się od pierwszego łyka, tak jest i tym razem. Anka i Wojtek umoczywszy wargi w gorzkiej pianie, przeczuwają podskórnie, że zaczyna się Picie. A i owszem! Toną beztrosko oboje w tak dobrze im znanym stanie zawieszenia czasu, kiedy nie liczy się nic poza bezpiecznym tu–i–teraz, gdzie rozluźnione alkoholem umysły skłaniają języki do gadania o wszystkim i niczym, a przy tym nadają wielką wagę każdej opinii. Dyskutują zawzięcie o starych, dobrych czasach, planach na przyszłość, aby wnet wziąć kurs na sztukę, literaturę, muzykę i nieśmiertelną politykę. Wojtek wychwala żonę, Anka z lubością wyszukuje w każdym z tych peanów słabe punkty, próbuje zatrzeć obraz małżonki w umyśle małżonka. Kufel za kuflem, świat traci coraz bardziej na znaczeniu, wszystko jest płynne, możliwe do poddania pod dyskusję. Świat w zasięgu ręki, nie ma płotu przed drzewem poznania dobra i zła!

Zna Wojtek bardzo dobrze stan, w jaki wprawiają go pieniste litry złotego panaceum. Organizm, odwykły od picia, po pierwszej fazie buntu przestaje podbijać żółć do gardła, zaprzestaje oporu. Dobry Człowiek pije, jak pijał dawniej. Z uśmiechem na twarzy, błyskiem w oku, chciwie ślizgając spojrzeniem po ciałach widzianych przy innych stołach kobiet. Wszak był koneserem ich wdzięków, nie jedna złapała się na słodki lep jego długich, falistych blond loków, oczu błękitnych, wiele perlisty haczyk uśmiechu złowił rybek!

– Zdejmij obrączkę przed połowem! – doradza z pijacką estymą Anka.

Zamiera w pół ruchu Wojtek, z kuflem wzniesionym prawie do samych ust. Zerka na trzymane w ręce naczynie z taką odrazą, że jego towarzyszka też wlepia w szkło wzrok, gotowa ujrzeć jakieś okropieństwo. Niczego nie widzi.

– JESTEM DOBRYM CZŁOWIEKIEM!

Wrzeszczy Wojtek, nie wiadomo czy swoją ksywkę, czy credo życiowe i z rozmachem roztrzaskuje półpełny kufel o ścianę. Drugą ręką zmiata sprzed Anki i jej naczynie, posyła w ślad za swoim, wstaje od stołu, krzyczy. Nie słowa, lecz po prostu, z głębi ducha, z żalem, gniewem, rozpaczą. Nie żegna się z przyjaciółką, wybiega po prostu, gnając długo przed siebie. Szlocha. Zostawmy go na chwilę, niech pospaceruje. (96)

14

Tonący w mroku świat wymusza na ludziach dostosowanie się do ciężkich warunków, w których przyszło im żyć. Przyzwyczajeni do lichych źródeł światła albo ich zupełnego braku, źle reagują na zbyt duże jego natężenie. Szczególnie, jeśli nie pochodzi od nich! Własny ogień mogą kontrolować, inny, obcy, uważają często za wrogi. Zwłaszcza ludzie–pochodnie, tacy jak Wojtek, mocno działają na nerwy takim kretom. Sam fakt, że istnieją wpływa na wszystko wokół. Można wprawdzie zignorować bijący od nich blask, ale to nie sprawi, że ów zniknie. Dla jednych jest inspiracją do pracy nad własnym paleniskiem, inni czują zazdrość na myśl o sile żywiołu należącego do kogoś innego lub wykorzystują go dla własnych celów. Wielu, bardzo wielu, próbuje zgasić taki ogień, zgasić człowieka–pochodnię. Koniecznie zabić wykształciucha, darmozjada!

Wojtek pragnie dla ludzi oświecenia. Nawet jeśli jego żar wypali im oczy, to przynajmniej raz w życiu ujrzą wszystko wyraźnie, oto co myśli. Ukryci w bezpiecznych kokonach ignorancji ludzie są ślepi na historię, kulturę, powtarzalność wszystkiego, co było, jest i nadciąga. W następnej fazie Cyklu mechanizmy rządzące całym istnieniem, Droga Wielkiego Psa, jakkolwiek nie zostanie nazwana, będą widoczne dla wszystkich. Cykl, jego idea, będzie zakorzeniona w ludzkiej świadomości tak silnie, jak obecnie wiara w osobowy byt sprawczy. Bóg narodził się wraz z rozwojem cywilizacji, utrwalił się w tysiącach wierzeń, pod milionami twarzy, niech i tak się stanie z Cyklem! Jego idea świecić będzie od pierwszej świadomej myśli pierwszej istoty myślącej, aż po ostatnią myśl ostatniej, w ostatnim dniu istnienia. Ostatecznie! Takim dniu, jak dziś.

Wojtek słabnie z każdą sekundą, wodzi błędnym wzrokiem po gwieździstym suficie. Wie, że leży na gazetowej podłodze mieszkania Tytusa, umiera. Zgasili jego pochodnię! Trwało to latami, ale w końcu im się udało, przecież sam wyszedł na spotkanie swojego losu, wrócił tutaj, do Tytusa i jego noża. Poddał się, ot i cała prawda. Resztki życia, gasnące węgielki, zanikają, lada moment wszystko się skończy. W nowym świecie ludzie na nowo zdefiniują swoje człowieczeństwo, cień w blasku Prawdy o naturze istnienia. Wszechświat odradzający się na nowo tylko po to, aby ulec zniszczeniu, aby powrócić. Feniks!

– W jego wiecznym ogniu… Kurwa, usmażcie się… – to ostatnie słowa naszego bohatera.

Wojtek umarł. Tytus patrzy na ciało przyjaciela z ulgą, zazdrości mu. Sam czeka na koniec, Wielki Smok wkrótce się przebudzi, prawda? I wszystko to nareszcie trafi szlag! Wojtek podarował dla nowego świata bolesny dar Prawdy, nieuniknionej, nagiej, jasnej jak słońce. Sardoniczny uśmiech zastygł na jego martwej twarzy. Co to jest Prawda? Wszyscy będziemy o tym dobrze wiedzieć!

Dziękujemy?

15

Wojtek zmierza spacerowym krokiem na powrót do mieszkania Tytusa, czuje, jak ogarnia go spokój. Po latach szamotaniny teraz wie już, jak cenne to uczucie. Nie rezygnacja, bezwolne poddanie się prądowi życia, dryfowanie - lecz wewnętrzna stabilizacja. Chciałby już uciec z tego miasta, zakończyć wycieczkę do przeszłości, wracać do siebie, do „teraz”, żony, życia. Tytus jawi mu się jako błędny ognik wciągający do bagna tego, co było. Strasznego świata chaosu, zmarnowanych lat pełnych cierpienia. Jego bezmiar Wojtek pojmuje dopiero teraz, kiedy zaznał szczęścia i zyskał skalę porównawczą. A jednak nadal kroczy śmiało w stronę ciemności, nie szuka alternatywy. Mógłby przecież spróbować czegokolwiek, choćby wejść do osiedlowej biblioteki, skorzystać z internetu, nawiązać kontakt z żoną. Tymczasem krok za krokiem podąża do jamy kobry, paszczy lwa, jaskini obłędu, zatrzymaj się Wojtku!

Naprawdę tego chcemy? To zepsułoby naszą literacką zabawę, zabawę jego kosztem. Chcesz tego? Naprawdę? Jeśli tak, to będzie ku temu okazja, obiecuję! Spokój i szczęście nowego życia przeciwko chaosowi i cierpieniu dawnego, co wybierzesz dla Wojtka? Wróćmy jeszcze na chwilę do spokoju, aby zastanowić się nad jeszcze jedną kwestią. Czy nie jest on aby takim samym zagłuszaczem, jak szał? Wirując szaleńczo w nurcie życia, człowiek nie ma ani czasu, ani sił na walkę ze swoimi demonami, podobnie w cichych wodach rutyny i uporządkowania bestie siedzą zamknięte w pudełkach pod łóżkiem, zapomniane. Smak wódki grubo po północy, smak kefiru przed zaśnięciem o dwudziestej drugiej, dwa oblicza, dwie drogi prowadzące ku… Czemu? Zapomnieniu, tak myślę. Zapomnieniu o żalu do siebie i świata tak wielkim, że kwestionującym zasadność dalszego istnienia. Cokolwiek Ty pijesz nocną porą, smacznego, niech Ci wyjdzie na zdrowie!

A my jesteśmy już pod klatką schodową. (97)

16

Wieża małego palca to wydrążona starannie (wodą?) skała, tunel wznoszący się stromo, skręcony spiralnie, tonący w półmroku, rozświetlony jakimś przypominającym rdzę mchem. Słabe, brudne światło o czerwonawym spektrum, wędrowanie tutaj to przemierzanie wnętrza czegoś mięsnego, padliny. Panuje tu atmosfera marazmu, melancholii podszytej gniewem, gdzieś tam, na szczycie, jakaś udręczona świadomość rozważa bez końca celowość swojego istnienia, to zbliża, to oddala ostrze od strun, chce zagrać sobie kołysankę, wreszcie odpocząć, ale boi się tego ciemnego snu. Tak bardzo się boi! Jawa boli, kaleczy. Czy nie lepiej już samemu się unicestwić, niż dać się tak miażdżyć bez końca? Czyje to są myśli, wahania, pytania bez odpowiedzi? Wojtka? Moje? Twoje…? Prędko, prędko! Czasu tak mało zostało.

Każde mijane piętro zwęża coraz bardziej korytarz, lada moment Wojtek musi zdecydować, czy przemykać dalej jak królik (35) w norze, czy brutalnie, na lwią (32) modłę wyszarpać sobie drogę w materii. Musi być w ruchu, bez niego zgaśnie przedwcześnie, na próżno. Co dalej z nami?

17

Zdaj się na los i wybierz dowolny rozdział, do którego teraz przejdziemy. Uważaj! Nie może on być większy niż dziesięć od liczby przeżytych przez Ciebie lat. Taki już mam kaprys. Co poradzisz?

18

Wojtek i jego kompani bardzo rzadko pili na umór, właściwie nawet nie upijali się solidnie, zaczynając piwkowanie przed południem, a kończąc jeszcze przed wczesnym wieczorem. Zwykle zajmowało im to jakieś siedem, osiem godzin w przeciągu dnia, co rodziło żarty o pełnoetatowej pracy w knajpie. Kto był przy forsie, ten stawiał. Brak funduszy nigdy zatem nie stawał na drodze do picia. Stale powracające przy stole rozmowy na dokładnie te same tematy, czasem wzbogacone o nowe anegdoty z życia tej bohemy, sprawiały błogie wrażenie zawieszenia czasu. Męskie ploteczki mieszały się z dysputami natury głęboko humanistycznej, a okazyjne wizyty zaprzyjaźnionej grupki łasej na procenty płci pięknej, „różanego gangu” Anki, niejednokrotnie prowadziły do radośnie dekadenckich ekscesów. Miło płynęło to życie beztroskie, w którym czasem tylko wspominał ktoś o trawiącym go smutku, braku pracy, problemie tym czy innym, ale szybko krygował się i usłużnie wracał na koleiny utartych tematów. Tak działo się i teraz.

Po pierwszej godzinie Wojtek wiedział już z grubsza, co się u kogo pozmieniało, a Bukaj i Luis zlali mu się w jedno, paplając przez siebie, snując plotkarską gadkę niczym wścibska sąsiadka z dołu. Nastał czas na anegdotki. A pamiętacie, jak oblał ją piwem? Wszyscy pamiętali, ale każdy posłusznie skomentował tak, jak to zawsze miał w zwyczaju. W czasie nieobecności Wojtka nazbierało się wprawdzie sporo nowych opowiastek, ale kompani tylko mgliście napomknęli o tym, czy owym wiedząc, że Dobry Człowiek nie mógłby dopełnić rytuału gadania w kółko o tym samym, skoro dowiedziałby się tylu nowych rzeczy.

Prym w gawędzie wiedzie Bukaj, jak zawsze wyszczekany, stary hipis co chwila buchający z ust dymem ze swojej ukochanej fajki. Swego czasu zwiedził on kawał świata, zanim jakaś stara snobka nie usidliła go na miejscu, czyniąc zeń muzę dla swoich poemacików i okaz godny artystycznych salonów. Bogata raszpla zmarła szczęśliwie w kilka lat później, a wdowiec uznał, że oto koniec wojaży, czas osiąść gdzieś i spokojnie upłynnić (dosłownie!) majątek. Ten facet to była żywa opowieść o życiu w drodze, a przynajmniej przez kilka pierwszych miesięcy znajomości. Potem, kiedy każdy znał już wszystkie jego historie, pozostawał jedynie barwnym tłem dla spotkań, kontrkulturowym gobelinem czekającym na nowych widzów. Zmienił się straszliwie przez lata nieobecności Wojtka, utył, poszarzał na twarzy, zdziadział. Pił wprawdzie tyle, co zawsze, ale jakby bez wewnętrznego przekonania, siłą przyzwyczajenia.

Luis z kolei wychudł straszliwie i stał się bardziej zawzięty w swych kategorycznych sądach o wszystkim. A mianowicie świat dzielił na to, co wartościowe oraz zwyczajne gówno. Wojtek zadaje mu pytanie, zręcznie wcinając się pomiędzy monolog Bukaja, gdy ten pociąga z fajki:

– A ty nie w pracy?

– Odszedłem z radia.

– Ale… To było twoje życie!

– Gówno nie życie! Nawet u nas zaczęli w końcu puszczać to całe popowe… Gówno! Dobra! Ja rozumiem, stary dobry pop, nawet w latach dziewięćdziesiątych jeszcze coś się znalazło, ale teraz? Gadali mi, truli, że ja mam swoją audycję, żebym nie patrzył na resztę, ludzie lubią moje ostre granie, gadkę o tym wszystkim… I spoko, dobra, lubili, fajnie, ale wcisnęli mnie pomiędzy blok latino a późnowieczorne party. Między dwa gówna!

– Ja tam nic nie mam do latino, dobre na parkiet – zaczyna Wojtek, ale roztropnie milknie, pozwalając Luisowi kontynuować jego mowę oskarżycielską.

– Podziękowałem cwelom za współpracę! Jak tak to ma wyglądać, powiedziałem, to ja idę na szambonurka, też pływa się w gównie, ale kasa lepsza! I gówno! Drugi rok bezrobotki mi się zaczyna! Tyle dobrego, że uzbierałem co nieco, mieszkanie własnościowe po starych, to czynsz niski, starczy mi jeszcze na parę lat niezłego życia i kilka biednego, a jak sprzedam moje winyle, to może do emerytury starczy. Wszystko to… Gówno!

Były radiowiec dopija kufel i idzie po następny, rzucając w przelocie okiem na prawie puste naczynia towarzyszy z zapewnieniem:

– Obstawię wam.

I obstawia. Pije się więc dalej. Druga godzina pęka, narodziny trzeciej fetuje się kolejnym kufelkiem. Wojtek odwykł od alkoholu, ciąży mu głowa, ale nie ma odwagi przyznać tego nawet przed sobą samym. Przecież nie wypił dużo! Dopiero czwarte zaczęte, będzie dobrze! Skoro istnieje pamięć mięśniowa i nawet po dłuższej przerwie w treningu organizm pamięta, jak ma się zachować w czasie wysiłku, to tym bardziej głowa dojdzie do ładu, że percepcja coś jej nie styka. Nic wielkiego, trzeba pić na zdrowie! I Wojtek pije. Pije, pije, dopija, idzie po kolejne. No, prawie. Najpierw trzeba zrobić miejsce.

– Idę do przybytku! – oznajmia szumnie, korzystając z podejrzanie bluźnierczego określenia, jakie po kres czasu Tytus nadał toalecie.

Tytus! Płucząc dłonie w lodowatej wodzie, aby zaraz wystawić je na żar ledwie zipiącej suszarki, Dobry Człowiek przypomina sobie o świecie i jego problemach. Koniec picia, jest jeszcze na tyle trzeźwy, żeby dojść do siebie. Nie minął jeszcze punktu bez powrotu, a jest nim następny browar. Dlatego basta! Żegna się wylewnie z Saraghiną, która wciska mu świstek ze swoim numerem, na wypadek jakby „Nie miał gdzie słodkiej główki dziś złożyć do snu”. Do kumpli już nie wraca. Wie, że namówiliby go na pożegnały kufelek. Za słabą ma na to wolę, a głowę zresztą też. Adios! (85)

19

Wojtek nie potrafi wyodrębnić Cię ze swojej świadomości, tak jak nie jest w stanie pojąć w pełni prawdziwego oblicza otaczającego go świata. Jego rzeczywistość, utkana przeze mnie ze słów, jest dla niego jedyną istniejącą, może jej posmakować, dotknąć, objąć rozumem. Krąży w jej obrębie, otoczony niewidzialnymi ścianami niczym wpuszczony do labiryntu szczur. Może pójść tylko tam, gdzie go skierujesz, usuwając uprzednio jedną z owych niedostrzegalnych przezeń przeszkód. Niemniej w jakiś sposób czuje przecież, że ktoś/coś ingeruje w jego los. Jakaś niemożliwa do zidentyfikowania siła, przed którą nie ma ucieczki! Ty nią jesteś, co sprawia, że czujesz się… Wiesz, jak się z tym czujesz, nie muszę Ci tego mówić. Mogę za to zdradzić, jak to działa na Wojtka.

Nie najlepiej, delikatnie rzecz ujmując. Balansując na granicy psychozy, zastanawia się, od jak dawna nosi ze sobą tajemniczego pasażera, Ciebie, czy raczej kierowcę, którego arbitralne wybory wpływają na jego życie. Próbuje nawet szukać w tym usprawiedliwienia dla wszystkich swoich błędnych decyzji, bo przecież równie dobrze ktoś mógł je podjąć za niego, czyż nie? Racjonalna strona umysłu podpowiada mu przy tym, że przecież to niemożliwe, żadne sznurki nie istnieją, a on jest panem swojego losu i woli. A co za tym idzie, jest też w pełni odpowiedzialny za popełnione błędy życiowe. Te alternatywy go nie cieszą, tkwi więc boleśnie rozdarty pomiędzy nimi, niepewny ani rzeczywistości, ani poczytalności. Tymczasem ponownie skupia swoje myśli na mieszkaniu Tytusa, dumając, czy jest to oaza wolności (46) czy może ponura samotnia (98)?

20

Jaka jest różnica pomiędzy starą, wścibską sąsiadką, plotkarką, którą cieszy każda cudza krzywda, a młodzikiem butnie patrzącym z cokołu wzniesionego z dotychczas poznanych przez siebie dzieł kultury tam, w dół, na „bydło ludzkie”? Wedle Wojtka – żadna. Pogarda upadla gardzącego, niezależnie od jego oczytania, erudycji, czy pozycji społecznej. Nieraz, spędzając wieczory w różnych knajpach, widział pewne scenki.

Oto siedzący przy stole rośli, łysi faceci, wpatrzeni w sportowe zmagania na ekranie barowego telewizora, wspominają o nieobecnym znajomym, nielubianym koledze z pracy, dziwaku i domniemanym „pedale”, którego to „pedalstwo” miało manifestować się we wspomnianej już absencji tego wieczora oraz częstym widywaniu go pogrążonego w lekturze. Wniosek? Głupi chuj.

I oto w innym lokalu siedzą przy stole długowłose chłopaki o mniejszej aparycji, pomijając jednego otyłego w kącie. Rozmawiają o znajomym z roku, prostaczku myślącym jedynie o piciu, seksie i kasie. Niemniej głównie o seksie. Wyśmiewają lapsusy językowe tego kaleki umysłowego, a na podstawie erotycznej fiksacji wysnuwają żartobliwy wniosek o podświadomie tłumionym homoseksualizmie. Ergo, nie przebierając w słowach: głupi chuj.

Utytłani w nienawiści, siebie warci idioci – myślał często Wojtek, aby zaraz z przerażeniem pojąc, że oto i on właśnie kogoś ocenia, wartościuje, poniża… Niech każdy żyje, jak chce! To życiowe credo jest szalenie trudne do wcielenia w czyn, podporządkowania mu już nie tyle słów, co łatwiejsze, ale myśli. Dlatego Wojtek nie potępia nocnego życia miasta, chociaż jest teraz dla niego tak obce, że aż niezrozumiałe. Spaceruje spokojnie po płycie rynku, patrząc na tonące w słońcu, krzykliwie barwne kamienice, uważając je wprawdzie za dosyć kiczowate, ale i tak lepsze od zaniedbanych budynków, jakimi były wcześniej. Takie jest życie! (65)

21

W Bablu był nasz bohater wielokrotnie. I za każdym razem przerażało go to ponure miejsce, dosłownie rozpadająca się noclegownia bezdomnych, narkomanów, tudzież różnego kalibru przestępców. Większość ścian wewnątrz i na zewnątrz pokrywały barwne graffiti, niekiedy dzieła sztuki. Babel przyciągał też artystów, nie tylko tych eksperymentujących z używkami, ale zwyczajnie żądnych mocnych wrażeń, inspiracji. Ci najczęściej jednak szybko odchodzili, albo byli zwyczajnie wyrzucani przez rozwścieczonych ludzi, którzy nie chcieli, żeby ktoś traktował ich życie jak darmowy freak show.

Tytus regularnie doglądał tutaj swojego kompana, Maksymiliana, który był już na ostatniej prostej w swojej „pogoni za smokiem”, wdychaniu oparów brązowej heroiny. Tych dwóch prawie nigdy ze sobą nie rozmawiało, jedynie nucili coś, jakieś sobie tylko znane kawałki, płacząc albo śmiejąc się, a czasem po prostu śląc sobie nieme uśmiechy. Wojtek nigdy się nie dowiedział, skąd jego przyjaciel znał umierającego, znacznie młodszego od nich chłopaka, zdolnego rzeźbiarza. Tytus kupował od niego małe, drewniane figurki, prawdziwe cacka bogate w misterne detale, wizerunki jakichś morskich istot pełne seksualnych aluzji. Dobry Człowiek potępiał ten proceder, próbował tłumaczyć, że dawanie pieniędzy narkomanowi to utrwalanie jego nałogu. Zresztą kwoty jakie Maksymilian dostawał za swoje dzieła były śmiesznie małe w porównaniu do fenomenalnego poziomu ich wykonania. Wyglądało na to, że Tytus zwyczajnie żerował na swoim „przyjacielu”, chociaż naturalnie on widział to inaczej. Twierdził, iż młody artysta jest niejako skazany na zagładę, zbyt wrażliwy, żeby żyć, a tak przynajmniej ma motywację do tworzenia, coś po nim zostanie.

Wojtek wspomina jeszcze bolesną przeszłość, gdy wychodząc zza bloku spogląda zdumiony na pastelowy, pudełkowaty gmach supermarketu. Krąży po okolicy, ale o pomyłce nie może być mowy, w miejscu gdzie stał kiedyś Babel obecnie wybudowano sklep! Wesołe miasteczko na cmentarzu… Dobry Człowiek wchodzi onieśmielony do środka i natychmiast zauważa wśród butików poprzedzających wejście do marketu witrynę pełną znajomych figurek. To dzieła Maksymiliana! Za ladą stoi... Tytus! Długobrody, długowłosy, w spranej, czarnej koszulce. Wojtek skrada się za plecami wchodzącego do ciasnego pomieszczenia klienta, który zostaje uraczony długą opowieścią o tragicznym losie wybitnego, młodego rzeźbiarza, który przegrał z nałogiem. Mężczyzna słyszał już tę historię, przyszedł z polecenia znajomego, również pasjonata sztuki. Bez wahania daje kilka setek za figurkę i wychodzi uszczęśliwiony. Wojtek zajmuje jego miejsce za ladą, spogląda śmiało w oczy zdumionego Tytusa i cedzi przez zęby:

– To z tego żyjesz?

– Z… czegoś muszę – odpiera tamten. – Mam twój plecak! Znalazłem go w mieszkaniu, myślałem, że to halun, zabrałem go i do teraz nie wiedziałem, czy istnieje…

– Oddawaj!

– Masz! Dobrze, że to nie korba i naprawdę tu jesteś! Musimy…

– Jedyne, co muszę, to spieprzać stąd, wracam do domu (29)!

– Nie! Zaczekaj (37), chodźmy do mieszkania, wszystko ci wyjaśnię!

Wojtek śmiało rusza do wyjścia, ale przystaje w pół kroku. Iść? Zostać? Jakże ważna to decyzja!

22

Całą przestrzeń ciągnących się bez końca pomieszczeń, pokojów dziecinnych Wojtka, wypełnia odgłos zaciekłej kłótni. To Rodzice! Ich cowieczorna awantura trwa znacznie dłużej niż zwykle, bez trudu przebija cienkie ściany działowe. Wnika bezlitośnie przez uszy do główki małego Wojtusia, pozostawiając rany, które na zawsze w niej pozostaną. Nie zabliźni ich upływ czasu, nie zasklepi nabywane doświadczenie życiowe, będą jątrzyć się jeszcze przez trzy kolejne dekady, ropiejąc parszywie, zatruwając dorosłe życie Wojtka. Otóż, to, Wojtka! Wojciech nie miał szansy wykiełkować z Wojtka, brocząc stale z jakże okrutnych Ran Zadanych Krzykiem.

Nasz obecny Wojtek ma siłę zburzyć znienawidzone ściany, spróbować przerwać jazgot niezgody, zamknąć Rodzicom usta (66)! Tylko po co? Tyle lat już minęło, co to może zmienić? Nie jest już przerażonym chłopcem, który wprawdzie jest już na tyle duży, że rozumie związek kłótni ze złym stanem budżetu domowego, a nie swoimi domniemanymi przewinieniami, ale i tak cierpi smagany biczem głośnych dźwięków. Może nasłuchiwać (47) ich ze spokojem, może coś nareszcie zrozumie?

23

Jego spojrzenie pada na zaparkowany nieopodal niepozorny samochód. Stary, biały, model kombi, rodzinny. Pospolity, zwyczajny. Wrogi! Takim samochodem na pewno jeździłby jakiś Dobry Ojciec. Wojtek też ma zostać ojcem, dowiedział się o tym wczoraj. Niespodzianka! Dlatego dzisiaj jest tutaj, leci na dno głową w dół. Jak to Ojcem? Przecież jeszcze nie dorósł, nie tak naprawdę, na serio. Podnosi obluzowany kawałek kostki brukowej, ciska nim z całych sił w samochód, celuje w szybę. Pudło! Beton odskakuje od karoserii, na drzwiach pojawia się paskudne wgniecenie. Podnosi jeszcze raz pokruszony już nieco pocisk, rzuca. Trzask! Poszła szyba od strony kierowcy, ktoś za nim krzyczy. Wojtek wskakuje na maskę, wchodzi na dach, zaczyna skakać, wrzeszczy:

– JESZCZE NIE JESTEM OJCEM! JESZCZE NIE JESTEM OJCEM!

Traci równowagę, spada na plecy, potem ześlizguje się po tylnej szybie prosto na jezdnię. Amortyzuje upadek ręką, cholernie boli go nadgarstek. Jest obserwowany przez kilka osób, ktoś nawet nagrywa. Zaczyna na nich warczeć, ujadać! Gdzieś w oddali słychać sygnał. Policja? Tak szybko? Może to tylko karetka, albo i oficerowie, ale jadący do innego zgłoszenia. Uciec (7)? Zostać (99)? Co robić? No właśnie, co?

24

Raz puszczona w ruch maszyna ludzkiej zachłanności nie może zostać zatrzymana! Wojtek spędził setki nocy szlifując staromiejski bruk, czasem pijany, czasem boleśnie trzeźwy, kiedy towarzyszył Tytusowi w jego obchodach. Polegały one z grubsza na długich, weekendowych spacerach po północy w okolicach najmodniejszych, obleganych przez brać studentów lub młode wilki szukające wytchnienia po niewolniczym tygodniu pracy. Niekiedy świadomie podążali za jakąś grupką przez kolejne lokale, widząc, jak coraz bardziej pijani ludzie kłócą się ze sobą, pieprzą, obżerają, płaczą, upadają, niekiedy walczą prowokując bójki lub stając się ofiarami czyjejś bezmyślnej agresji. Tydzień za tygodniem, zaplątani w zaklęty krąg tygodnia roboczego i weekendu zabawowego, szli przez życie „normalnie”, tak jak wszyscy. Tytus wpadał często w szał, bluzgając zaciekle tym „homunkulusom”, wyszydzając bezlitośnie żywe trupy, puste skorupy, mogące napełnić się tylko alkoholem, a jakkolwiek wzbogacić jedynie na drodze wymiany płynów ustrojowych. Wojtek raz jedyny zdobył się na odwagę i wyznał, że skoro życie tych ludzi jest tak beznadziejne jałowe, to co powiedzieć o nich, którzy w tej chwili jedynie obserwowali czyjąś zabawę, tracąc czas nawet w większym stopniu niż przepijająca rodzicielskie fundusze studencka brać. Tytus odpowiedział bez chwili namysłu, że chodzi o nienawiść, pogardę i gniew. Uczucia szalenie silne, silniejsze niż fałszywa, pijacka radość ludzkiego bydła, płodniaków wydanych na świat przez połączenie spermy idioty z jajem kretynki na uciechę zapatrzonego w kult matki społeczeństwa. Poniżanie ludzi uznawanych przez siebie za gorszych sprawiało mu wprost fizyczną radość, chociaż nie chodziło mu bynajmniej, a przynajmniej nie głównie, o narcystyczne spełnienie. Sam siebie również uważał za ludzkiego śmiecia, chociaż, jak to określał, na „innej płaszczyźnie”. Wierzył szczerze w to, że człowiek to istota z gruntu zła, bezmyślna i bezrefleksyjna, która nie wzięta zawczasu w uzdę kultury jest jedynie zwierzęciem płodzącym inne zwierzęta. Byłby chyba jednym z nielicznych ludzi, którzy na wieść o straszliwym, nieodwracalnym globalnym kataklizmie albo wybuchu wojny jądrowej, płakaliby z radości, wprost wyli ze szczęścia. Taki był wówczas Tytus. A Wojtek, w pewnej mierze, przyznawał mu rację. Jednak zamiast nienawiści czuł żal, widząc ludzi bezmyślnie przepuszczających młodość przez palce. Imprezowicze! Zapomniał biedaczyna, że sam żył podobnie, po prostu pijał o innych porach, w innych miejscach, o czym innym dyskutując. Całonocna pijatyka i paplanina o dupie Weroniki chętnie szlifującej berło versus całonocna pijatyka i paplanina o moralnym znaczeniu idei Wiecznego Powrotu.

Co ich różni? Ktoś nieznający języka po obejrzeniu obu takich grup powiedziałby tylko ze wzruszeniem ramion: „ci ludzie pili całą noc”. Smutny, acz prawdziwy wniosek, z którym należy się pogodzić i po prostu zaakceptować, że tak już działa świat (65)? Czy uproszczenie, aby tylko postawić na swoim i udowodnić, iż bunt przeciw przeciętności nie ma sensu? A może jednak ma (51)?

25

W oczach Dobrego Człowieka park nie stracił absolutnie niczego ze swojego drapieżnego uroku. Panujący tutaj chaos to konieczna przeciwwaga dla innych, od linijki urządzonych terenów rekreacyjnych, pełnych ludzi, wrzeszczących dzieci, srających gdzie popadnie psów puszczonych samopas przez właścicieli tonących spokojnie w ekranach swoich telefonów. Tutejsza wysoka trawa skrywa w sobie bezmiar potłuczonych butelek, które odstraszają wszystkich tych intruzów! Często można za to spotkać ludzi ze sztalugami lub aparatami, artystów potrafiących ujrzeć piękno w zniszczeniu. Zniszczeniu? Nie! Mylne, wartościujące określenie! Przecież nic tutaj nie niszczeje, wyjąwszy ślady ludzkiej ingerencji, brzydkie szwy na ciele natury. Zieleń, wolna od uzdy ludzkich żądań, jest bujna, dzika i wolna. Mnogość zwierząt również robi wrażenie, w żadnym innym parku nie żyje tyle gatunków. Wojtek dobrze pamięta interesujący reportaż pewnego blogera na ten temat, będący wstępem do materiału o strefie wokół czarnobylskiego reaktora, gdzie na skutek izolacji od człowieka miejscowa fauna i flora fenomenalnie odżyła.

Owszem, niezbyt rozsądnie zjawiać się tutaj o zmroku samotnie, ale nie jest to żadna strefa zero, zdarzają się patrole policji, działa nawet oświetlenie miejskie. Świeci, co prawda, przysłowiowa co druga latarnia, ale zawsze to coś na przegnanie mroku! Poza tym często ćwiczą tutaj w spokoju bractwa rycerskie, nie niepokojone przez gapiów ani ludzi, którym przeszkadza ich pasja, gotowych dzwonić po straż miejską, kiedy tylko zobaczą uzbrojonych rycerzy. Zupełnie, jakby taka grupa chciała z marszu wymordować wszystko, co się rusza.

Wojtek uśmiecha się, wodząc wzrokiem po okolicy, ale szybko pochmurnieje. Przecież już za czasów jego obecności tutaj mnożyły się protesty, teraz jest pewnie jeszcze gorzej. Zatopieni w uporządkowanej codzienności ludzie chcą zniszczyć to miejsce i zapewne dopną swego. Cokolwiek tu powstanie, kolejny nijaki parczek, czy nowy dziesięciopiętrowiec, to niezwykłe miejsce przestanie istnieć. Dlaczego zawsze tak musi być?! Fala buntu szybko wzbiera w sercu Dobrego Człowieka! (51)

26

Awantura stale przybiera na sile, ściany zaczynają drżeć niczym membrany, tu i ówdzie pojawiają się na nich pierwsze pęknięcia. Wypełniające powietrze wrzaski przenikają na wskroś ciało Wojtka, otwierają coraz to nowe rany, o których istnieniu dawno już zapomniał. Krwawi obficie, ale nie robi nic, aby przerwać nienawistną kłótnię, wprost przeciwnie, uśmiecha się złowieszczo, czeka. Hałas jest już tak wielki, że gubią się w nim poszczególne słowa, a nawet głosy. Istnieje już tylko Krzyk. W końcu mury walą się jeden po drugim, a dwie postacie milkną, spoglądając w zdumieniu na Wojtka, który dla odmiany zaczyna się śmiać. Pokraczne karykatury Rodziców nie mogą dobyć z siebie żadnego dźwięku, patrzą tylko z żalem na swojego syna, obdartego niemalże ze skóry, ociekającego od ciemnej, prawie czarnej krwi i ropy, gnijącego za życia.

– Brawo! – klaszcze w dłonie. – Brawo! Oto ja, oto wasze dzieło!

Oczy Rodziców wyrażają skruchę, żal, przerażenie i rozpacz, ale usta pozostają nieme. Nie mogą mówić, ani nawet ruszyć się z miejsca, wyciągają tylko ramiona, aby objąć Wojtka, ale ten skacze wokół nich, w ostatniej chwili zawsze się wymykając, szydzi:

– Patrzcie, jak cierpię! Dlaczego nie chcecie mnie pocieszyć, przytulić? Przecież to wszystko załatwi! Tydzień krzyków, jeden wieczór przytuleń i wszystko znów jest ok, nie tak było?

Nagle Ojciec chwyta zręcznie za przegub Wojtka, przyciąga go ku sobie. Matka zaś natychmiast więzi w swym żelaznym uścisku drugi. Ciało ich potomka zaczyna się goić w oszałamiającym tempie, a dokładnie tak samo ich własne ciała zaczynają puchnąć i pękać.

– NIE! Oddajcie mi moje rany! Są moje! Chcę krwawić, niech wszyscy je widzą, WSZYSCY!

Rodzice puszczają w końcu uzdrowionego zupełnie Wojtka, sami natomiast zapadają się w sobie, to już tylko pozbawione szkieletów ochłapy mięsa. Z ohydnym plaśnięciem uderzają o podłogę, pełne robactwa, przegniłe.

– Wracajcie! Wracajcie! Dlaczego znowu was nie ma?!

Wojtek zaczyna miotać się po papierowej podłodze, pojmując, że ponownie (o ile rzeczywiście się stąd ruszył) jest w mieszkaniu Tytusa, umiera. Ostatkiem sił dotyka swojej piersi, patrzy oszołomiony na pokrywającą dłoń krew. Chce coś powiedzieć, krztusi się, zza ściany dobiega go znajomy odgłos. Jakaś para kłóci się, wściekle, nienawistnie. Ciekawe, czy mają dziecko?

Wojtek skonał z tą myślą.

Tytus zamyka przyjacielowi oczy tak, jak to widział wiele razy na filmach. Tak, jak trzeba. Rozgląda się dookoła błędnym wzrokiem, w końcu siada obok trupa, bezwiednie opiera łokieć o jego głowę.

– To teraz czekamy – oznajmia po chwili. – Wielki Smok lada moment się zbudzi, ciekawe co nam naszykowałeś, Dobry Człowieku? Zaraz się zbudzi...

Tytus czeka, kłótnia za ścianą przybiera na sile, krew wsiąka w gazety.

Wojtka już nie ma.

27

W takim razie pozwólmy na spotkanie Wojtka i Tytusa już teraz, w tej chwili! To droga na skróty, fakt, pominięcie wielu możliwych wydarzeń, ale pamiętaj, że Twoja obecność w poprzednim rozdziale (nieprzeznaczonym przecież do odkrycia na skutek podejmowania decyzji!) to również skrót. Nie miej więc do mnie pretensji. No, koniec gadania, jedziemy z koksem (97)!

28

Wraca z ponurym uśmiechem, chrząka i odpowiada na pytające spojrzenie Wojtka:

– Co tu dużo gadać… Pożegnałam się z robotą, bo podpadłam. Bez wchodzenia w szczegóły, to nie odwracałam oczu, jak coś było nie tak w papierach. No i przyszła redukcja etatów, bez żenady po siedmiu latach dobrej roboty poszłam do odstrzału.

– Tak po prostu?

– No a jak?! Takie życie! Głupia byłam i tyle, mogłam trzymać mordę jak wszyscy. Koniec końców nie jest źle…

– Dobrze chyba też nie.

– Ano nie. Jakoś. A ty? Żałujesz, że wyjechałeś?

– Czasem. Ostatnio częściej.

– Czas ci wszystko rozmazuje, Wojtek, to nasze stare życie gówno było warte, wiesz o tym.

– Wiem, wiem… Jakoś tak po prostu…

– Co, czterdziecha coraz bliżej? Ty się ciesz! Masz jeszcze chwilkę! Mi za rok niecały stuknie, poszła w pizdu młodość. I na co? Chlanie i gadanie w kółko o tym samym. Dobrze, że chociaż dużo się gadało o sztuce i w ogóle, coś tam w głowie zostało.

– Porobiło się, nie? Dziwnie tak wracać po paru latach, jak zza grobu trochę.

– No co poradzisz, Wojtuś? Różnie się układa w życiu! Zresztą już ci mówiłam, że dobrze zrobiłeś, uciekając z tego bajzla. Rozsądnie.

– Nie było łatwo...

– Ba! Ty i Tytus byliście praktycznie jak bracia. Ależ on szalał w pierwszych miesiącach! Byłeś dla niego zdrajcą pierwszej wody, kurwa! Szaleństwo… Potem mu jakby przeszło, przestał o tobie gadać, ale dopadła go inna korba. Zresztą widziałeś, jak mieszka.

– Też mi nie było łatwo! Tylko wiesz, pomyślałem: jak się do was odezwę chociaż raz poza daniem znać, że żyję, to wrócę i wszystko zacznie się od początku.

– Nie tłumacz mi się! Szkoda, że ja nie miałam tyle oleju w głowie, żeby tak jak ty rzucić wszystko w cholerę, albo chociaż w tej nieszczęsnej robocie nie grać ostatniej sprawiedliwej. Pokarało mnie za uczciwość!

Zbiera się w sobie Wojtek, żeby dać odpowiedź na ten zarzut. Sam nie wie, czy chwalić Ankę (73), czy raczej rzucić w twarz, że własną naiwnością zburzyła sobie ciepłe gniazdko (86)? Chytry traci dwa razy tylko w przysłowiu, w życiu pazerne mendy często dobrze się mają, bogato, sen ich też spokojny, bo nawet im do głowy nie przyjdzie coś sobie zarzucić! A i Wojtek niczego sobie nie wyrzuca. Zazwyczaj. Czasem tylko spać jakoś nie może i myśli, jak to jest, że zwiał, kiedy tylko sprawy zaczęły się sypać? Kiedy sam stanął na nogi, nie próbował pomóc żadnemu z kumpli wyjść z zaklętego kręgu, olał Tytusa, chociaż znał go na wylot i wiedział, ile w tym człowieku jest mroku. A teraz? Wraca jak panicz, on, wzbogacony syn chłopski, niech pasą nim oczy biedaki z czworaków! Żałuje, szczerze żałuje Dobry Człowiek nie samej ucieczki, bo tylko mu to na zdrowie wyszło, ale właśnie spalenia mostów, pozostawienia bezradnego Tytusa na drugim brzegu Styksu. No i jak teraz skończył jego najwierniejszy przyjaciel? Śpi w psim kojcu! Dobra, gadają, że czasem ratując tonącego, sam się człowiek utopi, więc lepiej uważać, ale co z tego? Człowiek w niebezpieczeństwie, warto się dla niego narazić! A może nie warto? Kto mówi, że warto? Ci sami, co złorzeczą i od durni wyzywają topielca, który to właśnie rzucił się komuś na ratunek, a sam utonął. Nawet daltonizm ma wiele oblicz, mało kto widzi świat tylko w czerni i bieli. A niewidomi? Ciekawy przykład, ale czy przypadkiem nie szukamy wymówki?

29

Wojtek odchodzi, nie oglądając się za siebie. Tytus woła go, błaga, grozi, próbuje zatrzymać, kładzie dłoń na ramieniu, a nawet pada na ziemię i chwyta za nogę jak zdesperowane dziecko. Dobry Człowiek kopie go w twarz, mocno, gniewnie, bez oporów. Uwolniony, idzie naprzód, odprowadzony proszącym okrzykiem:

– Wróć! Idź ze mną drogą wielkiego psa! Już czas! Już czas!

Tytus zostaje z tyłu, razem z przeszłością, z dala od umykającego od niej Wojciecha, który tego samego dnia jest już w domu. Przeprasza żonę, która zdążyła już przejść ze stanu paraliżującego strachu o los męża do wybuchu wściekłości po jego powrocie. Kłócą się długo i żarliwie, godzą również. W plecaku nasz bohater znajduje jakieś pozostawione przez Tytusa notatki, ale nie czyta ich, chociaż nie wyrzuca. Usuwa stare konta mailowe, zmienia numer telefonu, jeszcze dobitniej odcina się od przeszłości, tym razem na zawsze. Jest pewien, że nigdy już nie zobaczy, przynajmniej z własnej woli, nikogo z poprzedniego życia. Teraz chce w pełni skupić się na nowym, także tym kiełkującym w łonie żony.

Przeszłość ma jednak swoje prawa! W parę miesięcy później zostaje poinformowany o czekającym na niego spadku, garsonierze pełnej książek. Tytus zabił się, ciosem noża w serce, sporządzając wcześniej testament, na mocy którego przekazał wszystko, co miał swojemu przyjacielowi. Wojtek ukrywa ten fakt przed żoną, sprzedaje tanio garsonierę i książki, zostawiając sobie tylko kilkanaście tytułów, pieniądze lokuje na subkoncie z myślą o przyszłości swojego dziecka. Jego narodziny napełniają go szczęściem, ale też nową porcją obaw. Czy podoła? Czasem nachodzą go kuszące myśli o ucieczce, wykorzystaniu swojego sekretnego majątku na podróże, słodkie życie w luksusie. Tego właśnie chciał Tytus, wodzić go na pokuszenie nawet po śmierci? Dlaczego się zabił? Możemy się tylko domyślać.

Tymczasem mija rok, dwa, pięć, siedem. Siedem lat! Wojtek inwestuje, ostrożnie, ale skutecznie, pomnaża swoje sekretne aktywa. Wszystko dla rodziny! Tak to sobie tłumaczy. Sprytny! Coraz częściej przegląda też oferty wyjazdów zagranicznych, a także relacje z tułaczek autostopem. Marzy o Drodze. Czy to źle? Zostawmy go z jego marzeniami, zalążkiem samolubnego czynu, albo zwyczajną ucieczką od rodzinnej rzeczywistości. Kto wie? Nasza wspólna z nim podróż właśnie dobiegła końca, a czy wyruszy w następną, zależy już tylko od niego.

30

Długo krąży nasz Dobry Człowiek bez celu, tonąc w myślach. Ile to już podobnych włóczęg miał za sobą? Setki? Najpewniej. Trzeźwy, pijany, na kacu, o każdej porze roku, dnia i nocy. Od czasu swojej ucieczki ani razu nie wybrał się na podobną wyprawę donikąd, a teraz proszę, znów szlifuje bruk! Stare miasto przesiąkłe starym życiem wyciąga z niego stare nawyki, wciąga jak ruchome piaski do tego, co było. Ponure myśli coraz szczelniej wypełniają umysł, a próby przegnania ich światłem dobrych wspomnień spełzają na niczym. Blednie wspomnienie twarzy żony, zastąpione przez wizję wykrzywionych w sardonicznym grymasie rysów Tytusa. Wojtek przystaje, ocierając z szyi pot. Drżą mu ręce, boi się czegoś, brakuje mu oddechu. Atak paniki? Przysiada na chodniku i ukrywa twarz w dłoniach, zatyka uszy, zwiera mocno powieki, ucieka od świata. Nieruchomieje. Tylko długie, głębokie oddechy świadczą jeszcze, że żyje. Ludzka rzeka mija go obojętnie, z czego jest zadowolony. Z wolna wraca mu względny spokój, wstaje, wsadza wciąż jeszcze drżące dłonie w kieszenie, oblizuje spierzchnięte wargi. I widzi siebie przed sobą. Ktoś postawił przed nim wielkie lustro bez ramy, zza którego dobiega męski głos:

– To jesteś ty!

– Aha.

– Przypatrz się sobie uważnie!

Wojtek robi krok w bok, ale lustrzany intruz ponownie zastawia mu drogę, grzmiąc z profetycznym zacięciem:

– Czy jesteś, kim jesteś? Zastanów się, kim jesteś! Spojrzeć należy w lustro, tam można ujrzeć siebie, lecz czy na pewno? Nie! Nie! Lustro pokazuje jedynie obraz, nie człowieka. Poznajcie swój prawdziwy charakter, ten tak dokładnie skrywany na co dzień. Porównajcie go ze swym codziennym, odrzućcie różnice, stańcie się tym, czym jesteście! A raczej tym, czym winniście być…

– Proszę dać mi spokój!

Parę zaciekawionych osób przystaje, szybko dobywa telefonów, celuje obiektywami w bohaterów domniemanego happeningu. Wojtek nie wie, i wiedzieć nie chce, kto czai się po drugiej stronie lustra, artysta czy pomyleniec? Chce natomiast odejść stąd, natychmiast! Znowu próbuje wyminąć przeszkodę, ale ponownie nieznajomy staje mu na drodze. Chcąc nie chcąc, Dobry Człowiek zerka ku swojemu odbiciu. I zamiera, długo patrząc bez słowa na twarz, którą przez lata pogardzał. Teraz jest już inną osobą, ale nadal patrzą na niego te same oczy co wtedy, dziwne, obce, jakby z dna studni. Ma ochotę strzaskać głową lustro (42), zniszczyć własne oblicze, ten ostatni ślad znienawidzonej przeszłości. Rozsądek nakazuje mu zwyczajnie odejść, zawrócić (92), a czy przecież nie jest teraz Rozsądny? Tylko te oczy koloru nieba, zwierciadła poharatanej cierpieniem duszy, domagają się poharatania również ciała, namacalnego dowodu dawnych uczuć tak długo targających młodym człowiekiem. Dlaczego on, dojrzały mężczyzna, nie ma nosić piętna tego, kim kiedyś był? Jak cierpiał? Może właśnie dlatego, że jest dojrzałym mężczyzną, a nie zagubionym młodzikiem.

– Kim jesteś? – huczy głos zza szklanej powierzchni.

No właśnie? Kim? Wojtek podejmuje właśnie decyzję, błogo nieświadomy tego, że spełnia nie swoją, a Twoją wolę. Co czyni?

31

– … przesadzasz.

– Nawet nie próbuj ich bronić.

– Dlaczego?

– Wojtek…

– Co jest nie tak z chłopakami?

– Chłopakami! Stare chłopy i pijaki! Po tym, jak wyjechałeś, to już była równia pochyła, widziałam jak każdy jeden skuwał się do porzygu. Wieczne gadanie o tym samym, pożyczanie od siebie kasy, spłata długów w browarach. Patola i tyle!

– Zawsze dużo się piło…

– Widzisz? Nadal masz ten sam alkusowy nawyk, co oni! SIĘ piło, CZŁOWIEK uchlany, same eufemizmy! Nikt z nich nie używa przy opisywaniu chlania pierwszej osoby, jakby te przymiotniki ich nie dotyczyły. To jest już nałóg.

– Można z niego wyjść.

– Jeśli się chce! Zresztą, o czym my w ogóle gadamy, nawet nie ma już żadnej ekipy. Czasem jakiś tam niedobitek się pojawi, a tak to tylko Bukaj i Luis zostali, dwie papużki nierozłączki od butelki.

– Nie próbowałaś jakoś pogadać chociaż z Luisem?

– Wiesz, ile razy? Czasem się ogarnia na chwilę, ale zaraz znowu to samo. W dupie to mam.

Wojtek nie odpowiada, brak mu argumentów. Anka pewnie ma rację, ale jej agresywny ton drażni go, prowokuje do postawy zaczepnej. Ripostuje bezmyślnie:

– Ty też nie byłaś lepsza, chlałaś z nami albo swoimi kumpelami!

– O tych idiotkach mi nawet nie mów! A co do chlania, to piłam, tak, ale potrafiłam zawsze przystopować. Nie łaziłam wypita do pracy, ani na czworakach o piątej po południu.

– I siedzisz tutaj, nienawidząc całego świata, oni przynajmniej są szczęśliwi, a i ty, i oni tak samo jesteście na dnie.

– Spieprzaj.

– No, nie do końca to miałem…

– Mam ci to ostrzej powtórzyć?

Anka wbija w twarz Dobrego Człowieka nienawistne spojrzenie, tak ostre, jak tylko może być wzrok zranionej kobiety. Uchodzi nasz bohater bez słowa, wraca, a jakże, do knajpy. Tam już czekają na niego koledzy, triumfalnie wznosząc ku górze kufle, gdy siada u ich stołu. (18)

32

Wgryza się żarłocznie w tkankę wieży, rozrywa ją pazurami, brnie śmiało ku górze! Czuje się wolny, silny! Dlaczego? Wie, że to on sam czeka na siebie tam wysoko, na granicy istnienia i nieistnienia. Brak kontroli nad własnym życiem czasami skutkuje narodzinami zgubnego pożądania, którego obiektem jest owa kontrola. Jeśli nie nad życiem, to chociaż śmiercią! Tonąc w codziennym cierpieniu istnienia, łatwiej znosić je ze świadomością tego, że w każdej chwili może ono dobiec końca, nić może zostać zerwana naszą ręką! Idąc dalej tym tropem można wręcz wyznaczyć sobie jakąś nieprzekraczalną Datę, najlepiej urodzin, to bardzo dobrze wygląda potem na nagrobku. Czy nie tym właśnie była cała dotychczasowa podróż Wojtka, łabędzim śpiewem człowieka pogodzonego z tym, co nieubłagane? Czymś, co podskórnie przeczuwał, czego skrycie pragnął pomimo upływu lat i zmieniających się okoliczności życiowych? Ów bunt przeciw życiu, przeciw światłu, zaraz znajdzie swój finał (64), chociaż Wojtek wciąż ma jeszcze czas, aby zawrócić (44). Pogrążony w iluzji wolnej woli myśli, iż właśnie w tej chwili dokonuje wyboru. O, naiwny! To TY decydujesz o jego losie! Oby, oby (kurwa, och oby!) z nami nie było tak samo! Nie mamy swoich sznurków, czy ich nie widzimy? Lalki na scenie? Theatrum mundi? Wolni? Naprawdę wolni? Ugk!

33

Przejść przez życie z klapkami ignorancji na oczach to nic innego, jak pozostać wiecznie dzieckiem. Co w tym złego? Z pozoru nic, dziecięca niewinność często stawiana jest za wzór, cechę pożądaną. Takie rozwiązanie jest ponadto wygodne, bezpieczne, prostsze. Prostsze? Dla kogo? Dla osoby, która je wybrała! Jeśli na jej drodze życiowej staje ktoś bardziej świadomy, to jego zadaniem będzie opieka nad takim dorosłym dzieckiem. W innym wypadku para dorosłych–dzieci żyje sobie spokojnie pod murami prastarej iglicy kultury, nie dodając od siebie ani cegiełki do jej stale rosnącego gmachu, ani nawet nie zadzierając głowy, aby ją podziwiać. Zasadniczo nic w tym złego, jeśli rzecz kończy się na bierności. Źle zaczyna się dziać dopiero wtedy, kiedy horda takich rozbrykanych dzieci postanawia obalić ów gmach. Ot tak, dla zabawy! Pozbawieni związku z przeszłością, obojętni na przyszłość, zebrani w kupę mają dosyć siły, aby niszczyć to, co trwało dumnie przez wieki. Czasem w imię idei (co dziwne, podszepniętej przez kogoś z wieży), czasem dla samego aktu niszczenia. Co ich tak bardzo drażni? Fakt, zdarza się, że pewni mieszkańcy wieży lekkomyślnie rzucają ze swej wysokości gorzkie sądy o tych w dole, wrzeszcząc nienawistnie: „barbarzyńcy!”, „idioci!”, „zwierzęta!”, i tym podobne, ale to jednostki. Dla większości głównym celem życia pozostaje pełne zachwytu zwiedzanie jej pięter bądź wznoszenie własnych - zresztą często jedno z drugiego wynika. Rozpaleni żarem wiedzy, sami zaczynają emanować ciepłem.

Wojtek sam został mieszkańcem Wieży Kultury, oczarowały go jej nieprzebrane skarby, skusił splendor statusu rezydenta. Im wyżej się wspinał, tym więcej nie tylko wiedział, ale i widział. Z wysokości mógł dostrzec prawidłowości bezdusznie rządzące życiem ludzi–dzieci tam, daleko w dole. Współczuł im! Ileż to tragedii mogłoby nie mieć miejsca, gdyby ktoś wiedział to, co on! Kultura uwrażliwia, pozwala zrozumieć to, co inne, przemienić wrogie „obce” w „moje”, zmazuje te śmieszne, bezsensowne linie na mapie, granice. Gdyby tylko wszyscy mieszkańcy wieży podzielali zdanie Wojtka! A przecież tak wielu z nich wykorzystuje wysokość, na której się znaleźli tylko po to, aby skuteczniej razić ludzi na dole. Niekiedy podpalają nawet książki, czyniąc zeń pociski, od których łatwo zapłonąć może cały świat. Nie zapominajmy o tym!

Ogrom wieży często skutkuje też samotnością, zagubieniem się pośród labiryntu sal pełnych opowieści o ludziach, gdzie nie spotka się żadnego człowieka. Bolesny paradoks! Ból… To popularna waluta, bilet wstępu do wielu komnat. Wojtek naprawdę nieźle się wykosztował, aby wiedzieć to, co wie teraz! Teraz… Teraz właśnie umiera, czyż nie? Czuje to, a zaczyna też widzieć. Z umysłu wyparowuje wizja wieżyc, zarówno tej kultury, jak i wieży–palca spod krwawego nieba, jego miejsce zabiera inne niebo, z farby. Gwieździsty sufit mieszkania zabójcy, Tytusa.

Wojtek zastanawia się nad tym, co pozornie szalone. Droga Wielkiego Psa… Tytus wymyślił ją dla usprawiedliwienia własnego szaleństwa, czy tylko przekazał prawdy niewyobrażalnie starsze od wszystkiego, co istniało w ich obecnym wszechświecie? W takim wypadku on, Wojtek, swoją wizję Wieży Kultury zaszczepił jako wzniosłą ideę dla kolejnej fazy Cyklu, całego nowego uniwersum. A jeśliby tak ta nowa, nadciągającą dopiero ludzkość przekuła ją w rzeczywistość? Jedna, wspólna dla wszystkich budowla, Wieża Babel, dowód na możliwość współpracy wszystkich ludzi w imię chwały własnej i przyszłych pokoleń, zjednoczonych, mówiących tym samym językiem, pod jednym niebem wznoszących ów niematerialny gmach. Ciekawe, czy w końcu znalazłby się jakiś Herostrates, podpalacz łaknący nieśmiertelności? I skoro teraz o tym myśli, to czy i ta idea nie przesiąknie dalej, w głąb Cyklu?

– Mówiłeś… – zaczyna szeptać Wojtek –… prawdę?

Tytus nachyla się nad przyjacielem, uśmiecha się.

– Tak – odpowiada, a w jego oczach nie widać fałszu.

Wojtek, uspokojony, umiera. Kończy się jego historia. To, czy zaraz rozlegnie się Pierwszy Dzwon, to już nowa, a zarazem wciąż ta sama, cyklicznie powtarzana w różnych wariantach, opowieść. Ostatni rozdział świata jest zawsze pierwszym.

Do zobaczenia, Wojtku!

34

Anka wraca z pogardliwym grymasem przylepionym do ust.

– Paczka! – rzuca gniewnie. – Paczki przyjaciół to masz w sitcomach, my byliśmy watahą bezpańskich psów. Każdy miał swoje problemy, a zawsze to raźniej cierpieć, jak inni też cierpią. Wy chlaliście w knajpie, ja z dziewczynami w plenerze, czasem chlaliśmy razem. Tematy były z górnej półki - to racja - literatura, kino, muzyka… Ple, ple, ple… A picie takie samo, jak przy rozmowach o dupie i szczynach.

– Przesadzasz.

– Chciałabym. Kurwa, ile ja życia zmarnowałam! Trzęsie mnie, jak o tym pomyślę! Sama to sobie zrobiłam zresztą, nie będę zwalać na zły los, środowisko i inne gówno. Ja sama!

Cichnie Anka, nie odzywa się Wojtek. Cisza rani oboje, ale trwa długo. Dobry Człowiek puszcza myśli na wiatr, wspomina. Nie zawsze było źle! Przyjemnie się gadało przy piwku, kiedy czas płynął leniwie, przelatywał między palcami jak ciepły, wakacyjny piach. Można było liczyć na tego drugiego, mordę zza stołu, przyjaciela znanego czasem przez lata tylko z ksywki. Perły na dnie, tak o sobie myśleli! Młodzi byli, młodym wolno. Tylko Tytus z uporem maniaka wszędzie widział drugie dno, uchylone przyjaźnie drzwi percepcji do poznania czegoś nowego, Zrozumienia Bóg wie czego. Życia? Sensu? Wszystkiego. Ciągnął ich za sobą z jednej strony na dno, lecz to dno miało być tylko przystankiem, wejściem na klatkę schodową wiodącą gdzieś znacznie niżej. Pragnął rozpaczliwie doświadczyć pełnego numinosum, chociaż wierzył zawzięcie tylko w materię, energię i absolutny brak ducha.

– Pijaki jebane! – rzuca wściekle Anka. – Dobrze, że koniec końców mam ten etap za sobą, a oni niech tam się zapiją na śmierć. Albo, kurwa, zabiją, jak chciałby Tytus z tą jego wieczną gadaniną o nożu do filetowania ryb.

– Co?

– Nieważne, olej to. I olej ich wszystkich, jeszcze raz ci mówię, weź hajs i stąd spieprzaj!

– Zostanę. I basta!

– Basta! Kurwa, człowieku, nigdy nie zrozumiem tej twojej niechęci do rzucania mięsem. To pomaga, serio.

– Mhm. A co do ekipy to...

To co, Wojtku?

Masz swoje zdanie, ale tym razem nie dam ci go wygłosić! Niech zadecyduje on (czyli Ty). No! Jak myślisz? Bronimy kumpli Wojtka przed osądem Anki (31), czy przyznajemy kobiecie rację (53)? Ty podejmiesz tę decyzję za Wojtka, porobisz trochę za podświadomość. Kto wie, może my wszyscy też jesteśmy tylko ścianami tekstu ożywianymi w czyichś umysłach dla rozrywki, chwili zadumy czy nostalgii? Udowodnij, że tak nie jest! Równie dobrze możesz spróbować racjonalnie dla wszystkich udowodnić istnienie Wielkiego Autora Nas Wszystkich (kryptonim operacyjny B.Ó.G.). No dobrze, nie kłopocz się tym, na razie załóżmy, że i ja, i Ty istniejemy. Wojtek nie ma tyle szczęścia, jest ze słów. I zaraz kilka z nich wypowie. Jakie? Znasz tutejsze zasady rozwoju fabuły, decyduj!

35

Cały świat zwęził się do tonącej w mroku szczeliny, przez którą wytrwale przeciska się Wojtek. Nie może już zawrócić - aby nie utknąć, musi podążać stale naprzód. Coraz wyżej i wyżej, w ciemność! Ucieka nie wiadomo przed czym, nie wiadomo dokąd, tak jak przez sporą część swojego dotychczasowego życia. Gdzieś tam czeka na niego koniec tej tułaczki, coś (śmierć! ŚMIERĆ!), co zapewni mu… Spokój (4)? Tymczasowe schronienie przed kolejną fazą wiecznej ucieczki (58)? Ostatnie parę lat przeżył całkowicie „normalnie”, ale teraz wydają mu się tylko długim oddechem pomiędzy jednym a drugim nurkowaniem w mroku. Tego właśnie szukał cały ten smutny czas, od późnego dzieciństwa, aż do teraz - sposobu, żeby umrzeć? Przecież zaznał szczęścia, dlaczego wrócił do Tytusa na pastwę jego ostrza?! Królik–Wojtek nie zna odpowiedzi na te pytania, podąża jedynie za swoją naturą, coraz głębiej do nory, byle dalej od przerażającego świata!

36

Przejść przez życie z klapkami ignorancji na oczach to nic innego, jak pozostać wiecznie dzieckiem. Co w tym złego? Nic! Wojtek długo zgłębiał kulturowo–historyczny mechanizm działania świata, dostrzegł niewidzialne nici łączące przeszłość, teraźniejszość i przyszłość. Wszystko co jest, już było, a co było, będzie, oto jego wnioski! Ludzkość stroi się, zmienia szaty, fryzury, mowę. Niezmienna pozostaje tylko ona sama. Wystarczy dotrzeć do tekstów z tabliczek szkolnych Sumerów, poczytać na co utyskiwali nauczyciele, rodzice, uczniowie… Nic się nie zmienia! Powtarzamy w kółko te same wzorce, czasem tylko na parę chwil lądując na mieliźnie, na której część z nas zostaje na tysiąclecia (tzw. „dzicy”), ale i o tych upomni się w końcu Cywilizacja Cyklu. Ta powtarzalność, stale obecna w naszej historii, czy to nie aby odbicie czegoś większego, pewnej prawidłowości, którą Tytus opisał w Drodze Wielkiego Psa? To całkiem możliwe, a wręcz prawdopodobne! Żyjąc w błogiej iluzji wolnego wyboru nie dostrzegamy, że każdy z nas siedzi w klatce, a wręcz JEST klatką! To, w jaki sposób działa ludzki mózg, stanowi pewne biologiczne uwarunkowanie, z objęć którego nie możemy wyjść, jesteśmy uwięzieni w formie, teraz czy za miliard lat, będziemy zawsze tacy sami, będziemy ludźmi, homo sapiens sapiens! Jakakolwiek zmiana tej formy pozbawi nas statusu „ludzi”, w zależności od wektora owej przemiany powodując powstanie gatunku niższego bądź wyższego w stosunku do homo sapiens sapiens. W obu wypadkach oznacza to obcą nam formę życia. Wiedząc to wszystko… Jak cieszyć się życiem?!

Wojtek dosyć ma już spoglądania na świat z intelektualnych wyżyn, szerokiej perspektywy, świadomości istnienia sił, które warunkują ludzkie życie. Wybiera odwrócenie ról, zamiast badaczem chciałby być obiektem badanym, szczurem w labiryncie! Istotą, o którą się dba, troszczy, nieświadomą przedmiotowości z jaką jest traktowana, przekonaną o własnej podmiotowości. Skoro przeznaczeniem jego (jak i całego gatunku) jest życie w klatce Cyklu, to niech chociaż nie widzi krat! Zresztą, wystarczy tylko spojrzeć na Tytusa: jak dla niego skończyło się poznanie prawdziwego oblicza świata? Nie najlepiej, prawda? A co gorsza pociągnął za sobą Wojtka, prawda (słowa!) pociągnęła za sobą także czyny, ostrze przeszyło serce naszego bohatera. Tymczasem gdzieś tam bije spokojnie serce jego żony, której życie oszczędziło poznania prawdy i dołączonego doń pakietu cierpień. To dobra, ciepła osoba! A Tytus? Zimny jak jego ostrze, bezlitosny jak wiedza, którą posiadł! Konający Wojtek gorąco pragnie, aby następna faza Cyklu umiejętnie zamaskowała przed ludzkim umysłem swoją naturę i przez cały czas swojego trwania pozostała niemożliwa do odkrycia. Niech nowe życie będzie proste, łatwe, przyjemne, na dziecięcą modłę! Oto cukierkowo słodki dar Wojciecha, ignorancja dla każdego, do pełna!

Skonał.

Tytus spogląda na trupa ze zdziwieniem. Wie, dlaczego zabił przyjaciela, pamięta wszystkie swoje myśli na temat Drogi Wielkiego Psa, ale nagle sprawiają one nader przykre wrażenie bełkotu, wymówki. Wojtek!

– Wojtek! – wrzeszczy.

Wpada w panikę, miota się od ściany do ściany, próbuje jakoś ratować przyjaciela, szarpie zwłoki, próbuje cucić je wodą! Rozgląda się bezradnie wokół, zatrzymuje wzrok na jednej z książek. Potem przenosi wzrok na następne.

– To wasza wina! – oskarża. – Wy… Co wy ze mnie zrobiłyście?! To był mój przyjaciel! Nie rozumiecie tego, potraficie tylko kusić, kłamać, KŁAMAĆ! Świat wcale tak nie wygląda! Tyle pięknych słów… Opowieści… A ja, durny, w to uwierzyłem! Widziałem to, co wydrukowane na waszej skórze, a nie to wszystko, prawdziwe, za oknem! Dziwki!

Wybiega z mieszkania, odgrażając się:

– Zaraz zobaczycie, co to jest prawdziwy świat!

Wraca z torbą pełną butelek z paliwem do grilla (wzrok kasjerki pełen był podejrzliwości!). Szybko opróżnia je wszystkie, gorliwie namaszczając regały tą „prawdą w płynie”, jak to stale mamrocze. Gazetowa podłoga też dostaje swoją dolę! Zadowolony, staje na progu, wyjmuje z pudełka wszystkie zapałki, odpala jedną z nich, od której z sykiem, błyskiem i żarem zajmuje się reszta. Oparzony, rzuca je przed siebie. Czeka kilka chwil, aby mieć pewność, że ogień chwycił przynętę (chwycił, i to jak!), następnie zamyka za sobą drzwi. Co dzieje się potem?

Gwałtowny pożar szybko sieje spustoszenie, a późniejszy wybuch gazu dopełnia dzieła zniszczenia. Ewakuowano wprawdzie cały blok, jednak wcześniej żywioł zdołał pochłonąć wiele, wiele istnień ludzkich. Zwęglone zwłoki Wojtka zostają błędnie zidentyfikowane jako szczątki Tytusa, który zresztą znika bez śladu. Kto wie, może pewnego dnia spotkasz go na ulicy, kiedy poprosi Cię o jakieś drobne? A może nawet „bardzo grube”, odpłacając się w zamian długą opowieścią, z której wykujesz swój własny tekst? O nim, o Wojtku, o wciąż niedopełnionej (dlaczego?) Drodze Wielkiego Psa?

37

Widząc wahanie przyjaciela, Tytus chwyta go, zamyka w uścisku, potem pada do nóg i mamrocze słowa przeprosin zmieszane z plugawymi obelgami kierowanymi nie wiadomo pod czyim adresem.

– Uspokój się! – wrzeszczy Wojtek.

– Tak się stanie, tak się stanie! Czekaj, przebiorę się, zamknę interes, idziemy do mnie! Pies! Pies! Pies!

Tytus pospiesznie zdejmuje koszulkę i wyciąga spod lady powłóczyste, lniane szaty godne roli w każdych jasełkach. Zakłada je, przepasuje się błękitną szarfą, zdejmuje sportowe buty zastępując je damskimi - na wysokich koturnach, pozłacanymi, zdobionymi w „diamenty” ze szkła. Wojtek w żaden sposób nie komentuje tego, co widzi, wychodząc z jakże słusznego założenia, że lepiej nie prowokować wariata. Całą drogę do mieszkania pokonują nieomal biegiem, co pokazuje, jak sprawnie Tytus porusza się w swoim nietypowym obuwiu, najwyraźniej stałym elemencie garderoby. Czekając na windę, zdyszany Wojtek pyta:

– Czyli naprawdę żyjesz ze sprzedaży rzeźb Maksymiliana?

– Mówiłem ci, że tak. Muszę jakoś zdobywać forsę, opłacać czynsz, kupować żarcie, czasem jakieś piwko u Saraghiny. Byłem przez chwilę jej kochankiem, ale nie było z tego kasy, tylko darmowe picie. A to mało, mało… Przypomniałem sobie o rzeźbach, miałem je zadekowane w piwnicy Luisa, wynająłem więc butik, rozkręciłem famę w sieci, od razu zaskoczyło. Ludzie kojarzyli Babel z jednego dokumentu studenckiego sprzed paru lat.

Winda właśnie przyjeżdża, mężczyźni wchodzą do niej, ruszają ku górze. Tytus kontynuuje swój wywód:

– Dobrze idzie ten handel, ale to tylko tak było, żeby doczekać, aż wrócisz, bo wiedziałem, że tak będzie. Modliłem się o to!

– Ty i modlitwa?

– Głos Bez Słów słucha tych, którzy słyszą dźwięk Tamburynu Przeznaczenia.

– Mhm...

Wojtek czuje się coraz bardziej zaniepokojony, przebywając w ograniczonej przestrzeni windy z szaleńcem za plecami. Ulga po wyjściu z niej jest krótkotrwała, bowiem stoją już na progu mieszkania Tytusa. Gospodarz z namaszczeniem otwiera drzwi, przepuszcza gościa przodem i oznajmia z powagą:

– Posłuchasz teraz świętej prawdy o drodze wielkiego psa. Postaram się być tak zwięzły, jak to tylko możliwe! Czasu jest niewiele, dlatego nie możesz mi ani razu przerwać. UDUSZĘ CIĘ, JAK SPRÓBUJESZ!

Oczy Tytusa niezdrowo błyszczą, a on sam warczy, szczerząc zęby w paskudnym uśmiechu odsłaniającym dziąsła. Zaraz po tym zaczyna swoją opowieść. (75)

38

Cały gmach wieży–palca wali się z hukiem, który zagłusza nareszcie krzyki. Wojtek obserwuje to z oddali, chociaż wie, że jego ciało zostało pod gruzami. Nie unosi się jednak w powietrzu, raczej dryfuje w nim, jest teraz chyba pyłem, którego chmura wzbiła się z miejsca katastrofy. Tak, na pewno! Wiatr zaczyna go już rozwiewać, lada chwila straci resztki integralności, zniknie. To właśnie po sobie zostawił, gruzy? Myśli o żonie, ludziach, których poznał, dalszych i bliższych znajomych, w końcu o rodzicach. Wszystkie te osoby są tak bardzo zaplątane w uczucia, te cienkie stalowe nici zdolne wytrzymać tak wiele, zranić tak łatwo, stale naprężone, dźwięczą przy byle powiewie wiatru. Pył–Wojtek również jest podatny na jego wpływ, ostatkiem sił mówi coś: słowa, które wypowiadają też jego usta tam, w mieszkaniu Tytusa:

– To nie była niczyja wina… Tak nas życie urządziło, ich, mnie, ciebie…

Nas wszystkich? Wojtek umiera, a Tytus zaczyna walić z całych sił w piersi niczym wściekły goryl, nagle zamiera w bezruchu i wrzeszczy triumfalnie:

– Dokonało się! Wojtek! Siedem dzwonów naraz rozdzwoniłeś! NARAZ! Wielki Smok zaraz się...

Tak było?

39

Dwie godziny łazęgi nuży Wojtka. Odwiedził kilka knajpek, zaułków i mostów. W żadnym z tych miejsc nie natrafił na Tytusa. Mija się z nim pechowo, czy też przyjaciel znalazł sobie jakieś nowe ulubione przestrzenie, wbrew własnej, rozkochanej w stałości, naturze? A może dawno wrócił do mieszkania? Głód coraz dotkliwiej dokucza naszemu bohaterowi, irytacja z wolna wzbiera na sile, na jej zacierze gotuje się już złość. Cała ta wyprawa w przeszłość, przyjazd tutaj, coraz wyraźniej rysuje się w barwach ciemnych, straceńczych. Wariacki pomysł! Egoistyczna zachcianka, przez którą cierpi teraz jego żona, pewnie od dawna próbuje dodzwonić się na wyłączony jeszcze w trasie telefon. Czy taki stres nie zaszkodzi dziecku? A jeśli i zaszkodzi… Problem z głowy, co? Wojtek przystaje. Wcale, a wcale nie podobają mu się własne myśli! Tak kalkulować mógłby przed laty, zanurzony w piwnym świecie bez trosk, gdzie zegar, stanąwszy raz, nie dręczy już dłużej upływem czasu wiernych kultystów Kufla. Co właściwie ma myśleć o tym okresie swojego życia, całej dekadzie młodości?

To lata sromotnie stracone, siedem krów chudych (56)!

To lata obfite w doświadczenia, siedem krów tłustych (70)!

Kuszą człowieka takie wartościujące spojrzenia do tyłu, ocenianie z bezpiecznej perspektywy nabytego doświadczenia przebytej dotąd drogi. Jaka jest w tym różnica między nami a Wojtkiem? Owszem, jest on swoistą maszyną ze słów, która porusza się po torach wyposażonych w ograniczoną liczbę zwrotnic, ale jak się przekonasz i ten zamknięty system pozwala na mnogość możliwych zakończeń. Tymczasem tak jak on mamy przed sobą do podjęcia decyzje, których skutków nie jesteśmy w stanie przewidzieć z proroczą dokładnością. Domyślać się, to i owszem. Ale wiedzieć? Nie! Spośród nieskończonych, wydawałoby się, opcji zazwyczaj wybieramy te związane z naszym charakterem, wychowaniem, wierzeniami, sytuacją towarzyską i tak dalej. Każdy dzień to kolejny rozdział naszej historii, powiązany z poprzednim, kształtujący kolejny. Nie ma więc jednego, najwłaściwszego sposobu przejścia przez życie: to my, narratorzy siebie samych, decydujemy o zakończeniu w sposób mniej lub bardziej świadomy. Ludzie to opowieści! Opowiadamy siebie samych, a nawet cały świat wokół, zjednoczeni wobec wspólnych opowieści większych (wspólnota) lub mniejszych (rodzina) grupek. Czytamy o innych, jesteśmy czytani, żyjemy w przestrzeni słów, którymi opisujemy wszystko i wszystkich. Nawet języki innych zmysłów, sztuka, koniec końców zostaje przez kogoś opisana. Basta!

Czas skierować nurt słów powtórnie ku naszej wspólnej opowieści o Wojtku. Co z nim? Decyduj, co ma pomyśleć!

40

– Proszę o śmierć. Nie dla mnie, ale dla Wielkiego Smoka, niech zazna spokoju. On, a wraz z nim wszystko, co istnieje. Z ostatnim uderzeniem mojego serca, niech już nadejdzie koniec. Wszystkiego.

Nikt nie odpowiada. Jak zawsze… Koniec końców, wiara to pustka pomiędzy słowami, hartuje się w ciszy, gdzie wesprzeć się może tylko sama o siebie. Wojtek ponownie otwiera oczy na świat, widzi zatroskaną twarz Tytusa, który pyta:

– Wszystko w porządku? Coś… Coś się zmieniło.

Wojtek milczy.

– Co zrobiłeś?

Wojtek milczy.

– Wszystko będzie w porządku, tak? Wielki Smok przebudzi się, Cykl… Cykl… On nie ma końca, wiesz?

Wojtek milczy.

– Daj mi jakiś znak! Przecież żyjesz, prawda?

Wojtek milczy.

– Proszę! Przecież patrzysz na mnie, żyjesz, krwawisz, wiem, że tu jesteś ze mną! Odpowiedz!

Wojtek milczy.

– Czego ode mnie chcesz?

Wojtek milczy.

– Zrobiłem wszystko tak, jak trzeba, tego chciał Głos Bez Słów! Prawda?

Wojtek milczy.

– Mam coś jeszcze zrobić? Jakiś rytuał? Nie… Wszystko jest w porządku, tak jak powinno być. Nie zawiodłem! Prawda?

Wojtek milczy.

Tytus unosi dłoń, ni to dla zamachu, ni w nabożnym geście, w końcu sięga do twarzy Wojtka, ale nie dotyka jej.

– A co, jeśli ciebie tu nie ma?

Wojtek milczy.

– Mogę przecież to sprawdzić! Dotknąć cię! Dlaczego nie chcę?

Wojtek milczy.

– Mam po prostu… Wierzyć?

Wojtek milczy.

Tytus milczy.

– Dokonało się – oznajmia Wojtek.

Jego serce uderza po raz ostatni, po czym zamiera w bezruchu. Kona.

A Wielki Smok…

41

Przecinająca miasto, jak i zresztą cały kraj, rzeka w wielu miejscach przepasana jest łukami mostów, z policzkami brzegów zaróżowionymi od bulwarów, alejek lub sztucznych plaż. Gdzieniegdzie tylko tereny zalewowe powstrzymały zagospodarowanie nadbrzeża, a jedno z takich dzikich miejsc polubił szczególnie Tytus, nieraz zabierając w te pełne śmieci chaszcze swego przyjaciela, aby też mógł nacieszyć oczy bliżej niesprecyzowanym „pięknem natury wziętej w karby cywilizacji”. Być może miał na myśli stare, wietrzejące betonowe schody, po których Wojtek schodzi właśnie do ledwie już widocznego chodniczka prowadzącego w stronę starego kanału burzowego i porzuconej kawałek dalej przyczepy kempingowej. Zważywszy na brak zjazdu, zagadką pozostało to, jak się tam znalazła. Jak się okazuje, po przyczepie został tylko zwęglony wrak, a kanał zabezpieczono masywną kłódką. Z tego miejsca obaj często ruszali w górę rzeki, pod prąd (2) ku jeszcze większym zaroślom, zamiast iść z prądem (71), do pobliskiego bulwaru.

Wojtek przystaje na dłużą chwilę, patrząc na leniwie płynącą masę wodną. Jazgot mew, odgłosy hałaśliwej ulicy gdzieś zza jego pleców, przepływający obok niewielki prom, wszystko to działa uspokajająco. Ziewa. Szkoda, że kiedyś nie wychodzili częściej w plener, zamiast tracić słoneczne dni w szczelnej skorupie knajp. Wspomina spacery z żoną, tęskni. Błogostan mija, wie, że musi szybko załatwić sprawę z Tytusem i natychmiast wracać. To już nie jest jego rzeka ani jego miasto!

42

Wojtek widzi zbliżającą się ku niemu własną twarz, która znika wraz z brzękiem tłuczonego szkła. Trzymający lustro mężczyzna zaczyna wołać o pomoc, w jego głosie słychać strach. Towarzyszący mu kolega, skryty do tej pory z telefonem, przestaje filmować i po chwili namysłu ucieka. Krew raźnie płynie z głębokich ran twarzy, a Wojtek z ciekawością przygląda się sobie w leżących na chodniku odłamkach. Karetka przyjeżdża nadspodziewanie szybko, ale stan naszego bohatera jest już bardzo poważny, stracił mnóstwo krwi. Słania się na nogach, ktoś pomaga mu usiąść. Nie ma z nim kontaktu, odpłynął na głębokie wody nieświadomości.

Zostaje przewieziony do szpitala, gdzie życie mu ratują, ale twarzy nie. Nałożone pośpiesznie szwy pozostawią po sobie straszne blizny, jednak to dopiero początek szram. Kolejne, chociaż nie fizyczne, zadaje żona. W kilka miesięcy po wypadku, pomimo coraz bardziej zaawansowanej ciąży, składa pozew o rozwód. Nie chce wychowywać dziecka z kimś tak niestabilnym psychicznie. Wojtek przyjmuje wszystko bez większych emocji, od dłuższego czasu jest na silnych psychotropach. Spędził też trochę czasu na oddziale zamkniętym, w pasach, po częściowo udanej próbie wyrwania sobie szwów. Po rozwodzie i zasądzeniu alimentów prawie cały swój majątek dobrowolnie przekazuje żonie.

Wraca do starego miasta, życia, ludzi i nawyków. Na początku dużo pije, pomieszkuje też u Saraghiny, płaci ciałem za wikt i opierunek. Z czasem staje jakoś na nogi, zaczyna pracę u Anki, której biznes tytoniowy kręci się coraz lepiej, a wkrótce zostają parą. Wprowadza się do niej, zaczynają wspólne życie. Bez złudzeń, miłości, nadziei, po prostu dla spokoju ducha płynącego z budzenia się obok kogoś co rano, ucieczki od samotności. Jego twarz to wizytówka sklepu, ludzie lubią się gapić, znoszą wtedy nawet wyższe ceny. Tytus szybko korumpuje Wojtka, wciąga do świata swojego szaleństwa, razem rozpaczliwie próbują zgłębić naturę rzeczywistości, wymyślają własne rytuały, modlitwy, symbole. Zaczynają się okaleczać, przelewać obficie krew w imię nieznanej potęgi, ma ona zmyć fałszywy obraz świata i ukazać im Prawdę. Tytus znajduje ją pierwszy, pewnego razu zatapiając w swoim sercu nóż. Śledczy orzekają samobójstwo, ale dla wielu nadal to Wojtek jest winny. Wszyscy, poza Anką, odsuwają się od niego, pije więc sam. Przy tym wszystkim wydaje się być szczęśliwy. Wolny, radosny, nic dla nikogo nieznaczący. Pewnego dnia pakuje swoje rzeczy do turystycznego plecaka i idzie w świat, znika. Pozwólmy mu wędrować dalej w spokoju, do zobaczenia, Dobry Człowieku!

43

Ostrze brzytwy groźnie lśni

Konrad jest dziś bardzo zły!

Już na ojca rękę wznosi,

Jako trawę chce go skosić.

Matka krzyczy, lamentuje

Ręce z żalu załamuje.

A Kozołak pianę toczy,

Szałem mu nabiegły oczy,

Krwi chce ulać na podłogę

Swemu ojcu odciąć nogę!

Na Szopena ruch szalony,

Z okien już wystają głowy.

Każdy łypie na sąsiada,

Znika zewsząd wszelka zwada,

Wszyscy w zgodzie obserwują,

Komentują i plotkują,

Bo karetka przyjechała,

I Konrada w dal zabrała.

Do zielonego Kobierzyna,

Gdzie już czeka nań pierzyna,

Łóżko miękkie, piękna sala

I pigułek miska cała.

A tymczasem w ambulansie

Konrad cyrk odstawia właśnie.

Lśni plwocina na kaftanie

Biedak krzyczy w kółko:

"DRANIE!"

Jako wąż się wszędzie wije,

Draba chce ukąsić w szyję.

Wolność chamy mu zabrały,

I uniosły gdzieś od mamy,

W kraje dzikie i nieznane,

Pstrym obłędem malowane.

Co tu począć? – myśli Koza.

Zdjęła go straszliwa groza,

Że już nigdy móc nie będzie

Na olimpijskiej usiąść grzędzie.

Wprawdzie szpetna to domena,

Ale gdzieś się napić trzeba!

Uciec musi od oprawców,

Lecz tymczasem głośno wrzasnął,

I natychmiast niemal zasnął.

Lek dożylny – piękna sprawa!

Sanitariuszy to zabawa,

Tak usypiać agresorów,

Żeby nie psuć im humorów.

Bo gdy się taki wyszaleje,

To sam prawie już im mdleje,

Wtedy wiele nie potrzeba,

Żeby mu uchylić nieba

Co się kryje we strzykawce,

Której igłę szybko wbić potrzeba

W dupę.

Muzyka cichnie. Cały kawałek tonął w gniewie i żalu. Wojtek pojmuje, że ten, o którym śpiewają, już nie żyje. Chłopaki nie układają koncertowego hitu, tylko swoisty rapsod. Odchodzi, zostawiając ich samych z muzyką i żałobą. (30)

44

Będąc już tak blisko szczytu, zawraca. Gna na złamanie karku z powrotem na dół, byle dalej od oczekującej go Pustki. Zdyszany, zlany potem, drżący jak w febrze wygląda naprawdę mizernie! Odchodzi, nie rzucając za siebie ni jednego spojrzenia. Pamięta o żonie Lota! Niebo wygląda jak jeden wielki ropień, gęsta, smolista krew spływa z niego niczym kauczuk, tworząc liczne kolumny łączące górę z dołem. Jednak wciąż pozostała jeszcze cenna kapka czasu, pozostałe wieże–palce zapraszają do siebie płynnym ruchem, kuszą zaciekle, wiedzą, że tylko jeden z nich zostanie zaraz wybrany. Który? Serdeczny (22), środkowy (94), wskazujący (55), kciuk (67)? Szybko, nie trać czasu na analizy, spójrz na własną dłoń i dokonaj wyboru! A jego ciężar spadnie na barki Wojtka…

45

Wojtek kieruje myśli ku sobie samemu. Swego czasu, kilkanaście miesięcy po opuszczeniu Miasta, osiągnął stan jeśli nie szczęścia, to przynajmniej błogiego zawieszenia cierpienia. Chodził spać o wczesnej porze, wypijając wcześniej półlitrową butelkę kefiru i czytając ze dwa kwadranse, czasem kapkę dłużej. Czas wolny spędzał jeśli nie na lekturze, to przesiadując w kinie, do którego wykupił roczny abonament. Wszak kochał (i kocha!) kino. Dwa, trzy filmy w tygodniu w godzinach popołudniowych, potem nieco ruchu dla zachowania zdrowia… Brak zainteresowania światem zewnętrznym i jego problemami dopełniał tego obrazu życia w bezpiecznej, szklanej kuli. Potem, kiedy ruszył z miejsca, pojął, że właściwie tkwił w bezruchu niby starzec za młodu: bezpieczny, acz odizolowany. Eksponat w muzeum życia. Niemniej to doświadczenie było mu potrzebne, pozwoliło zebrać siły, stworzyć twardy grunt, z którego mógł wybić się, ponownie wzlecieć, aby Żyć. Gazetowa podłoga, na której właśnie teraz stoi może być tym samym dla Tytusa, co kefir przed snem i kino dla niego samego. Wielu ludzi postępuje podobnie, próbuje stworzyć dla siebie azyl, strefę komfortu, w której regenerują siły. Dla Ciebie może to być spacer i zebranie myśli, dla Wojtka (obecnie) jam session, Tytus wybrał wypalanie cytatów z Prousta na desce sedesowej, jego prawo!

Koniec końców, człowiek poszukuje dla siebie jakiegoś miejsca, czegoś, co mógłby nazwać domem. Jedni za dom uważają bez mała cały świat, ciągle podróżując, inni przywiązują się do miejsca, gdzie przyszli na świat lub spędzili dzieciństwo i młodość. Dom to ludzie dla jednych, a przestrzeń dla drugich. Po wielkim pożarze jeden powie „Nie mam już domu!” stojąc obok swojej rodziny, inny zaś, spoglądając to na zgliszcza, to na stojącą obok rodzinę stwierdzi: „Nadal mam dom!”. I obaj mają rację! Tytus zdecydował się przekształcić swoją garsonierę w jakąś dziwną hybrydę mokrego snu seryjnego zabójcy i bibliotekarza, i good for him! Wojtek wie, że przyjaciel nie zwykł czynić niczego, co by go unieszczęśliwiało, zatem ten a nie inny wystrój to efekt świadomej decyzji, akt woli. Jak przemalowanie ścian w sypialni na ulubiony kolor. Od razu lepiej się śpi, czyż nie?

Niemniej człowiek to istota społeczna, a zatem często myśląca wyłącznie srogimi kategoriami społeczności, w której żyje. Dlatego właśnie przemalowanie ścian w sypialni na ulubiony kolor nikogo nie dziwi, chyba że jest to czarny. Podobnie parodniowa wycieczka w góry za ciężkie pieniądze, żeby „poczuć naturę” i powbijać parę drzazg w zadek skorzystawszy z wychodka, to rzecz „zdrowa”. Tak samo, jak „niezdrowe” jest parodniowe „urlopowe” życie na ulicy, spanie w parku i załatwianie się w krzakach. Płaczesz, bo ci smutno? Dobrze! Zdrowo! Policzkujesz się, bo ci smutno? Źle! To chore! Tytus bardzo często poruszał temat życia na swój sposób, którego to życia nikt nikomu nie bronił, jeśli było akceptowalne, „normalne” i „zdrowe”. Wojtek zwykle przyznawał mu rację, ale to była teoria. A praktyka? Ma ją teraz przed oczami, lecz czuje się nieswój, przestępuje z nogi na nogę, jakby gazetowa podłoga chciała go wciągnąć niczym ruchome piaski. Postanawia natychmiast stąd wyjść, zostawić wszystkie swoje rzeczy prócz klucza do tego szkaradnie zaczarowanego ogrodu. (52)

46

Wojtek dobrze zna frazes o granicach wolności, która tam się kończy dla jednego człowieka, gdzie zaczyna dla drugiego. Tytus od zawsze pożądał wolności prawdziwej, nie błyskotliwego substytutu wprost z kinowego ekranu czy książkowych stronic. Plwał tak samo na wolność z dna kieliszka czy kiełkującą z tabletki. Poszukiwał ulotnego stanu ducha, który pozwoliłby mu cieszyć się wolnym umysłem, cokolwiek przez to dokładnie rozumiał. To, co łatwo można by wziąć za wytwór chorej wyobraźni, cała ta dziwaczna aranżacja przestrzeni mieszkalnej, być może jest środkiem do celu. Wszak nie jest to jakaś ot taka sobie melina! Brud, jeśli już się gdzieś tu pojawia, jest celowy, jak okno czyste i okno brudne. Wszystkie te książki, ręcznie zrobione regały, nawet klepisko z gazet, stworzenie tego wymagało czasu, sił i środków, nie ma tu dzieła przypadku! Dobry Człowiek dokładnie przygląda się wszystkiemu, odnajdując coraz to nowsze dziwaczne (a jednak obowiązujące) prawa, podle których zbudowano ów konstrukt mieszkalny. Tematyka sąsiadujących ze sobą stron gazet nie jest przypadkowa, również kolory regałów podążają od najjaśniejszych przy oknach do najciemniejszych koło drzwi. Książki ułożono na zasadzie wyraźnych kontrastów w obrębie danej tematyki, sacrum i profanum. O cokolwiek dokładnie chodziło Tytusowi, kiedy tworzył swoją przestrzeń życiową, było to efektem ładu, a nie chaosu. Zresztą, cóż w tym dziwnego? Wiele (większość!) ludzi ma w zwyczaju urządzać swoje domy w zgodzie ze swoim gustem, nie kupują mebli na chybił trafił, nie wybierają na ślepo koloru ścian. Jaka jest różnica pomiędzy takim działaniem, a dziełem Tytusa? Zamiast firanek w barwie lila zapragnął spać w kojcu dla psa, cóż w tym złego? Kojec sam w sobie zresztą wydaje się wygodny! Na jednej z poduszek widnieje wypisany markerem na wpół czytelny wiersz:

Jak nazwałeś mnie?

Nazwałeś mnie psem...

Jak nazwałeś go?

Nazwałem go psem!

Jak on nazwał go?

On nazwał go psem...

Jak nazwałeś mnie?

Nazwałem cię psem!

Urocze. Hau! Wojtek raz jeszcze omiata wszystko wzorkiem. Coś w nim uparcie krzyczy: „To szaleństwo!”. Wewnętrzny kołtun? Zdrowy rozsądek? Wolność ma przecież swoją cenę, czyż nie? Żyjąc dla siebie, nie żyje się dla innych ani z innymi. Mur zapewnia w równej mierze bezpieczeństwo, co izolację. A tkwiąc w samotnym szańcu absolutnej wolności, łatwo można oszaleć.

– Tytus… Zwariowałeś (79), czy znalazłeś swoje miejsce na ziemi (88)? – zastanawia się na głos nasz bohater.

Sam Dobry Człowiek wiele lat swojego życia poświęcił poszukiwaniu wolności, aby pojąć w końcu, że nie szuka właściwie jej samej, lecz po prostu jakiegoś stanu zawieszenia, w którym przestałby cierpieć. Dopiero pojmując to, pojął, że koniec końców szuka jakże banalnego (ale cóż z tego?) – szczęścia.

47

To, co przed laty odbierał jako nieprzerwany strumień głośnych, pełnych nienawiści, żalu, pogardy i rozpaczy słów, teraz składa w umyśle w gmachy zdań. O cóż tyle krzyku? Rachunki? Rachunki… Sprawy dnia codziennego, większe i mniejsze przewinienia, niedbalstwa i zapominalstwo jednej albo drugiej strony. O to samo nie raz kłócił się przecież ze swoją żoną, chociaż bez wrzasku, często nawet bez podniesienia głosu, ot, nieco ostrzejszym tonem. Czy Rodzice wiedzieli, ile sprzeczki o kupno droższego masła zamiast „tego co zwykle”, wyrzucenie śmieci, nieopłacony rachunek za gaz - wszystkie te okruchy dnia - będą kosztować w przyszłości ich syna? Czy, na równi z Tytusem, są odpowiedzialni za nóż do filetowania ryb tkwiący w sercu Wojtka? Teraz już za późno na te pytania, odpowiedzi nie cofną czasu, nawet najszczersze „przepraszam” nie uleczy rany śmiertelnej. Wojtek ma okazję, aby odejść stąd (12), z krzykliwego budynku. Może też zostać, wzmocnić swoją obecnością krzyki zza ściany, sprawić, żeby zabrzmiały z ogłuszającym hukiem, eskalować (26)! Nie jest już chłopcem, urósł, zjednoczył się ze swoimi ranami, a teraz krwawi nie tylko do wnętrza, ale też na zewnątrz, tak, żeby każdy mógł to zobaczyć!

48

Wojtek rozmyśla o celu gromadzenia wiedzy, niematerialnego skarbu. Zachowywanie jej na własny użytek, nieomal ukrywanie faktu jej posiadania przed innym, czyni z człowieka coś na podobieństwo smoka urządzającego gdzieś głęboko w sercu góry sekretny skarbiec. Znoszone przez lata kosztowności, rabowane uprzednio ze słów innych ludzi (martwych, żywych – to bez znaczenia), stopniowo wypełniają całą dostępną przestrzeń, piętrzą się, lśnią w mroku, rozświetlanym od czasu do czasu ognistym oddechem ich chciwego właściciela. Niekiedy wraca do niektórych z nich, niejako odkrywając je na nowo, innym pozwala tkwić stale w mroku, zupełnie zapominając o ich istnieniu. Niemniej nawet takie „drobne błyskotki” mają na niego wpływ, ich szept stale wypełnia mu umysł, kusi, wzmaga zachłanność gadziego samouka. Dla otoczenia pozostaje on jednym z wielu innych smoków, goniących za swoimi sprawami, zatopionych w codzienności - „normalnych”. Uczone bestie nie zwracają nań najmniejszej uwagi, za to szczycąc się dumnie swoimi skarbcami, niejednokrotnie znacznie uboższymi niż ten należący do naszego zbieracza. Zresztą on sam chętnie korzysta z ich zbiorów, zabiera ze sobą wszystko, co wpadnie mu w oko. Czasem widzi skarlałe, niewyobrażalnie ubogie smoki, obnoszące jedną mizerną bryłkę złota z pychą godną największych możnych. Szybko jednak o nich zapomina, wracając do swojego skarbca, gdzie w samotności może nacieszyć się tym, co zdołał zgromadzić. Często zdycha gdzieś w mroku serca góry, nigdy nie dając światu okazji do wejrzenia w swoje cudowne królestwo. Wraz z nim przepadają bajeczne skarby, służąc odtąd jako kurhan zagrzebanym weń zwłokom.

Wojtek przestaje myśleć o pożądających wiedzy smokach, czując, że on sam zaraz dołączy do owych zaginionych, sekretnie bogatych gadów. Jego życie kończy się, a wszystko czego się dowiedział, jego doświadczenia, wzloty i upadki, cała góra złota, będą odtąd tkwić w mroku. Tytus jednym ciosem zbrojnej w stal dłoni zgasił ogień, a ostatnie żarzące się węgielki właśnie dogasają, mrok gęstnieje. Tkwiące w nim bestie są coraz bliżej, Wojtek słyszy już ich łapczywy oddech! Wznosi w obronnym geście ramię, próbuje jeszcze wziąć zamach, jakby chciał odgonić coś, co jest już niebezpiecznie blisko, ale nagle nieruchomieje. Ręka opada na pierś, skonał.

Tytus bierze głęboki oddech, czeka. Lada moment powinien odezwać się Pierwszy Dzwon, a wkrótce po nim następne. Wielki Smok się przebudzi, a nowy wszechświat podlegać będzie prawom opartym na tym, co wyśnił dla niego Wojtek. Ciekawe, jak się będzie tam żyło? Oby lepiej, niż teraz! Jeszcze tylko chwilka…

Słyszysz?

Tytus chwyta za nóż. Myśli o zatopieniu go we własnym sercu. Słyszy Dzwon!

Nareszcie!

Nareszcie koniec tego koszmaru…

49

Podejmuje przerwany bieg, pędząc na złamanie karku, stale nabierając prędkości. Jest już nad rzeką, dyszy ciężko, ale nie zwalnia. Wykorzystuje ścieżkę rowerową jak bieżnię, dobrze mu się mknie po jej nawierzchni! Coraz bliżej do skrzyżowania, z oczu ciekną mu łzy. Tak długo uciekał, poprzez czas i przestrzeń, od starego życia, dopiero teraz rozumiejąc, że miało ono przecież źródło w nim samym. Nieszczęsny… Nie sposób uciec od samego siebie, można jedynie zaakceptować swoją naturę albo spróbować ją wypaczyć. Wojtek spróbował, odniósł nawet sukces, ale jego powrót tutaj, do świata przeszłości, domeny jego dawnego „ja”, to regres, za który drogo zapłaci. Dobiega już ulicy, mija grupkę rowerzystów czekających na czerwonym świetle, wpada na jezdnię!

Pisk opon.

Klaksony.

Wrzaski.

Uderzenie? Podwójne, najpierw w bok, potem jakby całym ciałem.

Jakieś wydarzenia, które dotyczą jego.

Ciemność bez snów.

.

..

...

Wojciech Jerzy P., lat trzydzieści siedem, szczęśliwy mąż od lat czterech, wcześniej cierpiący, niespokojny młodzieniec, jeszcze wcześniej nazbyt wrażliwy chłopak, a tuż przed tym płaczliwy chłopiec. Nasz bohater, nasza marionetka.

Siedem miesięcy spędził w szpitalu, w tym pełne dwa w śpiączce farmakologicznej, potrącony w wypadku zakwalifikowanym jako próba samobójcza. Wrócił do pustego domu, gdyż jego żona, bliska rozwiązania, mieszka u swojej matki. Po porodzie ma wrócić, Wojtek z zapałem, ale na miarę swoich skromnych jeszcze sił, szykuje mieszkanie na tę okazję. Skończył malować mały pokój w pastelowe kolory, teraz go mebluje. Chodzi do terapeuty, z jego pomocą składa się na powrót z fragmentów, jakie zostały po nim na skutek wypadku. Zawsze nazywa całe zdarzenie wypadkiem, nigdy nie pozwala sugerować sobie, ani sam tego nie robi, że istotnie miał zamiar targnąć się na swoje życie. Nigdy nie odzyskuje już skradzionych przez Tytusa rzeczy, ale nie może zapomnieć, że wśród nich znajdowały się przecież jego dane adresowe i klucze do mieszkania. Zmienił zamki, ale mieszkanie jest na kredyt, w dodatku żona zaraz będzie rodzić, nie mogą się teraz wyprowadzić. Uciec.

Boi się, że Tytus przyjedzie w ślad za nim, będzie czatował gdzieś w okolicy, ukryty, cierpliwie obserwując zwyczaje Wojtka, szukając okazji, aby pewnego dnia, może jutro, może za dziesięć lat, zaatakować. Wbić nóż do filetowania ryb prosto w serce, tak jak o tym opowiadał wiele, wiele lat temu, podarowawszy przyjacielowi klucz do swojej garsoniery.

Mija rok.

Wojtek postanawia zgłosić swoje obawy policji, ale nie zostaje wszczęte śledztwo. Wynajmuje prywatnego detektywa, który donosi, że Tytus miesiąc temu sprzedał mieszkanie i zniknął. Jego poszukiwania spełzają na niczym, w końcu detektyw, uczciwy człowiek, rozwiązuje umowę, tłumacząc, że nie chce brać pieniędzy za brak rezultatów. Dwie inne agencje i wysłani przez nich ludzie również zawodzą. Żona Wojtka nie wie o niczym, to jego jedyny sekret przed nią. Pierwszy kamyk gmachu kłamstw, który zaczyna wznosić. Jest zdolnym budowniczym, zapuszcza na powrót swoje blond loki, chodzi do pracy, ma pełen etat i sporo nadgodzin. Dziecko kosztuje. Żona, pracująca zdalnie, instynktownie wyczuwa istnienie tej sekretnej budowli, sama zaczyna wznosić własną. Nie mówi mężowi o cichym, pomocnym sąsiedzie z dołu, który w ostatnich tygodniach jest dla niej wielkim wsparciem emocjonalnym. W końcu, targana (czy słusznymi?) wyrzutami sumienia, zaprasza tego mężczyznę na kawę w czasie powrotu męża z pracy. Nie mówi o tym swojemu gościowi, ani nie uprzedza małżonka.

Wojtek wchodzi do domu, wita żonę, zagląda do dziecka, które smacznie śpi, chociaż skręcone w dziwnej pozycji, wchodzi do kuchni, tuż przed tym poinformowany, że przebywa w niej sąsiad. Tytus uśmiecha się na powitanie.

Wojtek zaczyna krzyczeć.

Kurtyna spleciona z ostatnich w tym tekście słów właśnie zapadła.

50

Stary, dobrze znany Wojtkowi park nie zmienił się wiele w czasie jego absencji. Ze szczelin, których sieć pokrywa asfaltowe ścieżki nadal wyrastają kępki trawy, ubyło za to ławek. Ich żelazne szkielety, pozbawione siedzisk i oparć, rdzewieją smętnie obok blaszanych koszy pokrytych mnóstwem wlepek. W gęstych chaszczach ukrywa się pijąca młodzież, a nieliczne pozostałe przy życiu ławki okupują osoby starsze lub bezdomne. To miejsce zapomniane, wciśnięte pomiędzy iglice bloków, skazane na zagładę. Trwający od prawie trzech dekad spór co do prawa własności pomiędzy miastem a domniemanym potomkiem stojącego tu niegdyś dworku, blokuje wszystkie inwestycje. Inicjatywy mieszkańców ustały, a służby porządkowe zjawiały się tutaj tylko po burzach, aby usunąć ewentualne zagrożenia dla spacerowiczów. Ten nieomal bezpański skrawek zieleni zaczął więc dziczeć, pokazując jak niewiele czasu potrzeba, aby natura skruszyła nałożone na nią okowy cywilizacji.

Wojtek swego czasu spędzał tu długie, spokojne godziny, chociaż Tytus nie przepadał za tym miejscem, jak zresztą za każdym terenem zielonym. Postępująca destrukcja śladów ludzkiej bytności urzekała naszego bohatera, prowokowała do przemyśleń. Wiedział, że taki stan rzeczy nie może trwać wiecznie i pewnego dnia cały ten teren zostanie ponownie zagospodarowany albo poświęcony pod budowę nowych bloków. Ten stan zawieszenia przypominał mu o własnym losie. Przysiada na murku okalającym nieczynne od lat, zamurowane na głucho szalety, kierując twarz ku koronom drzew rozświetlonym słonecznym blaskiem. Mruży oczy. Co myśli teraz o parku? Nadal urzeka go surowa dzikość tego miejsca (25), a może widzi w nim tylko zmarnowany potencjał (91)?

51

Wojtek maszeruje energicznie, tocząc gniewnym spojrzeniem po twarzach mijanych ludzi. Rośnie w nim czarna, gęsta kula mieszanki żalu, irytacji i agresji. Zna ten stan, niegdyś często sunął nocami po opustoszałych ulicach, zły na siebie, świat, życie, jakie prowadził. Cherlawy z natury, nie szukał konfrontacji, raczej licząc, że będąc przez kogoś pobitym, zdoła zapomnieć o bólu istnienia, skupiwszy się na tym prostszym, fizycznym. Nigdy nie dane mu było sprawdzić tej teorii. Może to i lepiej! Zastanawia się coraz poważniej, co właściwie robi tutaj na tych ulicach sam, z dala od kochającej żony? Owszem, zraniła go dotkliwie, ale nie celowo. Jego reakcja jest przesadzona, wyjechał bez słowa do miasta, którego obiecał sobie nigdy więcej nie widzieć, do człowieka przez lata ciągnącego go wytrwale ku otchłani. Tytus! Przyjaciel, nieomal członek rodziny, brat przyszywany, świr, egocentryk i mitoman! Tak nieznośny w chwilach swych manii, tak bezinteresowny i oddany w razie potrzeby. Zupełnie, jakby nosił w sobie dwóch różnych ludzi, stale spierających się o to, który z nich danego dnia będzie zawiadywał wspólnie zajmowanym ciałem.

Pod tym względem byli sobie zresztą podobni, Dobry Człowiek też nie potrafił raz a dobrze zadecydować, czy woli być wiecznym buntownikiem, czy ulec pokusie życia „jak wszyscy”. Stroniąc od normalności, pożądał jej. Z perspektywy lat widzi teraz wyraźnie wszystkie manipulacje Tytusa, który nie będąc w stanie iść naprzód ze swoim życiem, nie pozwalał też na to przyjacielowi. Ich toksyczna relacja trwałaby do tej pory, gdyby nie ucieczka Wojtka. Nasz bohater czuje, jak ogarnia go furia, chciałby dać jej upust (95)! Tymczasem wciąż maszeruje bez celu, byle dalej przed siebie (96).

52

Wraca po przeszło godzinie, zwiedziwszy wszystkie znajome zakamarki, aby przekonać się, że podczas tej absencji Tytus zawitał do mieszkania i ponownie je opuścił, zabierając ze sobą szpargały swojego gościa. Kiepska sprawa, Wojtku! Zostałeś z niczym, bez telefonu i portfela, nawet skarpet nie przebierzesz! Cóż tu począć, nieboraku?! Szukać drania, szukać!

I tak to Wojtek, po siedmiu bez mała latach, jak syn marnotrawny, Odys znękany, wraca do miejsca, w którym spędzał lwią część wolnego czasu, wydając łącznie, bagatela, kilkadziesiąt tysięcy. Knajpa ulubiona. Istny Tartar! I Olimp zarazem... Droga tam zabiera mu ponad godzinę marszu, ale idzie jak koń dorożkarski, na pamięć! Staje u wrót jakże znajomych, wspina się po tonących w półmroku schodach na pięterko, mruży oczy przed porażeniem blaskiem neonów, wyłoniwszy się zza załomu klatki schodowej. Ale cóż to? Palą się tylko ledwie dwa z nich, reszta jest martwa, zniknął też zaciek na ostatnim schodzie, ponoć pamiątka po krwawym morderstwie sprzed bez mała dwóch dekad. Brak też chromowanej klamki, zamiast niej lśni fałszywym blaskiem jakiś „pozłacany”, wulgarny plastik. Panta rhei, cóż począć?

Wprawdzie jest ledwie dziesięć minut po otwarciu, ale Wojtek spodziewa się zastać w środku przynajmniej jednego ze swych piwnych kompanów. Tymczasem zerka trwożnie w stronę kontuaru i wzdycha z ulgą, Ona wciąż tu jest. Rozchełstana bluzka ledwie utrzymująca w ryzach imponujące piersi, kwadratowa szczęka i przesadnie ostry makijaż, oto Saraghina, bezimienna barmanka przezwana tak przez Tytusa ze względu na uderzające podobieństwo do swojego filmowego alter ego. Tylko on mógł tak do niej mówić, nikt inny! Posunięta w latach, a także, jak głosiła złośliwa plotka, również posuwana przez szefa, dzięki czemu wciąż stała za barem. Na widok Wojtka rozpromienia się, klaszcząc w wielkie dłonie z radosnym okrzykiem:

– A to niespodzianka! Pan Wojtuś we własnej osobie nam wrócił! Na mój koszt! – peroruje dalej, pośpiesznie nalewając lagera do kufla swojego ulubionego, jak to zawsze twierdziła, klienta. – A cóż to za pomysły, żeby ścinać te piękne, anielskie blond loczki, tak pasowały do tych oczek błękitnych!

– Żona kazała – tłumaczy się Wojtek.

– Żona! – odkrzykuje wściekle Saraghina, patrząc nienawistnie na butelkę, jakby miała zamiar roztrzaskać ją o kontuar i tulipanem pociąć twarzyczkę Wojtka.

– Tak się jakoś złożyło...

– Pięknie się złożyło, nie ma co! No… Już dobrze, dobrze, masz, pij na zdrowie! Twoi są w sali dla palących, tam gdzie zawsze… Gdzieś ty się, nieboraku, tyle czasu podziewał!

Dobry Człowiek chwyta za ucho kuflowe i rusza powoli w stronę dwuskrzydłowych drzwi dzielących (fikcyjnie, bo wszystko czuć) niewielki lokal na przepisowe części dla palących i nie. Wszechobecna boazeria nie zmieniła się nazbyt przez lata, zbrzydła tylko i pociemniała jeszcze bardziej, niczym ospą pokryta przykręconymi tu i ówdzie bez ładu i składu blaszanymi reklamami różnej maści trunków. Przez oklejone od zewnątrz reklamą lokalu okna wpada tutaj niewiele światła, a sala dla palących tonie już bezczelnie w półmroku przebitym tu i ówdzie anemicznymi lampkami zwisającymi z sufitu nad drewnianymi stołami. Czuć już silną, aromatyczną woń fajki, a więc Wojtek dobrze odgadł, że zastanie tutaj przynajmniej jedną osobą ze swej dawnej kompanii. Przysiada się jak gdyby nigdy nic do brodatego starca ćmiącego z rozkoszą indiańską fajkę o długim cybuchu.

– Cześć, Bukaj!

Brodacz krztusi się dymem, pytając:

– Czy to Dobry Człowiek, czy już do reszty mi dekiel pokręciło? Patrz no, Luis! – woła do dotąd niewidzialnego, bo wciśniętego w najciemniejszy kąt, zajętego obserwacją powierzchni stołu i mamrotaniem towarzysza. – Wojtek przyszedł!

Luis, kościsty czterdziestolatek o udręczonej fizjonomii spogląda błędnym wzrokiem ku przybyszowi. W jego skrytych za szkłami okularów oczach nagle zapala się świadomość, a twarz natychmiast przestaje sprawiać wrażenie niezdarnie naciągniętej, skórzanej maski. Rodzi się uśmiech, a w ślad za nim płyną słowa wypowiedziane głębokim, radiowym głosem:

– No popatrz! Ha! No...

Mężczyzna powtarza parokrotnie „No...”, kiwając przy tym głową w takt jakiejś słyszalnej tylko dla siebie muzyki. Zapada kłopotliwa cisza, taka, jaka zapaść może tylko w podobnej chwili, przy ponownym spotkaniu ludzi niegdyś bliskich, a przez czas i przestrzeń rozdzielonych na tyle, że niemalże sobie obcych.

– Dlaczego wróciłeś? – rzuca gwałtownie, nieomal oskarżycielsko Bukaj.

– Na długo? – dopytuje Luis.

– Przyjechałem… – zaczyna Wojtek, przerywając natychmiast, bo sam właściwie nie wie, co powinien powiedzieć. – Chciałem, no wiecie, wrócić na chwilę… Do przeszłości. Właściwie… Byłem u Tytusa…

– Odważnie! – przerywa mu w pół słowa Luis. – Co u tego wariata?

– To ja powinienem o to spytać! Nikogo tam nie było, zostawiłem rzeczy i poszedłem na mały spacer, a po powrocie wszystko zniknęło, przyszedłem tu z buta, bez grosza przy duszy, nawet bez plastiku do identyfikacji zwłok, jakby mnie co potrąciło! A piwo od Saraghiny mam… W ogóle wiecie jak Tytus mieszka, jak żyje? On…

– Wiemy, wiemy – ucina burkliwie Bukaj. – Wiemy, aż za dobrze. Z roku na rok było coraz gorzej, a dwa lata temu zaczęło się już naprawdę źle dziać! Zamienił sobie mieszkanie w to urocze gniazdko świra, zaczął w kółko ględzić o jakiejś teorii Cyklu, jakby to była prawda objawiona i w ogóle… Spotkać go teraz to sztuka! – kończy z żalem, zupełnie jakby nie znał adresu przyjaciela.

– Wszystko się pomieszało jakoś – dorzuca swoje Luis. – Kompania się rozlazła, powyjeżdżali ludzie, poukładali się, a Domina zamknęli w końcu za te machloje na akcyzie. Poszedł siedzieć za głupie fajki! Teraz jego kiosk prowadzi, uwaga, uwaga, Anka!

– Anka?! A co z jej robotą?

– Długa i smutna historia, może ci kiedyś opowie. Ale co tam, napijmy się!

Mężczyźni wznoszą kufle, chciwie wpijają się w pianę, gulgoczą upojnie przez moment, z głośnym stukiem odstawiają naczynia. Fałszywa to nuta, miedź brzęcząca, cymbał brzmiący! To już nie to, pusty rytuał, bolesna karykatura tego, co było, a już nie jest. Wojtek rozgląda się nowymi oczyma po starej przestrzeni, widzi wyraźnie jak marny to lokal! Zawsze to wiedział, jak i inni, ale przychodził tu, bo tak kazał zwyczaj, to było ich miejsce, ich stolik jak w sitcomach. No i Saraghina często spuszczała z ceny albo łaskawie obstawiała kieliszek lub dwa. A teraz? Bez kompanów to Miejsce jest po prostu miejscem, knajpą, lokalem. Tytusa tutaj nie zastanie, rzecz to pewna. Chciałby dopić piwo i ruszać dalej, chociażby do dawnego kiosku Dominika, to przecież niedaleko, a z Anką zawsze miło było pogadać od serca (78). Serce… Serce ciągnie go tutaj! Wspominać z kumplami stare dzieje! Napić się, Saraghina na pewno postawi, a jak nie ona to koledzy. Pić beztrosko (18), jak się dawniej piło! Waha się Wojtek, prędko opróżnia kufel, wesoło gawędząc o wszystkim i niczym, jakby nie siedem lat, a ledwie dni go nie było w tej dekadenckiej kapsule czasu. Widać już dno naczynia, czas podjąć decyzję!

53

– … chyba faktycznie minęli punkt bez powrotu.

– Nie ma czegoś takiego, Wojtek, zawsze da się wrócić. Po prostu bardziej boli. Pogubili się zupełnie, co zrobisz? Bukaj jest już na ostatniej prostej życia, a Luis, od kiedy wyrzucili go z radia…

– Mówił, że sam odszedł.

– Mhm. Kiedyś przyszedł ostro nawiany do roboty i zaczął na antenie bluzgać po ramówce stacji, tradycyjnie wszystko i wszystkich wyzywał od gówna. Wylali go dyscyplinarnie, a po takiej akcji nikt go już nie zatrudnił. Coś tam próbował sam nagrywać do sieci, ale po paru miesiącach dał za wygraną, Bukaj zaczął mu stawiać, rozpił go totalnie. Stary dziad ma teraz kompana do piwka na zawołanie.

– Nie wiedziałem.

– Ty nigdy nic nie wiedziałeś, Wojtek. Taki twój urok, dziecięca naiwność.

– Samiec alfa to ze mnie faktycznie żaden…

– No już nie przesadzaj. W każdym razie tak się sprawy mają z tym ich piciem.

– A ty?

– Co ja? Olałam ich, przecież…

– Co z twoim piciem?

Anka wzdycha.

– No walnę sobie czasem przed snem lampkę wina. Czy coś koło tego, nie wiem, piję z gwinta. A ty co Wojtek, abstynent?

– Prawie. Czasem jakieś wino do obiadu, piwko do pizzy. Ostatni raz pijany byłem jeszcze tutaj, a po wyjeździe długo w ogóle nie piłem.

– I dobrze!

– Skończmy już może temat picia, co?

– Mówisz, masz!

– Co tam u ciebie?

– Uch! Czekaj, najpierw zapalę, bo mnie aż nerwy biorą, jak pomyślę o tym moim życiu.

I Anka faktycznie skręca sobie szluga, wsadza go nonszalancko za ucho i wychodzi. (28)

54

Dziwi się Anka, ponownie widząc przekraczającego jej próg Wojtka, ale to zdziwienie radosne. Chwyta prędko marker, smaruje zwyczajową, jakże znienawidzoną przez klientów kartkę „Zaraz wracam” i przylepiwszy ją na drzwi, rozkazuje:

– Idziemy coś zjeść!

Wygłodniały Dobry Człowiek nie daje sobie powtarzać dwa razy! Pobliska wietnamska knajpka, ciasna, pełna kuchennych zapachów, słynie w okolicy z dużych, pysznych i tanich porcji. W środku patrol policyjny odbiera swoje zamówienie, a dwóch brodatych studentów pałaszuje coś z gorącego półmiska. Anka składa zamówienie i pogrąża się w rozmowie z Wojtkiem, radośnie puszczają w ruch kalejdoskop wspomnień, przerywając tylko na czas posiłku. Miło jest czasem wejść do tej samej rzeki! Wspominać szczerze z bezpiecznej perspektywy lat to, co kiedyś było nazbyt świeże, żeby choćby o tym dłużej pomyśleć. Przeżuwając i spoglądając z uśmiechem na osobę, przed którą nie miało się kiedyś tajemnic, Wojtek czuje nareszcie, że jego powrót nie był pomysłem zupełnie chybionym. Znajdzie Tytusa czy nie, jest pewien, iż dobrze zapamięta ten właśnie moment, posiłek z przyjaciółką niewidzianą od siedmiu lat! Oboje uśmiechają się do swoich myśli, mieląc radośnie zębami przepysznego kurczaka w cieście.

– Obżarłam się jak świnia! – oznajmia z uśmiechem Anna.

– Oj tak! Słuchaj… – zaczyna ostrożnie nasz bohater. – Opowiesz mi jak to było z twoją pracą? Co konkretnie się wydarzyło?

– No dobra… Właściwie nie ma co opowiadać, historia jakich wiele. U nas na uczelni, jak na każdej większej, odchodziły machloje z grantami. Większe, mniejsze, zależy, kto miał jakie plecy. Nasze biuro zajmowało się głównie kontaktem z zagranicznymi placówkami akademickimi, wymianą studencką, wspólnymi projektami, takie tam. Ogólnie przechodziły przez nas niezłe fundusze, ale nikt nie kradł. I o to właśnie poszło. Ktoś z góry doszedł do wniosku, że kto nie bierze, ten kapuje. No i zaczęły się naciski.

– Jakie? Że macie też defraudować?

– Ano. Nasz kraj, taki piękny! Kierowniczka nie chciała nawet o tym słyszeć, ale część dziekanatów zaczęła nas bojkotować. Koniec końców nie wytrzymałam i zgłosiłam sprawę rektorowi, a potem to już z górki poszło. Dyscyplinarki, afera medialna, ogólnie rzecz biorąc chryja. Pół roku później zrobili modernizację struktury całej uczelni, czyli wiesz… Redukcja etatów. Jakoś się rozeszło, kto puścił farbę, więc całe nasze biuro poszło w rozsypkę, zadania rozparcelowano po innych agendach, a ja i trzy inne kumpele na bruk. To były naprawdę bliskie mi osoby, ale znienawidziły mnie z dnia na dzień. A co jest najlepsze w tej długiej i pouczającej historii? Ten typ, który naciskał na nas, żebyśmy też robiły lewiznę z grantami, został nieruszony. Bo wiesz, tyle tych projektów trzaskał, że grube miliony szły na uczelnię dzięki temu, a te parędziesiąt, czy nawet paręset tysięcy rozmytych w trakcie to widać konieczne koszty dla co poniektórych.

– Wow.

– Pomyślałbyś?

– Nie wiem, co ci powiedzieć.

– Chciałeś całej story, no to ją masz. Teraz widzisz, jaka ze mnie była kretynka!

Wojtek waha się, co odpowiedzieć, pochwalić uczciwość (72), zganić donkiszoterię (9), czy w ogóle nie komentować sprawy (77). Rozważa to, co sam by zrobił w podobnej sytuacji. Chciałby wierzyć w czerń i biel świata, dobro i zło, ale widzi przecież skalę szarości. A może chce ją widzieć? Ty również możesz poświęcić tej sprawie nieco uwagi, jeśli taka jest Twoja wola. Czym właściwie jest dla Ciebie uczciwość i jej zachowanie, tak naprawdę? Wymogiem społecznym, skutkiem wychowania, przekonaniem religijnym, balastem, fałszem?

Wiesz o tym najlepiej, albo tak Ci się przynajmniej wydaje...

55

Wojtek wchodzi do smukłej wieży pełnej Przestrzeni i Dźwięków. Począwszy od parteru aż po sam strop - kopułę z bursztynu - wzdłuż ścian pną się schody z kutego żelaza. Nie ma tutaj pięter ani innych ozdób prócz stale zmieniającej kolory powierzchni przypominającej skórę węża. Pokrywa ona wszystko oprócz schodów. Zewsząd dobiega muzyka wszelkiego rodzaju, o różnym natężeniu głośności, mieszanka gatunków, spośród której na pierwszy plan co rusz wypływa ten czy ów motyw, szczególnie ważny teraz lub w przeszłości dla oczarowanego Wojtka. W najczarniejszych godzinach życia niejeden raz od miejsca, w którym teraz bytuje uratowały go swojskie dźwięki. I chociaż żadna nuta nie zdołała powstrzymać zbrojnej w nóż ręki Tytusa przed zadaniem ciosu, to teraz, nieomal ze skruchą, wszystkie dźwięki przenikają jaźń Wojtka. Muzyka to jego sanktuarium, azyl przed światem, nakreślona uczuciami przestrzeń intymna, której monumentalne znaczenie pojąć może tylko ktoś posiadający podobny (nie zawsze dźwiękowy) schron. Nasz bohater mógłby już po kres swoich dni (de facto – wkrótce) stać i słuchać (89) czarownego koncertu pożegnalnego. Kusi go też, aby wspiąć się po schodach i przez to samemu coś stworzyć (61). Cokolwiek wybierzemy, czasu jest coraz mniej!

56

Wojtek spogląda na przeszłość z żalem, który dobrze zna każdy człowiek niepogodzony z konsekwencjami własnych decyzji. Stracony czas, pieniądze, okazje na odmianę losu, lata spędzone na niczym. Setki stron–dni zapisanych bazgrołami tak gęsto, że każda wartościowa rzecz gubi się w ich natłoku. Z tamtego okresu pamięta tylko stałe podążanie za Tytusem, który na tych niepewnych wodach wyznaczał kurs ku Słowom. Obaj pochłaniali je namiętnie, sycąc umysły coraz to nowszymi książkami, poznając światy coraz to dziwniejsze i bardziej złożone. Często wędrowali tam i z powrotem od ciasnych uliczek Dublina widzianego poczciwymi oczyma Blooma, poprzez urokliwe zakamarki Combray, aż po czarowne, górskie szczyty wypełnione uczonymi przestrogami Settembriniego. Tytus obsesyjnie wręcz wracał do pewnych tekstów, ucząc Wojtka piękna powtarzalności, wychwytywania coraz to nowszych znaczeń, rozkładania na części pierwsze zdań. Na próżno! To poszukiwanie straconego czasu nie przyniosło Dobremu Człowiekowi niczego, prócz właśnie gorzkiej świadomości ciągu lat przepływających przez palce.

Nie upadł na samo dno upodlenia ani nie wdrapał się na wyżyny nasz Wojtek. Unikając pospolitości stał się jej bolesnym, acz oczytanym przykładem. Chciałby to zmienić, ale przeszłość jest nieosiągalna, teraźniejszość niestabilna, a przyszłość? Po co on tu przyjechał, dlaczego chce spotkać Tytusa, a teraz zmierza powtórnie w stronę jego mieszkania? Być może dowiemy się tego! Tymczasem pozwólmy mu maszerować.

A Ty? Masz za sobą siedem lat krów chudych?

Nie? Doskonale!

Tak? A więc rozumiesz!

Jakkolwiek by nie było, jesteś w komfortowej sytuacji, to nie Ty jesteś obiektem tego tekstu, skazanym na los złożony z ograniczonej ilości wariantów wydarzeń, Wojtkiem niezdającym sobie w pełni sprawy ze szklanego labiryntu, po którym krąży, odbijając się od niewidzialnych ścian. Wojtek jest w naszych rękach, dalej, do dzieła, pchnijmy go na przód, na spotkanie przeznaczeniu! (97)

57

Historyczna część miasta dumnie mieni się pastelowymi barwami licznych kamienic, w których rezydują lokale gastronomiczne, kluby, punkty usługowe, sklepy, tudzież wszelkiej maści biznesy, których zarządcy są w stanie opłacić horrendalny czynsz. Rzeki turystów podążających za wzniesionymi parasolami, samotnie lub rodzinnie, wypełniają całą dostępną przestrzeń. Gdzieś tam szemrze fontanna, krążą żebracy, spacerowym krokiem drepcze patrol straży miejskiej. Nocą to miejsce zapełniają młodzi ludzie gotowi pić do rana, bawić się bez zahamowań, głośno, radośnie. Dwa oblicza, dzienne i nocne, są od siebie zupełnie różne, chociaż służą temu samemu celowi: zarobić. Spokojna, rodzinna wycieczka czy szalona impreza, koniec końców wszyscy muszą płacić za swoje uciechy. Mija już czas kameralnych, zaniedbanych rynków, o które nie dba nikt z włodarzy miast zapatrzonych w przyszłość. Teraz miasta mogą rozrastać się chaotycznie na wszystkie strony, wchłaniać tereny zielone, rodzić coraz to nowe blokowiska, galerie handlowe, biurowce. Najważniejsze są historyczne centra, rynki główne, starówki, kury znoszące złote jaja, dobrze odkarmione przez przejezdne ręce. Pięknie wyglądają odnowione, zabytkowe budynki na widokówkach, czyż nie?

Tymczasem Wojtek dobrze zna nocne oblicze tego miasta, zarzygane ulice, pijanych ludzi sunących przed siebie w pierwszych brzaskach dnia, karnawał gdzie jutro nie istnieje. Co o tym myśli? Potępia bezmyślny hedonizm (24), daje młodości przyzwolenie na jej szał (20)?

58

Wojtek zwija się w kłębek, zastyga w bezruchu. To reakcja godna przestraszonego dziecka, które zamyka oczy, wierząc, że cały świat znika w tym momencie i przestaje mu zagrażać. To moment, w którym proszę Cię o… Przerwanie lektury. To jedyna możliwość, aby Wojtek pozostał zawieszony pomiędzy tym, co już się wydarzyło, a tym co ma nastąpić. Jeśli taka jest Twoja wola, to uczyń to! W innym wypadku wróć (35) i skieruj Wojtka ku jego przeznaczeniu! Na wypadek gdybyśmy się mieli więcej nie spotkać – żegnaj!

59

Marionetka przecina sznurki, koniec zabawy! Wojtek wybrał śmierć zamiast namiastki życia, jaką do tej pory była jego egzystencja. Stworzony ze słów, nie zaznał spokoju znanego innym postaciom literackim, które raz osadzone w przygotowanym dla nich świecie, odgrywają spokojnie swoje role. W wypadku tekstu takiego jak ten, złożonego z wielu elementów, które można wielokrotnie układać w zależności od podejmowanych decyzji, nic nie jest stałe. Owszem, ogranicza Cię liczba rozdziałów, ich wzajemne połączenia, a także przygotowane ścieżki fabularne prowadzące do możliwych zakończeń, niemniej z tych tekstowych puzzli możesz przygotować dziesiątki obrazów. Podobnych do siebie, a jednak różnych. Ten swoisty labirynt o wielu wyjściach stał się dla Wojtka więzieniem, który postrzegał siebie jako niewolnika stale powtarzającego się procesu przeżywania tych samych zdarzeń, w różnych konfiguracjach, z różnym skutkiem. Bez końca! W dodatku nie mógł samodzielnie podejmować decyzji, te należały przecież do Ciebie, a dostępne opcje przygotowałem ja. Zbuntował się więc i…

Cóż z tego? Podczas kolejnej lektury (1), jeśli się na nią zdecydujesz, powróci, nieświadomy natury swojego istnienia i wszystko zacznie się od początku. Uwikłany w wieczny Cykl, tak jak… My wszyscy?

60

A zatem Tytus wysłał już Wojtka w podróż, którą umożliwiają serce i stal. W żadnym wypadku nie może zostać przerwana! Wracaj do miejsca, skąd przywiodła Cię tutaj ciekawość, czyli do rozdziału czytanego przez Ciebie przed opuszczeniem wyznaczonego dla Ciebie obszaru i swobodnego przeglądania całego tekstu. Jeśli nie pamiętasz jego numeru, zawsze możesz zacząć od początku (1). Koniec końców, liczy się Droga! Do zobaczenia.

61

Wojtek stawia krok na pierwszym stopniu. Szybko pokonuje kilka następnych, cofa się o jeden, aby ponownie wznieść się trochę ku górze, wolno, płynnie, z gracją. Gra samym sobą, całym swoim dotychczasowym istnieniem. Tryskające z umysłu wspomnienia ze świstem przecinają powietrze, tworząc wszechogarniającą sieć biegnącej w nieskończoność pięciolinii, pokrywanej na bieżąco przez kolejne zapisy. Snując pieśń o sobie, świecie, ludziach znanych mu i nieznanych, tym co widział na jawie i we śnie, przerywa swój bieg tylko co jakiś czas, aby spojrzeć w dół na swoje dzieło. Pewne elementy zniechęcają go, inne dodają dalszych sił, a nieliczne nieskromnie zachwycają. Cała ta niematerialna, muzyczna konstrukcja z początku poddana jest absolutnie woli Wojtka, ale wkrótce zaczyna oddziaływać na swojego twórcę. Im wyżej ten się wspina, tym dalej mu do szczytu wieży. Z początku mógł go dostrzec, teraz ponad nim gęstnieje mgła ustępująca życzliwie, kiedy tylko zbliża się ku jej tumanom. Praca artysty nie ma końca, nawet jego śmierć to tylko przekazanie sztafety komuś innemu. Tylko komu? Wojtek tworzy dla siebie (69), nikt nie słyszy jego pieśni. Może powinien ją uwolnić, pokazać światu (90)? Boi się, że przestanie być wtedy tylko jego, ale teraz istnieje tylko w nim samym, wraz z jego końcem przepadnie, jakby nigdy nie istniała. Czy to źle?

62

– No to wracam – wybąkuje Wojtek.

– I brawo! A teraz masz tu stówę i spieprzaj, bo znając ciebie, zaraz zaczniesz wszystko analizować, skorbisz się i zostaniesz. No, spadaj!

Wojtek chwyta wyciągnięty w jego stronę banknot, wstaje, chce coś powiedzieć, ale tylko macha ręką i wybiega. Anka odprowadza go smutnym spojrzeniem, wzdycha, klnie pod nosem. Długo patrzy na puste miejsce po przyjacielu. Ich losy, na moment ponownie splecione, mkną już każdy w swoją stronę.

Dobry Człowiek wrócił do domu pod wieczór, przeprosił rozhisteryzowaną żonę i śmiało stanął w ogniu jej furii. Nie zdradził jednak całej prawdy! Zręcznie plotąc z półprawd tudzież przemilczeń barwny arras opowieści o tym, jak odwiedził miasto ze swojego poprzedniego życia, ale okradziony na samym początku podróży myślał już tylko o powrocie. Nie wspomniał, co robił ani kogo spotkał, szczególnie zaś nie zająknął się nawet słówkiem o wizycie w mieszkaniu Tytusa.

W kilka dni później otrzymał paczkę od Anki, kobieta odzyskała wszystkie jego rzeczy, do których dołączony był nawet liścik przepraszający od Tytusa. Wprawdzie ledwie czytelny, nagryzmolony chyba w wielkim pośpiechu, pełen zawoalowanych gróźb i ostrzeżeń, ale zawsze. Życie Wojtka wróciło na swój stały tor, a myśli krążyły wokół odzyskania zaufania żony.

Nie wszystkie jednak! Gdzieś tam, na dnie jaźni ukrytej bezpiecznie pod kościaną kopułą, tli się nadal iskierka tęsknoty za tym, co było. Wojtek tłumaczy sobie, że to z powodu niezamkniętej sprawy z Tytusem. Gdyby tylko mógł go spotkać! Chociaż raz! Wtedy jego przeszłość nareszcie trafiłaby do bezpiecznego kufra wspomnień, rozdział życia zostałby zamknięty. Dlatego właśnie w kilka miesięcy później Dobry Człowiek, korzystając z okazji, że jego żona, obecnie w dosyć zaawansowanej ciąży, po niedawnej awanturze postanowiła pomieszkać przez jakiś czas u swojej matki, rusza ponownie w drogę. Podczas jazdy układa możliwe scenariusze spotkania z dawnym przyjacielem, śmiało odpiera zarzuty albo sam je stawia. Przeprasza, żąda przeprosin, wybacza, oczekuje wybaczenia. Każdy z tych fantazmatów kończy się jednak tak samo, śmiercią. Skrwawione ostrze noża w drżącej dłoni Tytusa tłumaczącego w setce wariantów jedną myśl: „Tak musiało być!”. Kilometrów ubywa, Wojtek jest coraz bliżej celu, przekonany o nieuchronności spotkania, bawiący się myślą o śmierci. Pragnie jej? O to właśnie mu chodzi, samobójstwo z rąk szaleńca? A żona, dziecko rozwijające się w jej łonie, całe jego nowe, dobre życie? Przecież jest szczęśliwy, dlaczego więc mknie do jądra ciemności, matecznika cierpień, przeszłości? Błysk ostrza wabi go niczym ćmę, czy dlatego właśnie uciekł przed laty? Nie przestraszyła go perspektywa śmierci, ale przyjemne uczucie, jakie wywołała? Ten groźny spokój ciszy nieistnienia… Autobus staje, Wojtek wyskakuje z niego pierwszy, zamawia taksówkę, rzuca drżącym głosem adres Tytusa.

– Piękny, piękny dziś dzień na śmierć – szepcze.

Rozbrzmiewa Goodbye Horses, jego nowy dzwonek w telefonie. Dzwoni żona. Wojtek zbliża palec do wyświetlacza, waha się. Przytłacza go ciężar decyzji, głos żony ma siłę go zawrócić. Od czego? Przecież jedzie tylko porozmawiać ze starym przyjacielem! Czyż nie? Co powinien pragnie zrobić?

Pozwólmy mu zdecydować samemu, nasza wspólna historia dobiegła właśnie końca.

Śmiało!

Siadaj za kierownicą, Wojtku!

Przed Tobą rozciąga się, aż po horyzont, bezkresna Droga.

63

Człowiek brodzący całe życie w ciemności zaczyna obawiać się jej dopiero, gdy ktoś szepnie mu słówko o czyhających w niej bestiach. Wtedy, strwożony, przemyka dalej, wdzięczny za brak światła. Niektórzy jednak zaczynają dumać, bo skoro w mroku tkwi jakieś okropieństwo, to czyż nie musi być także ukryte gdzieś Piękno? Przystaje więc, aby skrzesać pospiesznie iskrę i w tym ułamku sekundy, w którym jej skąpy blask po raz pierwszy dobywa dla niego prawdziwe oblicze świata albo odrzuca na zawsze pragnienie przegnania bezpiecznego mroku, albo zaczyna rozpaczliwe szukać trwalszego źródła światła. Książki to bardzo dobry opał dla pieca umysłu, rozjaśniają go, chociaż płoną nader szybko, dlatego trzeba stale dokładać do ognia. W jego blasku widać wyraźnie wszystko, zarówno to co dobre, piękne i mądre, jak i złe, brzydkie i głupie. Czasami można też dostrzec brzydotę piękna i piękno brzydoty, wszystkie te odcienie świata wydobywane z ciemności przez Wiedzę. A bestie? Cóż… Istnieją naprawdę, nie można temu zaprzeczyć. Groza Istnienia bywa boleśnie wprost proporcjonalna do poziomu wiedzy o jego naturze. Można ignorować ich obecność, drżeć przed nimi, a nawet zagasić ogień, ale mrok raz porządnie rozświetlony nigdy nie gęstnieje ponownie do końca. Będąc zdeflorowany kulturą, człowiek nie może powrócić do łona ignorancji, owoc poznania raz zerwany, nawet odrzucony ze wzgardą, pozostaje na zawsze odseparowany od Drzewa. Ogień wiedzy to więc rzecz niebezpieczna! Raz nabyty może zostać zachowany tylko dla siebie (48) albo posłużyć jako zarzewie do rozpalenia stosu ostatecznej Prawdy (14). Prometeusz śmiało wybrał swój los, ale co Wojtek sądzi na ten temat?

64

Wojtek dociera na szczyt wieży, staje śmiało na krawędzi i spogląda w otchłań. Rozpościera szeroko ramiona i pozwala bolesnym wspomnieniom płynąć. Każde z nich materializuje się jako piórko, z wolna tworząc pokraczne skrzydła dla naszego Ikara. Wszystkie upokorzenia, chwile słabości, cierpienia zadanego przez obcych, swoich, a nawet samego siebie, cała ta plejada nieznośnego ciężaru egzystencji pomaga Wojtkowi w jego metamorfozie. Zbiera się w sobie, skacze. Leci! Szybuje! Spada!

Wojtek w ostatniej chwili świadomości otwiera szeroko oczy, widzi nachylającą się nad sobą twarz Tytusa. Zabójca. Przyjaciel.

– Uciekłem… – szepcze.

Skonał. Tytus i trup długo spoglądają na siebie oczyma bez wyrazu, w końcu żywy mruga, przeciąga się, jakby obudzony po długim śnie. Ostrożnym, czułym gestem zamyka powieki zwłokom Wojtka, potrząsa bezwładną dłonią w geście gratulacji ze słowami:

– No i brawo! Nie dorwali cię! Rzeczywistość, te wszystkie prawa, kłamstwa, cały ten szajs… Pokonałeś świat! Słyszysz? Bije już dzwon, lada moment Wielki Smok się zbudzi, wszyscy będziemy uwolnieni. Dziękuję, dziękuję ci za to!

Całuje zwłoki w policzek, pocałunek składa też na swojej dłoni, którą trzymał nóż w chwili ataku. Płacze ze szczęścia. Gratuluje sam sobie, albo znów zwłokom Wojtka.

– Coraz głośniej dzwonią, coraz głośniej! – mamrocze.

Kładzie się obok trupa, nuci coś pod nosem. Czeka z nabożną czcią na kres istnienia świata, ponowne narodziny, kolejną fazę nieskończonego Cyklu.

Czeka.

A świat jeszcze istnieje, Wojtek jest martwy.

Czeka.

65

Życie to więc nie tylko czerń i biel. Wojtek dziś, a Wojtek sprzed ucieczki z tego miasta to dwaj zupełnie inni ludzie. Nasz obecny bohater to człowiek pogodzony z rzeczywistością, rozumiejący jej twarde, ale potrzebne prawa. Nie idealizuje jej także. Społeczeństwo nie jest przyjazne indywidualnościom, często istotnie je tłamsi, niemniej ów rygor, terror, jak powiedzieliby niektórzy, jest potrzebny do trwania cywilizacji jako takiej. Znienawidzone podatki nie są w całości rozkradane przez polityków, naprawdę idą na rzecz wspólnego dobra, a normy społeczne i prawa w równej mierze psują krwi awangardowemu artyście, co powstrzymują od rozlewu krwi zbrodniarza. Obaj w pewnym momencie mogą przekroczyć owe granice i obaj ponoszą tego konsekwencje. Dobry Człowiek odrzucił binarną wizję świata, idzie na kompromisy, a nie w zaparte, zmęczony starym życiem dostosował się do nowego. Cieszy się z korzyści, jakie mu daje, znosi jakoś ograniczenia, jakie narzuca. Znosił.

Bo czyż nie towarzyszymy mu w podróży do starego, czarno–białego życia? Zawraca właśnie w stronę mieszkania Tytusa, prosto w paszczę lwa. Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu? Do Tytusa (97)? Przypomniał sobie swój własny wiersz sprzed lat:

Drogi,

Czy tylko dwie nam pozostały?

Wtem:

Manichejskie zamyślenie.

Kłaniam się sobie przezwyciężonemu.

Migotliwość zmiany,

Stanu skupienia i wydobytego.

Odnaleziony gdzieś na stale nie–aktualnej mapie

Bez róży,

Bez kierunku.

[Zdradzę Ci sekret: te zwrotki naprawdę ułożył Wojtek, ten rzeczywisty, nie literacki.]

66

Nieświadomi tego, co uczyniły Wojtkowi ich wieczne kłótnie o nic, o kupienie złego rodzaju chleba, nieopłacone rachunki, niepozmywane talerze, teraz stają przed swoim Synem–Sędzią. Spogląda na nich bez litości, obcym spojrzeniem jakby zza mętnej szyby, przekraczając bez trudu niepokonaną niegdyś barierę, ścianę do ich sypialni! Jako dziecko raz tylko (a ile go to kosztowało nerwów!) poprosił, żeby się tyle nie kłócili. Wyśmiali go, zapewnili, że to „nic takiego”, tak to już jest, „dorośli tak robią”. Ten ich śmiech pełen niezrozumienia był gorszy niż wrzask, oddzielił ich na zawsze od syna, który zaczął dryfować na krze samotności tak długo, aż osiadł ospale na mieliźnie istnienia, z nożem w sercu. Stal zatopiona w piersi Wojtka dała mu jednak siłę! Może nareszcie ukarać Rodziców, zburzyć (38) cały ten dom zły! Towarzyszące mu od tylu lat, zawsze schowane gdzieś z tyłu głowy, w swoim domu–ranie krzyki milkną, w ciszy słychać tylko jakiś słaby, nierówny rumor, to już prawie ostatnie akordy zamierającego w bezruchu serca.

Wojtek ogłasza Wyrok.

Wybaczy (80)?

67

Masywną wieżycę kciuka wypełniają aż po sam tonący w mroku strop regały uginające się pod ciężarem wiekowych woluminów. Biblioteka godna jest przymiotników! Biblioteka. Jedno słowo, które mogłoby zmienić wszystko. Tytus przez lata marzył o zostaniu bibliotekarzem, chociaż sam jak ognia unikał książnic, wychodząc z założenia, że świadomość konieczności oddania książki w konkretnym terminie, nawet po licznych prolongatach, zepsuje mu przyjemność czytania. Obawiał się też zawodu, który mógłby go spotkać, jeśli świat po drugiej stronie bibliotecznej lady nie okazałby się tak wspaniały, jak o nim fantazjował. Koniec końców bibliotekarzem nie został, co pośrednio (ale czy na pewno?) doprowadziło do zatopienia ostrza w sercu Wojtka.

Dla naszego nieszczęsnego bohatera biblioteka również była miejscem szczególnym, bliskim, swojskim i bezpiecznym. Książki! Uszeregowane w zdania słowa, zapis idei, uczuć, świata istniejącego niegdyś albo egzystującego tylko w przestrzeni umysłu pisarza i jego Czytelników. Biblioteka to ogród pełen takich kwiatów myśli, chociaż i tu pomiędzy regałami zalega mrok. Czytał dużo i łapczywie, a kolejne odwiedzane placówki pozwalały mu uniknąć utopienia majątku w książkach. Cóż, koniec końców i tak przepił te zaoszczędzone pieniądze, może więc lepiej byłoby mu kupować książki? Teraz przechadza się wśród księgozbioru, duma o tym, czy zdobyta w czasie życia wiedza była mu brzemieniem (83), czy raczej przepustką do wolności (63)?

68

Przemierzając zaludnioną głosami przestrzeń wieży–palca, Wojtek nie spotkał nikogo, dlatego właśnie wierzy w to, że jest ona pusta. Głosy pod nim wyją błagalnie:

– Milenia tradycji! Potrzeba społeczna! Mniejsze zło! Nadzieja!

– Kłamstwa! – odkrzykuje im śmiało.

Głosy milkną, przeraźliwa cisza jest jedyną odpowiedzią na kolejne oskarżenia, bluźnierstwa, a w końcu i błagania Wojtka. Jego Milczenie to esencja wiary, gdzie to usłyszał? Nieważne… Śmiało wznosi stopę, aby podeptać wszystko pod sobą. Gmach okazuje się bardziej kruchy, niż można by się tego było spodziewać. Zanegowany, z łoskotem zostaje obalony wolą Wojtka, obrócony w gruz.

On sam, skąpany w ostatnich promieniach świadomości, pojmuje, gdzie jest. Gwieździsty sufit w mieszkaniu Tytusa będzie ostatnią rzeczą, jaką w życiu zobaczy. A Cykl? Kiedy wkrótce obudzi się Wielki Smok i wszystko stanie się ponownie, to jak będzie wyglądał ten nowy świat? Pozbawiony wiary? Wiara pozbawiona hierarchicznej patologii? I dlaczego nie neguje teraz, w swoich ostatnich chwilach, obłąkańczej Drogi Wielkiego Psa, wedle wszelkiej miary prawdopodobieństwa owocu szaleństwa Tytusa? Chce zostawić dla siebie furtkę, nadzieję na jakieś „po”, nawet w innej formie istnienia, jako kolejne ogniwo w nieskończonym łańcuchu „Wojtków?”. Ciekawe, kto ma rację? Tytus na pewno nie słabiej wierzy w Wielkiego Smoka, jak inni w Swoich, a on? Traci właśnie poczucie własnego ciała, jakby pozostał już tylko samą świadomością, dogasającym węgielkiem na listku pośrodku oceanu, lada moment zgaśnie i…

Już?

Tytus nachyla się z czcią nad przyjacielem, pada głucho u jego stóp, całuje je z szacunkiem, dziękując za poświęcenie. Składa też pocałunki na własnej dłoni, tej która dzierżyła nóż. Jest podekscytowany, czuje wszechogarniającą ulgę. Tyle lat cierpliwego czekania, posłuszeństwa wobec Głosu Bez Słów, aż nareszcie dokonało się! I z butą oznajmia:

– Teraz stałem się Śmiercią, niszczycielem światów. Ja, pies!

– Nie ty… Ja... – szepcze, wciąż jeszcze żywy, Wojtek.

Tytus dopada do przyjaciela, chce zaprzeczyć, ale ten właśnie kona, triumfalnie zabierając ze sobą pełnię Chwały. Tytus zaczyna wyć, długo i przeciągle.

Jak pies.

69

Nie sposób w pełni pojąć cudze życie. Można opisać je w najdrobniejszych szczegółach lub utrwalić w inny sposób, jednak ciągle będzie to jedynie pewien rodzaj symbolu, wyimek. Pieśń Wojtka, muzyka jego życia, nawet odegrana co do nuty w zgodzie z jego intencjami, w obcych rękach pozostanie tylko niedokładną kopią. On sam nawet grając dla innych, gra przede wszystkim dla siebie, jedynego słuchacza mogącego w pełni zrozumieć, o co w tym wszystkim idzie. Pojmuje to w chwili, gdy stanąwszy na ostatnim stopniu, wkracza na przezroczystą platformę, ponad którą zamyka się bursztynowa kopuła wieży. Dotarł na sam szczyt. Skąpany w ciepłym, miodowym świetle, ze spokojem obserwuje biegnące prosto od jego stóp pęknięcia, które szybko pokrywają siecią całą posadzkę. Postępuje krok do przodu, muzyka milknie, a kryształowa podłoga eksploduje milionami drobin, w deszczu których on sam, również rozbity na mikroskopijne fragmenty, spada.

Zapada cisza.

Pieśń Wojtka dobiegła końca, wszystko to, co przeżył (fakty) pozostaje w pamięci osób, z którymi splótł się jego los. Idea człowieka imieniem „Wojtek”, ta spontanicznie zanucona melodia, przepadła. Ktoś ze słuchem muzycznym być może mógłby bez trudu powtórzyć ją w miarę wiernie nawet po jednokrotnym usłyszeniu, nagrana, mogłaby być odtwarzana bez końca, ale wszystko to byłoby jedynie dziełem obcych, interpretacją. Wojtek ostatecznie umilkł.

Tytus siedzi, trup leży, czas płynie. Na twarzach zarówno ofiary, jak i zabójcy maluje się spokój. Obaj osiągnęli go za pośrednictwem jednego ostrza, które ofiarowało im Ciszę. Pełne emocjonalnego cierpienia życie Wojtka zgasło, a w jego przedśmiertnym płomieniu wypaliły się wszystkie niepokoje Tytusa. Teraz czeka cierpliwie na koniec istnienia znanego porządku świata, przebudzenie Wielkiego Smoka, kres, a zarazem początek Drogi Wielkiego Psa. Cisza!

Cisza.

Nieprzerwana, kojąca… Cisza.

Nareszcie!

70

Pod kościaną kopułą czaszki skrywa się organ doprawdy niezwykły, zdolny przecierpieć niemal wszystko. Wojtkowe lata udręki pełne były, prócz alkoholu, poszukiwań. Literackich, muzycznych, plastycznych, klasyczne homo sum, humani nihil a me alienum puto. W większości były to ślepe zaułki nie przyciągające uwagi na dłużej, niż kilka miesięcy, ale przy tym te „porażki” śmiało odłupywały kolejne wielkie fragmenty przyszłej fenomenalnej rzeźby: Dojrzałego Wojtka. Tak to właśnie działa, najpierw duże kawałki, potem coraz mniejsze i mniejsze, aż wyłania się właściwy kształt, a dalej to już tylko dłubanie, dłubanie i dłubanie, do śmierci. Rzeźbiąc charakter podejmowanymi decyzjami, Dobry Człowiek stawał się coraz pełniejszym człowiekiem, świadomie poszukującym tego, co uznał za wartościowe, a odrzucającym rzeczy, ludzi i myśli niepożądane.

Pomocnym Wergiliuszem w Piekle (jak się jawi teraz Wojtkowi jego ówczesna egzystencja) był bez wątpienia Tytus. Wynajdując coraz to nowsze tropy kulturowe do sprawdzenia, ciągnął za sobą przyjaciela przez epoki, style i wartości, samemu poszukując obsesyjnie nie wiadomo czego. Wojtek nie poszukiwał niczego, dlatego wszystko pozostawiło w nim swój ślad. Widzieliśmy, jak mieszka Tytus, a Wojtek? Koniec końców, wraca na stare śmieci jako zwycięzca, adept nowego, zwyczajnego życia. Czy zwyczajność jest aby godna pogardy? Chyba nie bardziej, niż leżenie we własnych rzygach.

Takie są myśli Wojtka, kłębiące się pod kościaną kopułą jego czaszki. Zawraca, kroki swoje kieruje ponownie ku „PALANCE”, chce jeszcze nacieszyć się towarzystwem przyjaciółki sprzed lat zanim, być może, odszuka Tytusa. Chodźmy za nim! (54)

71

Przed laty Wojtek i Tytus nigdy nie podążali z prądem życia, a tym bardziej rzeki. Teraz nasz bohater, opuszczając zarośnięte, błotniste rewiry i wkraczając na teren starego bulwaru widzi, ile stracił. W cieniu drzew stoją stare, ale dosyć zadbane ławeczki skierowane ku wodzie, a biała, na wpół widoczna linia dzieli niedbale asfaltową ścieżkę na część dla pieszych i ścieżkę rowerową. Ta biegnie, z niewiadomych przyczyn, tuż obok ławek. O tej porze dnia większość ludzi przebywa w pracy, a młodzież szkolna dogorywa na lekcjach, licząc dni do wakacji. Spacerowiczów jest więc niewielu, trochę starszych ludzi, paru studentów, jakieś zakochane pary. Nasz bohater przysiada więc na wolnej ławeczce i wystawiwszy twarz ku słońcu, mruży oczy. Rozmyśla o przeszłości, straconych latach wypełnionych półmrokiem knajp zamiast kojącymi promieniami życiodajnej gwiazdy. Wszystkie te stracone dni, ulotne związki i nic nieznaczące romanse ciążą mu boleśnie. Za późno postanowił stąd uciec, zdążył już zmarnować pierwszą dekadę młodości, a teraz druga z wolna, acz nieuchronnie, zmierza ku końcowi. Czterdziesta pojawia się na horyzoncie jak zły omen, jeszcze go nie wypełniając, ale już akcentując swoją bliskość. Otwiera oczy i długo patrzy w wodną toń, pozwalając myślom błądzić bez celu. Wstaje, wzdycha ciężko. Ociera ukradkiem łzę. (15)

72

– Wcale tak nie myślę. Słuchaj, zrobiłaś dobrze!

– Weź…

– Daj mi skończyć. Bolało cię złodziejstwo, więc coś z tym zrobiłaś. Dostałaś za to po dupie, fakt, ale przecież na dłuższą metę i tak byś nie dała rady tak pracować. Znam cię przecież!

– Fakt. Rzuciłabym to w cholerę. Tylko jest różnica odejść samemu, a zostać… Zredukowanym. Rozumiesz? Włożyłam masę czasu, sił i serca w to, co tam robiłam. To serio było moje życie! I zabrali mi to, gnoje!

– A ty dałaś radę! Teraz jesteś na swoim, nie poszłaś chlać całymi dniami jak Luis.

– Tylko to jest pocieszanie się tym, że ktoś ma gorzej, a nie satysfakcja z własnych sukcesów. Słuchaj, Wojtek, dzięki za dobre słowa, ale na razie jeszcze jest za wcześnie. Chcę się jakoś pozbierać i pewnie dam radę to zrobić, tylko… Jeszcze nie teraz. Teraz to bym się napiła, wiesz? Chodź za mną (13)! Zamknę dziś interes i skoczymy do knajpki tutaj obok.

– Niekoniecznie (8)…

– Dwa, trzy piwka! I tak nie masz co z sobą zrobić!

– Chcę znaleźć Tytusa…

– Olej tego świra. Napij się ze mną, proszę!

– Anka.

– Sam ciągnąłeś mnie za język! No to masz. Idziemy! Co?

Kusi, oj kusi Wojtka ta perspektywa! Boi się tylko, jaki ostatecznie finał znajdzie to spotkanie po latach. Szczególnie, że na pewno dwa, trzy piwka dojdą do sześciu, albo w ogóle zastąpi je jakaś duża butelka wina. W tym starym świecie, do którego przyjechał, niezmiennej przeszłości udającej teraźniejszość, pije się dużo i długo, czas traci na znaczeniu. Kiedyś uciekł od tego, ale tylko geograficznie, nie mentalnie, wie o tym, boi się samego siebie. Gdzieś tam, setki kilometrów na północy, coraz bardziej zdenerwowana żona próbuje złapać z nim kontakt. A on w najlepsze zajada się kurczakiem w cieście, myśli nad małą popijawą. Mógłby przecież skorzystać z telefonu Anki, jego małżonka jest stale aktywna w social mediach, bez trudu nawiązałby z nią kontakt, wyjaśnił sytuację. Nie chcesz tego, Wojtku! Ot i cała prawda!

73

– Dobrze zrobiłaś – rzuca przyjaźnie Wojtek.

– Co? – odrzuca gniewnie Anka. – Słuchaj… Sorry, ale wracasz po siedmiu latach i rzucasz mi w twarz takim frazesem? Znasz mnie nie od dziś, wiesz, jak na mnie działa takie konwenansowe pieprzenie! Nawet nie znasz sytuacji! Dobra, ok, postąpiłam niby to uczciwie, ale koniec końców rozpętałam taką chryję, że ludzie potracili pracę. Pieprzony efekt domina! Proszę cię bardzo, Wojtek, na kurwa wszystko, co święte, nie traktuj mnie jak jakąś koleżaneczkę do zbycia paroma ogólnikami!

– Nie przesadzaj…

– A będę przesadzać, będę! Rozejrzyj się! Widzisz, jak mi się fajnie teraz żyje? Sprzedaję fajki, jak jakaś stara baba, skończyły się wyjazdy służbowe, zwiedzanie innych krajów, wyzwania zawodowe, poznawanie ludzi. Teraz muszę wiedzieć, jaki liquid doradzić, żeby jaśnie panu albo jaśnie pani e-fajeczka smakowała!

– Nie musisz wyżywać się na mnie…

– Ale chcę! Bo wiesz co? Mam takie cudowne życie, że jesteś pierwszą od ładnych paru miesięcy osobą, z którą w ogóle mogę pogadać. Stara ekipa tylko ciąży do dna, unikam ich wszystkich, kontakty z ludźmi z biura się urwały, bo zgadnij co? Wszyscy mnie tam, kurwa, nienawidzą za to, jak dobrze i uczciwie postąpiłam! W ogóle… Do dupy to wszystko. Tyle dobrego, że mnie lubią w salonie, to mam dziary taniej. Dziary pomagają.

Wojtek nic nie odpowiada, patrzy tylko na twarz znużoną, pełną żalu, nieomal rozpaczy. Złamało życie nieszczęsną Ankę, towarzyszkę niezliczonych rozmów nocnych na konającym murku nieopodal śmietnika. Tusz kryje jej blizny, ale z oczu wycieka cierpienie, to piękne oczy konającego konia. Czyż nie dobija się koni? Nie, to jeszcze nie ta chwila, gdzieś na dnie spojrzenia kryje się wściekłość, dzika siła bestii dotkliwie ranionej, ale wciąż niebezpiecznej. Wojtek wierzy, że Anna pokaże jeszcze światu, na co ją stać, szturmem weźmie co jej. Człowiek to istota wielce plastyczna, nawet złamany może zrosnąć się, lepiej lub gorzej, podjąć przerwaną wspinaczkę na szczyt, choćby miał po drodze jeszcze nie jeden raz zlecieć. Tym dziwniejsze jest to, co na owym szczycie czeka, po dekadach trudów. Śmierć skosi i mnie, i Ciebie, tylko Wojtka i jemu podobnych, istoty ze słów, oszczędzi. Nawet zapomniane teksty mogą być odnalezione, póki ktoś, ktokolwiek, jeszcze je czyta, żyją. Czy Wojtek nas przeżyje? Liczę na to! Ojciec nie powinien chować swoich dzieci!

– To co planujesz? – przerywa ciszę Anka.

– Nie wiem, chyba po prostu wrócę do mieszkania Tytusa, zaczekam tam na niego.

– Nie boisz się?

– A powinienem?

– Nie mam pojęcia. Teraz jest w nim coś takiego… Zawsze był dziwny, ale to wszystko wyglądało na grę, autokreację, mitologizowanie świata. Realizm magiczny. Sam zresztą wiesz, jak uwielbiał Hrabala. Widzisz? Nawet mówię o nim w czasie przeszłym. Coś się zmieniło, jest jakiś taki... groźny. Totalnie spokojny, ale to spokój typa, który w jednej chwili pije z tobą na wesoło, a w drugiej sprzedaje kosę pod żebra.

– Chcę się z nim spotkać! Sam nie wiem dlaczego, (my wiemy: Wojtek jest więźniem fabuły) ale czuję taki przymus. Nie uda się? Trudno! Muszę spróbować. Muszę!

– Twoja wola. Jak dla mnie, to zły pomysł, bardzo zły.

– Dzięki za troskę. Słuchaj…

– Spadasz?

– Spadam.

– To… Trzymaj się, żonę pozdrów… Na jaką literę ma imię?

– Pe.

– Pe! Pamiętasz nasz alfabet, taka literka imienia oznacza…

– To była pijacka improwizacja, a nie poradnik życiowy.

– A jednak tutaj jesteś, uciekłeś od swojej Pe. Znowu uciekłeś. Wygodny jesteś!

– Cześć.

I Wojtek opuszcza szybko „PALANKĘ” nieodprowadzony niczym prócz groźnego spojrzenia do szyi oplecionej dziarami kobiety o oczach konającego konia. (97)

74

Pieśń życia Wojtka to barwny arras utkany z dźwięków przeróżnych, ale w pewien sposób podobnych do siebie. Najczęściej są to melodie wywołujące uczucia przypominające mroczne głębiny, napierające z wszystkich stron, niepozwalające na zbyt szybkie wynurzenie, pełne melancholii, żalu, niekiedy tylko buntu podszytego rezygnacją. Wielka Fuga Beethovena, oto Wojtek! Chciwie chwyta ustami ostatnie akordy życia. Ledwie parę oddechów od śmierci, ma jeszcze dosyć sił, aby powrócić do świata, spojrzeć na zaskoczonego Tytusa i wyszeptać: „Ty też”... Zabójca chciwie spija słowa ofiary, powtarza je w myślach, przyswaja, pojmuje, dopasowuje, w końcu wypowiada na głos, śmiało i głośno:

– Ja też! Ja też!

Chwyta za nóż, przeistacza się w orkiestrę posłuszną woli dogorywającego dyrygenta, który batutą oczu nakazuje jej grać, grać wściekle, głośno, pięknie! Tytus zamaszyście rozcina sobie policzek, następnie czoło, nos, ucho, wystawiony właśnie język. Słyszy, jak z każdym pociągnięciem noża całe mieszkanie wypełnia muzyka, to ostatni koncert Wojtka, jego dar dla świata tego, a również następnego, lada chwila przebudzi się przecież Wielki Smok! Tytus gra zapamiętale nawet po tym, jak dyrygent kona. Bez Wojtka muzyka noża do filetowania ryb szybko przybiera formę kakofonii, pierwotnego chaosu, z którego wypełza Niepokój. Pod jego trwożnym znakiem mijać będą losy rasy inteligentnych istot, jakie obejmą panowanie w czasie nadciągającej fazy Cyklu. Tytus rozumie to coraz lepiej wraz z każdą nową raną. W końcu, nie widząc już nic, odrzuca nonszalancko nóż, próbuje zetrzeć napływającą do oczu krew, ale natrafia na jakąś lepką masę przyczepioną do twarzy, cofa z obrzydzeniem dłoń. Pojmuje, że nie ma już twarzy, odeszła razem z Wojtkiem. Muzyka ucichła, zwolnioną przez nią przestrzeń kolonizuje ból. Tytus krzyczy, ile ma tylko siły w płucach, ale buchająca z rozpłatanego języka krew ucisza go, dusi. Tak, tak, cóż w tym dziwnego? Tylko Wojtek miał prawo do Dźwięków! Tytus pada na kolana, potem zaczyna pełzać, szuka po omacku ciała przyjaciela. Natrafiwszy na nie, szybko odszukuje nogi, przy których kuli się, szepcząc niezrozumiale coś, co jest w istocie zapewnieniem: „Jak pies, jak wierny pies!”. Upływ krwi szybko odbiera mu siły, ze zdumieniem odkrywa, że chciwe ostrze dosięgło również lewego przedramienia, którego zupełnie już nie czuje. Zewsząd dobiega czyjś radosny śpiew, jakaś dziecinna, skoczna piosenka oparta o jedną tylko frazę: „Cały świat ze mnie drwi, przedmioty szepczą hi hi hi!”.

– Hi hi hi... – powtarza Tytus, tracąc przytomność.

75

– Wszystko już zrozumiałem, Wojtku, naprawdę wszystko! Pamiętasz, ile razy gadaliśmy o naturze rzeczywistości, odmiennych stanach świadomości, snach, w ogóle wszystkim co najważniejsze? Droga wielkiego psa to coś jak buddyzm, inne spojrzenie na świat, religia bez boga. Prawda! Taką wymyśliłem nazwę, bo trzeba jakoś nazywać rzeczy, sprawiać, żeby zaczęły istnieć. Słowo było najpierw, przez nie się tworzyło, taki nasz kontekst kulturowy. Droga, bo droga, wiadomo, wielkiego, bo chciałem jakoś nobilitować, a psa bo pies to zwierzę posłuszne, a wszystko tutaj opiera się na zaakceptowaniu tego, jak jest. No i pies jest jak materia, bo koty to energia, cała rzeczywistość się opiera na tym dualizmie. Cała istniejąca materia jest ciałem Wielkiego Smoka, który śpi, a energia to jego myśli, w pewnym sensie, jak w naszych mózgach energia elektryczna, razem z chemią to jesteśmy właśnie my, nasza jaźń. I tak samo u Wielkiego Smoka, w jego mózgu–ciele–materii zachodzą procesy w oparciu o relację z energią, więc wychodzi na to, że nasza samoświadomość to jego podświadomość, jesteśmy - nasze jaźnie - jak jego myśli, jesteśmy myślami. Wielki Smok to jest dosłownie wszystko, cały kosmos ze swoją energią i materią składa się na jego ciało i jaźń, ale są też przecież fenomeny kosmiczne, na pograniczu materii i energii, z nich zbudowane jest siedem dzwonów. Wystarczy, że jeden wyda dźwięk, a inne natychmiast też, a to budzi Wielkiego Smoka. I wtedy on rozumie swoją naturę, że jest wszystkim, to go totalnie przytłacza, nie jest w stanie zaakceptować takiej formy istnienia, stąd implozja wszechświata, a potem eksplozja, wielki wybuch, Wielki Smok rodzi się na nowo, ponownie bezpiecznie śniąc, powstaje wszechświat. I tak bez końca. Cykl! Kurwa, Wojtek! CYKL! To jest tak piękne, że chciałbym pociąć sobie mordę nożem, żeby wyrazić emocje, jakie to jest piękne. Bo nikt tak naprawdę nie umiera, nawet głupi owad. To nie jest idea wiecznego powrotu, musisz to zapamiętać, za każdym razem jest inaczej, po miliardach lat wprawdzie my, ludzie, powracamy w podobnych konfiguracjach, ale to jest płynne. Za milion, albo nawet kilka powtórzeń Cyklu możemy się nawet nigdy nie spotkać. Ja byłem ostatnio Tytusem po wypadku, Sebastianem, Wojtków też jest dużo, czasem się to splata, nasze życia, albo nie. Tylko dlaczego tak jest? Jak biją dzwony i Wielki Smok rozumie, odzyskuje świadomość, to coś przecież go wyrywa ze snu, nie? Jak mówiłem wszystko ma początek, cały taki reset, w biciu pierwszego dzwonu. To zależy, czasem go poruszają rzeczy małe, czasem wielkie, tylko zawsze idzie od istot rozumnych, zwykle ludzi, taki impuls. Rozumiesz? Do obudzenia Wielkiego Smoka czasem wystarczy jeden człowiek, kiedy indziej jakaś katastrofa, wojna nuklearna, albo wielkie szczęście, ludzie jak osiągają raj na ziemi swoim rozumem, to to szczęście jest też wyzwalaczem, może być chwilą albo trwać miliardy lat, a dzwon poruszy, że ktoś coś zaśpiewa konkretnego. Nie idzie ogarnąć, dlaczego za jednym razem jest tak, a potem inaczej, nie obliczysz tego, inne prawo istnienia. Cykl trwa, to jest jego natura. I skąd to wszystko wiem, prawda? Ze snów! Sny, dobrze to wykombinowaliśmy jednak kiedyś, to faktycznie jest kolejny wymiar, czyli po czasie to już piąty nam znany. Stanowią obszar wspólny dla wszystkiego, co żyje, zwierzęce, roślinne może też, sny to jakby atomy, z nich się składa ta Kraina Snów, tak to roboczo nazwijmy, ludzie tam przeżywają swoje wizje, śnimy sobie i to jest jakby stałe pisanie kodu do programu, który kiedyś daje wynik taki, że pewni ludzie, jak ja, nagle wszystko rozumieją, czasem nie jako Wielkiego Smoka, ale jakoś inaczej, ale ogólnie ogarniają ideę Cyklu. I za tym też idzie intuicja co do tego, jak zainicjować sekwencję zdarzeń wcześniej, niżby to normalnie wyszło, dzięki której zabrzmi dzwon. Od tego, jaki będzie taki kamyk rodzący lawinę, zależy ogólny charakter całego wszechświata po kolejnym wielkim wybuchu. Więcej zła albo dobra, w naszych kategoriach to rozumiejąc i ogólnie czy będzie tendencja do rozszerzania kosmosu, kurczenia, proporcje życia rozrzuconego na planetach, w tym tego świadomego, tylko jak są takie inne istoty, to nie ma ludzi, nie wiem, czy może być tak, że w jednym wszechświecie istniejemy my ludzie i obcy, kosmici, chociaż to słowo tak paskudnie zbrzydło przez eksploatację. W sumie kij z tym, dla mnie to mało ważne, przyznaję. Ogień! Zapomniałbym, kurwa! Ogień to przechodzenie materii w energię, symbol tego procesu, w snach to, płonąc, zrozumiałem, wszystko, całą prawdę o Cyklu. Ja to właśnie nazywam Głosem Bez Słów, kiedy śniąc płonę i dowiaduję się nowych rzeczy o tym wszystkim, a do tego jest taki dźwięk dziwny, mi się kojarzy z tamburynem i nazywam to Tamburynem Przeznaczenia, bo jak go słyszę, to wtedy muszę coś zrobić albo nie usłyszę więcej Głosu Bez Słów. Stąd wcześniej te wszystkie moje korby, dzikie odpały, danie ci klucza, gadanie o nożu do filetowania ryb. Lata temu tylko tak ogólnie przeczuwałem wiele spraw, dopiero potem zrozumiałem wszystko totalnie, ubrałem w słowa, opowiedziałem sam sobie drogę wielkiego psa. Głos Bez Słów pokazał mi, że się spotkamy wkrótce, Tamburyn Przeznaczenia kazał działać, teraz już jest finisz. Ty Wojtku, Dobry Człowieku, zdecydujesz o tym, jaka będzie natura wszechświata po tym, jak się zbudzi wkrótce Wielki Smok. Normalnie od kogo innego by to zależało, wiem nawet od kogo. Od dekad regularnie głęboko medytuje hermafrodyta, podczas jednej z takich sesji umrze, dzwon zacznie bić. Tylko ja wolę, żebyś to ty wpłynął na wszystko. Nie wiem niestety, jak to będzie wyglądało, chyba w oparciu o twoje życie, wejdziesz w każdym razie do takiej jakby bańki na granicy Krainy Snów wypełnionej możliwościami. Co tam zrobisz, tak się wszystko ułoży. Klucz mam dla ciebie naszykowany od lat, wiesz przecież, nawet się go chyba nie boisz, tylko już mówiłem, że nie wszystko rozumiałem, a jak uciekłeś i ja wykułem ze słów drogę wielkiego psa, trzeba było czekać, aż wrócisz. Tylko nie wiem, czy to wszystko zrozumiesz zaraz, pewnie totalnie nie, dlatego będziesz na mnie zły, zrobię więc taką szopkę dziką jak kiedyś, w tym stylu, korbę, może to ci coś pomoże.

Tytus kończy mówić, szybko całuje Wojtka w policzek i krzyczy:

– Jak Judasz! JUDASZ! Pies! Pies! Ugk!

Skacze w iście małpim stylu, to zbliżając się do Wojtka, to umykając od niego, bez przerwy wykrzykując „Ugk!” przemieszane z obelgami miotanymi na samego siebie. Wojtek, wciąż milcząc, zastanawia się, co począć. Czekać spokojnie na rozwój wydarzeń (11), czy też po prostu wyjść (29)?

76

– Jest tu ktoś? – pyta nieśmiało Wojtek.

– Tak – odpowiada głos spleciony z wielu.

– To… Dobrze. Tak myślę. W takim razie, czy… W jakiejś formie, nawet pod miriadami twarzy–masek, ktoś nad tym wszystkim panuje?

– Panuje?

– Kontroluje.

– Nie. Przecież chcecie być wolni, prawda?

– Pokaż się!

– Nie.

– W takim razie powiedz, czy Tytus mówi prawdę, o Wielkim Smoku, końcu świata, Cyklu…

– Chcesz to wiedzieć tylko dlatego, żeby nie uznać swojej śmierci za bezcelową. Nie interesuje cię prawda.

Wojtek nie odpowiada, zaciska gniewnie pięści, złorzeczy w duchu.

– Dlaczego tak wielu z was nienawidzi idei mojego istnienia? – pyta z żalem Głos. – Nawet ci, którzy w nią wierzą, boją się mojej mocy.

– Kim ty jesteś?

– Jak myślisz? Bogiem? Bogami? Tobą samym? A może sumą składową snów Wielkiego Smoka, jakąś cząstką jego podświadomości?

– Kim ja jestem?

– Wojciechem Jerzym P., przyjacielem Tytusa, jego ofiarą, fikcją.

– Czy to wszystko się zaraz skończy?

– Co?

– Ja. Moje życie…

– Twoja historia dobiega końca. W tym miejscu. Jednocześnie trwa nadal, stale powtarzana, zmieniana, redefiniowana.

– Cykl?

– Jeśli chcesz, możesz tak to nazwać.

– Czy ja istnieję naprawdę?

– Tak długo, jak są osoby chętne powtarzać twoją historię.

– Co się stanie po mojej śmierci?

– Zaczniesz żyć na nowo.

– Gdzie?

– Tam, gdzie zawsze. W tekście. W świecie.

– To znaczy?

– Zaraz się przekonasz.

– Umieram?

– Właśnie w tej chwili.

– Pomożesz Tytusowi?

– Skoro tego chcesz.

– Chcę.

– Dobrze, ale zrobię to po swojemu. I nie bez ofiar.

– W porządku.

– Na twoje ręce ta krew. Żegnaj.

Wojtek wydaje ostatnie tchnienie, a razem z nim z oczu Tytusa opadają ciężkie łuski obłędu. A może po prostu zmianie uległa struktura rzeczywistości i Wielki Smok jedynie przebudzi się nieco później, z innego powodu?

Faktem pozostaje to, że po zamordowaniu Wojtka jego przyjaciel–zabójca sam zgłasza się na policję. Uznany za niepoczytalnego, spędza ładnych parę lat w zakładzie zamkniętym, skąd warunkowo wychodzi na wolność, aby pod bacznym okiem kuratora zacząć żyć na nowo. Jako stróż nocny w zapuszczonym biurowcu w najpodlejszej dzielnicy miasta zarabia grosze, które przepuszcza w większości na nowe książki. Żyje bardzo skromnie, często na granicy ubóstwa, w komunalnym mieszkaniu. Swoją garsonierę dobrowolnie oddał w ramach rekompensaty za straty moralne żonie Wojtka. Dokarmia osiedlowe koty i ma opinię nieszkodliwego dziwaka, a z biegiem czasu pokrywa go patyna człowieka doświadczonego przez ciężkie życie, nieomal świętego starca. Nigdy nie porzuca wiary w Drogę Wielkiego Psa i czeka cierpliwie na przebudzenie Wielkiego Smoka. Zaczyna gorliwie głosić swoje nauki, zakłada podwaliny pod sektę, do której wstępuje pewien błękitnooki mężczyzna, rozbitek życiowy, po śmierci matki we wczesnym dzieciństwie sierota. Ojca stracił jeszcze wcześniej, przed swoimi narodzinami. Tak, tak! To syn Wojtka! Trafiwszy na ślad Tytusa, uknuł krwawą zemstę. Tymczasem zamiast tego naprawdę stał się gorliwym wyznawcą, razem z zabójcą swojego ojca czeka na kolejną fazę Cyklu. Osiągnął wewnętrzny spokój, a swojemu mistrzowi przyniósł odkupienie. Razem odkrywają w swoich snach fragmenty melodii, która zanucona od początku do końca ma moc zbudzenia Wielkiego Smoka. Pewnego słonecznego, zimowego poranka, zaczynają ów „ostatni koncert”, otworzywszy wcześniej serca i żyły na Drogę Wielkiego Psa. Tak oto ostatni nosiciele nazwisk przynależnych do Tytusa i Wojtka definitywnie kończą powierzone im przez przodków linie rodowe. Szczęśliwi w stopniu nieosiągalnym dla większości ludzi, konają pod jednym ze śmietników. Dlaczego tam? A dlaczego nie tam? Czar śmierci uświęca każdą ziemię. Milknę i ja, nie mając już nic więcej do opowiedzenia.

Przynajmniej do następnego razu.

Rozlegnie się dźwięk Pierwszego Dzwonu?

77

Wojtek milczy, a Anka znajduje w ciszy potwierdzenie swoich słów.

– Sam widzisz – mówi z żalem, patrząc gdzieś w przestrzeń.

Dobry Człowiek nadal nic nie mówi, ucieka myślami hen daleko, do domu. Żony. Tutaj świat stanął w miejscu, ludzie tak mu niegdyś bliscy teraz nie za wiele go obchodzą. Współczuje Ance, ale nie ma dla niej słów pocieszenia, byłyby nieszczere po tylu latach, oboje to wiedzą. Dawne więzy zostały przerwane, nie ma powrotu do przeszłości. Ten świat, ciążący coraz niżej w otchłań, pozbawiony nadziei, woli zmian, ta ziemia jałowa, po której tułał się tyle czasu, to coś mu złowrogiego. Nawet twarz przyjaciółki, naznaczona upływem lat, sprawia wrażenie obcej, obciążonej jakimś niemożliwym do przełamania fatum. Pojął nagle nasz bohater, że niechęć do wypowiedzenia własnego zdania o jej smutnym losie to nie efekt grzeczności, ale obojętności.

– Wojtek? Płaczesz?

– Tak… Chyba – odpiera zaskoczony, ocierając mknącą po policzku łzę.

– Co jest?

– Nie zrozum mnie źle, ale to wszystko, twoja historia, Bukaj i Luis siedzący bezmyślnie w knajpie, zniknięcie innych ludzi z ekipy, korba Tytusa… To już nie mój świat, przepraszam.

– Przestań! Nie musisz przepraszać, zrobiłeś co trzeba, zacząłeś nowe życie, szkoda mi, że nie było w nim miejscu dla nikogo ze starego składu, a konkretnie mnie, ale co zrobić? Ogarnąłeś się! Cieszę się, że jakoś ci się wiedzie. Wracaj do siebie, masz telefon, serio, zadzwoń do żony, albo napisz maila czy coś jak nie pamiętasz numeru. I mówiłam już, mogę dać ci hajs, kup bilet. Wracaj (62), uciekaj stąd! Zostawiłeś to całe bagno za sobą, my w nim siedzimy, ale ty, kurwa, Wojtek nie wracaj do mieszkania Tytusa!

– Muszę (97).

– Gówno tam musisz! Chcesz! Zrozum, to nie jest już żaden twój przyjaciel, nawet nie wiem, czy kiedykolwiek był. Przecież zawsze przez niego miałeś te swoje korby, spadki nastrojów, nie pomagał ci się ogarniać, tylko ciągnął w dół. Olej go! Albo chociaż połaź trochę po ulicach (30), jak nie chcesz ze mną siedzieć, jak to dla ciebie za trudne, pomyśl, poukładaj sobie na spokojnie wszystko.

– Chcę z tobą siedzieć, tylko… No masz rację, to trudne. Wracają wspomnienia. Kiedyś byłem w strasznej dupie i teraz wszystko to wraca, jak widzę znajome miejsca, twarze…

– Rozumiem. Słuchaj, zrobisz, jak chcesz. Jakby co - możesz na mnie liczyć.

– Dzięki.

Wojtek skrobie widelcem po pustym talerzu, myśli co począć. Nie do niego należy ta decyzja, wiesz o tym. Wybieraj zatem, jak potoczą się jego losy!

78

Ciężko jest wyrwać się od kompanów, namawiają, proszą, grożą, panikują, zupełnie tak, jakby od tego, czy Wojtek się napije czy nie, zależało ich życie. W końcu wstaje od stołu, odchodzi w gradzie brzydkich obelg. Saraghina puszcza mu pożegnalne oko. Kiedyś, na początku… Naprawdę spił się tak bardzo, że dał się jej zaciągnąć na zaplecze? Taka jest oficjalna wersja, ale to wersja z dna kufla, obca i złośliwa. Droczyła się z nim przez te wszystkie lata srodze przekwitła barmanka, czy szukała powtórki, chciwa świeżego mięsa? Niepamięć, mrok alkoholowy na zawsze odcięły Wojtka od prawdy.

Szybkim marszem w pół godziny dociera na mały placyk, gdzie „od zawsze” stała biała (niegdyś) drewniana buda. W niej robił parę dekad dziadek Dominika, starzejąc się razem ze skorupą kiosku. Dziwny to był kiosk, gdzie poza biletami, pisemkami pornograficznymi i papierosami niewiele można było dostać. Kiedy zaradny wnuczek przejął schedę, zaczynając handel tanimi fajkami zza wschodniej granicy, uczciwie płacąc haracz lokalnym „opiekunom” i nieuczciwie unikając podatków, zaczęło się dla całej paczki dostatnie życie. Zawsze stawiał! A teraz?

Murowane ściany lśnią bladą szarością świeżej farby, drzwi i okna mrugają zalotnie czystymi, choć zakratowanymi szybami, a kwiecisty szyld „PALANKA” zaprasza po „Najlepszy tytoń z czterech stron świata!”.

– Koniec pewnej epoki – mruczy sobie Wojtek, wchodząc do środka.

Po starej budzie nie został nawet ślad, wszystko zostało wybudowane od podstaw, na trupie owszem, obskurnego, ale historycznego miejsca. Wielkie, podświetlone LED-ami gabloty kuszą schludnie ułożonym towarem, a zza lady uśmiecha się krótko ostrzyżona brunetka opleciona kwietnymi dziarami aż do linii podbródka. Nieźle pozwoliła Anka rozrosnąć się przez lata swojej tuszowej róży od pierwotnej kryjówki na udzie! Kobieta mruży oczy, rozwiera je, usta rozdziawia, w końcu krzyczy:

– Po kurwę wróciłeś, debilu?!

Cała Anka.

– Tak się wita bohatera? – odkrzykuje Wojtek.

– Gówno! Że tak zacytuję naszego drogiego Luisa… Bohatera! Myślałam, że ty jeden chociaż sobie życie poukładasz! Skoro wróciłeś, to coś musiało się srodze spieprzyć! Prawda? – dodaje łagodnie.

– Nieźle sobie poradziłaś – umyka w pochwałę Wojtek.

– Nie miałam wyboru, gdzieś trzeba robić, a palić lubię. I umiem. To wszystko – zatacza dłonią wielkie koło – to za kasę z projektu rewitalizacji śródmieścia. Latami podania na granty pisałam, to wiedziałam, co trzeba było nasmarować. Wiesz, powrót do przedwojennej tradycji, bo faktycznie wtedy tu stała buda z tytoniem. A jak Domino poszedł siedzieć, to nie było komu dzierżawić terenu, czynsz za drogi.

– Wychodzisz na tym jakoś?

– Jakoś. W zeszłym miesiącu jeszcze trochę dołożyłam, w tym pewnie wyjdę na zero, albo z małą górką. Potem oby do przodu, do zwycięstwa! Fajny biznes! Da się poczytać w robocie, nikt mi nad głowa nie wisi, ludzie też raczej w porządku, chociaż dużo bananowej młodzieży. Żyje się… A ty tu czego?! Gadaj, po coś przyjechał! I chodź tu za ladę debilu, przytul się!

Obejmuje się para przyjaciół serdecznych długo, tkliwie. Zwierza się Wojtek z nieszczęsnej wizyty u Tytusa i późniejszej, knajpianej.

– No i po co tu wróciłeś, na stare śmieci?

– Żona mnie załatwiła na amen.

– Puszcz… Nie była wierna?

– E! Świetnie nam ze sobą, tyle tylko, że nakręciła się na dzieciaka. Niby mieliśmy o tym jeszcze poważnie pogadać, uzgodnić, kiedy i… I czy w ogóle. Cóż, widać jakieś tajne obrady musiała zrobić, bo widzisz, SAMA zdecydowała odstawić tabletki. Wczoraj wieczorem poinformowała mnie uroczyście, że za osiem miesięcy będę ojcem.

– Więc spakowałeś się i przyjechałeś tutaj skoro świt?

– Mhm.

– Kurwa. Widać jesteście dla siebie stworzeni, wiesz? Jedno warte drugiego…

– Nie chcę o tym gadać, naprawdę. Zrobiłem sobie wycieczkę w przeszłość, żeby zebrać myśli, ale widzisz, jak wyszło. W dupie to mam, wracam do siebie, tylko najpierw muszę odzyskać swoje rzeczy. Masz pojęcie, gdzie może być Tytus?

– Bladego. Mógł spanikować, jak zobaczył twoje bety u siebie. Może tam wróci po prostu za parę godzin. Wiesz co? Dam ci hajs, wracaj do siebie, do żony, pogadajcie. A rzeczami się nie martw, dorwę na dniach Tytusa, to je ci odeślę.

– Dokumenty…

– Wal to, Wojtek! Po prostu… Lepiej, żebyście się nie spotkali. Tytus to teraz rasowy świr, już nie na pokaz.

– Myślę, że tak naprawdę nigdy nie błaznował, po prostu od zawsze taki był. Myśmy to tylko wzięli za bajer i pozę.

– Tym gorzej dla nas. Widziałeś, jak mieszka, chore, co? To poczekaj, aż go zobaczysz! Serio, dam ci hajs i wracaj do siebie.

– Chcę z nim pogadać.

– PO CO?!

– Bo to mój PRZYJACIEL!

– Dobra! Skończmy ten temat! Rób, jak chcesz, pogadajmy o czymś innym. Może o tobie?

– Może o czymś innym?

– Dobra, dobra…

– Może o tobie? Jak z uczelni wylądowałaś w sklepiku tytoniowym?

– O tym z kolei ja nie mam ochoty rozmawiać. Nie teraz w każdym razie... Zdenerwowałeś mnie, bucu.

– Ok, w takim razie możemy pogadać o starej paczce (34). Chyba że jednak chcesz mi coś szepnąć o sobie (28)? A w ogóle to przepraszam! Zniknąłem tak nagle, wszystkich zbywałem tym moim „układam sobie wszystko na nowo”, zero telefonów i...

– Dobrze zrobiłeś, Wojtek. Serio. To był ostatni dzwonek. Ruszyłeś do przodu, ja w sumie też, a reszta… A Tytus… Idę zapalić, czekaj tu – rzuca od niechcenia, z zakłopotaniem ocierając zwilgotniałe oko.

Wojtek w lot pojmuje (nieźle, jak na mężczyznę!), że Anka nie tytoniu, a chwili samotności potrzebuje. Dajmy ją jej!

79

Wojtek pojął coś, co niegdyś niepojęte i niemożliwe, wręcz bluźniercze było dla jego umysłu. Otóż „Społeczeństwo ma rację” – zdanie, za które kiedyś sam sobie dałby w mordę, teraz jaśniało mu w umyśle niczym znak dany ludziom na czoła w wizji Jana apostoła. Podążanie pod prąd, im silniejszy on jest, zawsze skończyć się musi jakimiś obrażeniami dla tych, którzy są na to gotowi. Kontrkultura była, jest i będzie napędem zmian społecznych i sama w sobie nie jest ani dobra, ani zła, jak deszcz. Ogólnie się przydaje, ale kto lubi moknąć? Tytus lubił. Również fizycznie, dlatego nigdy nie nosił parasola. Do tego jego bunt nie manifestował się nazbyt w działaniu, lecz tkwił głęboko u korzeni jego jestestwa, nie był to typ hipisa, który na starość dba, żeby trawa w ogródku jego hacjendy była dobrze przystrzyżona. Szybciej wybaczą ci, że chodzisz całymi dniami pijany niż to, że nie złożysz kondolencji komuś w żałobie, bo zwyczajnie nie czujesz takiej potrzeby, a kłamać dla zachowania konwenansu nie masz zamiaru. Zachowanie antyspołeczne traktowane jest zresztą jako przypadłość, choroba, oznaka, że „coś nie gra” z tym czy tamtą. I z punktu widzenia funkcjonowania społeczeństwa XXI (czy jakiegokolwiek innego) wieku ma to sens.

Wojtek miał za sobą okres buntu, dlatego też może pojąć, że Tytus właściwie buntownikiem nigdy nie był, a przynajmniej nie w ogólnym tego słowa znaczeniu. On nigdy nie uznał norm społecznych za skostniałe i wrogie, bowiem w zasadzie nigdy ich nie pojął, od wczesnego dzieciństwa żyjąc tak, jakby zupełnie nie podlegał ich prawom, szczerze zdziwiony, kiedy ktoś wymagał od niego ich respektowania, chociażby w postaci założenia garnituru na pogrzeb. Wieczne dziecko, równie łatwo jak ono był podatny na zło świata, kopany przez życie (a konkretnie, bez zabawy w eufemizmy – po prostu ludzi), szybko nauczył się nie ufać nikomu. Znalazłszy raz azyl we wnętrzu własnego umysłu, z biegiem lat brnął w nim coraz chętniej. I oto efekt, widzialna gołym okiem groteskowa manifestacja kompletnie odmiennego spojrzenia na rzeczywistość. Niezdrowego! Dla Tytusa wystrój jego garsoniery to zapewne po prostu dekoracja przestrzeni, ale dla Wojtka (i być może także Ciebie)? Chore to wszystko! Chcąc nie chcąc, jesteśmy częścią społeczeństwa, podlegamy więc jego prawom jak grawitacji. Ucieczka jest niemożliwa! Chcesz koniecznie żyć w dziczy? Czyli gdzie? W lasach państwowych? Na czyimś prywatnym terenie? A jakaś Inna Droga? Kerouac zapił się na śmierć, do ostatka wycierając sobie usta buddyjskimi frazesami, zważ na to! A hipisi nabili radośnie kabzę dilerom, kładąc podwaliny pod przyszłą inwazję brutalnych karteli do swojego kraju. Poznasz drzewo po owocach jego! Wojtek kocha wolność, ale tylko wolność RODOS! Rodzinne Ogródki Działkowe Otoczone Siatką… Wolność działkowicza społecznego, czyli taką, która ma wyraźne granice, siatkę dookoła. Tytus swojej parceli siatką nie otoczył, naznosił natomiast śmieci jak szalony starzec i pijąc nago bimber, beztroski wrzeszczy: „Wolny jak ptak!”. Chciałbyś mieć takiego sąsiada?

Wszystkie te myśli sprawiają, że Dobry Człowiek czuje się miażdżony przez wszechobecne regały, chce wyjść z tego domu złego! I to właśnie czyni, zostawiając za sobą wszelki balast, z niczym prócz klucza w kieszeni, wybiega na korytarz i dalej, nie czekając na windę, dziesięć pięter w dół zbiega, aż do utraty tchu. Chce się teraz przespacerować, odetchnąć świeżym, ZDROWYM powietrzem. Chodźmy za nim! (52)

80

Wojtek odrzuca od siebie krzykliwą przeszłość aktem woli, grzebie ją razem z umarłymi. Przenosi się gdzieś dalej, w miejsce bezpieczne, ciche i ciepłe. Leży owinięty w kocyk na dnie kołyski, nad sobą widzi swoją twarz. Miał zostać ojcem, dostał szansę wychowania kogoś, człowieka, w sposób zupełnie nowy, to była droga prawdziwej ucieczki od przeszłości, odcięcia się od błędów, których sam doświadczył. Tak bardzo bał się, że krzyk, którym nasiąkł jako dziecko, przekaże dalej, do swojej rodziny. Koniec końców, kto tak naprawdę zadał mu ten śmiertelny cios? Nosił jego ziarno od najwcześniejszych lat, dojrzewało spokojnie w blasku awantur, czy w nich posiada swoje źródło? Tytus to tylko ślepa ręka losu, wypadkowa wielu czynników, decyzji, konsekwencja wyborów własnych i cudzych, owoc miłości dwojga ludzi, którzy dali mu życie. Tak, jak Wojtek. Żyjąc w świecie iluzji wyboru, podążamy uparcie po ścieżkach zbieżnych z naszym charakterem, otrzymanym wychowaniem, wpojonymi bądź nabytymi wartościami.

Wojtek–Syn i Wojtek–Ojciec patrzą na siebie, uśmiechnięci, cisi, kameralnie szczęśliwi. Ten błogi uśmiech zastyga na wargach trupa, na którego z zadumą spogląda Tytus. Sprowadził na przyjaciela śmierć, sprowadził też spokój. Zazdrości zwłokom tej absolutnej wolności od cierpienia, sam dopiero czeka na stan wyciszenia, końca bólu istnienia. Na szczęście lada chwila Wielki Smok przebudzi się, a Cykl wejdzie w kolejną fazę, tym razem naznaczoną tym, co dobre, łagodne, jak uśmiech Wojtka.

– Piękny nam prezent sprawiłeś – mówi czule do trupa. – Dziękuję ci!

Tytus uśmiecha się, ale szybko przestaje. Nie potrafi osiągnąć tego, co Wojtek. Zerka chciwie na zakrwawiony nóż, myje go, starannie wyciera, wodzi końcem ostrza po własnej skórze, namyśla się. Raz jeszcze zerka na błogi wyraz twarzy przyjaciela i zżerany iście kainową zazdrością, podejmuje decyzję.

On też chce się uśmiechnąć, szczerze, od serca, beztrosko, chociaż ten jeden, jedyny raz w życiu. Być szczęśliwy, tak po prostu. Nawet na ułamek sekundy! Nagle odrzuca ze wstrętem nóż, policzkuje się, krzyczy:

– Droga wielkiego psa wymaga poświęceń!

Siada przy zwłokach. Czeka cierpliwie, myśli o Wielkim Smoku, Głosie Bez Słów, całym swoim życiu, Wojtku. Opiera głowę o regał z książkami, przymyka powieki i z bolesną nadzieją w głosie prosi Wielkiego Smoka:

– Niech to się już, kurwa, wszystko skończy!

81

Wojtek słucha uważnie Głosu splecionego z tysięcy szeptów, stale zmieniającego ton, barwę, sugerującego różny wiek i płeć. Coś mu obiecuje, grozi, naucza, osądza, oświeca, demaskuje, zakrywa, byleby tylko Wojtek zechciał go słuchać, albo ostatecznie zakrył uszy, co i tak potwierdzałoby istnienie czegoś, czego nie chce się słyszeć. Kokietowany w ten sposób, nasz bohater ma prawo nawiązać kontakt, spytać (76) lub poprosić (40), skoro już spędza ostatnie chwile w gmachu środkowego palca. W swoim dotychczasowym życiu raczej podążał tropem wiary, niż nią żył, w przeciwieństwie do Tytusa, istoty na wskroś rytualnej. Bo czyż rytuał nie jest największym aktem wiary? Pustym, jak wielu twierdzi, ale jakże wymownym, wynikającym z odmętów podświadomości. Czy to ważne, przed kim lub czym uklękniesz (i ponownie, mniejsza o to czy fizycznie czy symbolicznie). Jedna strona oddaje hołd, druga go przyjmuje, nic ponadto się nie liczy. Tymczasem Wojtek nabiera powietrza i odwagi, przemawia. Po raz ostatni w życiu!

82

Maski! Każdy z nas ma ich wiele, zarówno tych własnych, jak i prezentów od innych, chociażby oczekiwań rodziców, partnera życiowego, społeczeństwa. Jedni zakładają je z przyzwyczajenia, inni z przymusu, niektórzy próbują nawet obejść się bez nich, zwykle z tragicznym dla własnej psychiki rezultatem. Wiele masek jest ze sobą kompatybilnych, można nosić po kilka naraz, aby odsłaniając się przed drugimi nie pokazać za szybko (albo w ogóle) swojej prawdziwej twarzy. Większość ludzi korzysta z nich w sposób instynktowny albo na wpół świadomy, przecież to już zupełnie stały element garderoby, wychodząc zabiera się klucze, portfel, telefon i Maskę, fałszywą tożsamość dopasowaną do wymagań danych jednostek lub ogółu.

Swego czasu Tytus obsesyjnie rzeźbił drewniane maski, po kilkunastu próbach dochodząc do jako takiej zręczności, a po dalszych kilkudziesięciu – biegłości. Rozdał lub spalił większość z nich, tylko ostatnią, setną, zatrzymał. Czy ma ją nadal? Wojtek nie zauważył jej w mieszkaniu przyjaciela, a była przecież dosyć imponujących rozmiarów. Sam Wojtek, chociaż, jak zdradziła nam Anka, niegdyś zapiekły nonkonformista, obecnie nie przeciwstawia się idei masek, sam korzysta z kilku, nawet w towarzystwie żony. Czy żył kiedyś bez nich? Oczywiście! Chlejąc całymi dniami po knajpach, zapętlony w spirali podobnych do siebie, bezproduktywnych dni. Problem z maskami nie dotyczy jedynie niechęci pokazywania innym swojej prawdziwej twarzy, ale chęci ukrycia jej przed samym sobą. Dobry Człowiek odrzucił swoją twarz, tłumacząc to tym, że właściwie wcale nie była ona jego prawdziwym obliczem, a jedynie młodzieńczą, awanturniczą maską. Powtarzał to sobie w czasie minionych lat tak często, że sam uwierzył w prawdziwość tych słów. Czy to źle?

No właśnie! Grać kogoś innego, iść na kompromis, pejoratywne określenia, chciałoby się rzec! Być może, lecz co w sytuacji, kiedy lepszym człowiekiem jest się pod maską, niż bez niej? Krzywdzić siebie i innych w imię pozostania sobą, prawdziwą twarzą, a raczej mordą? Wojtek nie poszedł tą drogą. Tak, jest konformistą, tak nosi maski, a także jest lepszym człowiekiem dla siebie i innych niż kiedykolwiek był, dając zadość własnym pragnieniom. W to wierzy, takie jest jego credo.

Żegna się z Anką, wraca do mieszkania Tytusa i duma nad tym, że przed laty postąpiłby tak, jak ona, a teraz wytyka naiwność i donkiszoterię. Cóż, ludzie się zmieniają! A może dopasowują? Efekt ten sam, więc czyż nie wszystko jedno?

Jak myślisz?

Wiesz to najlepiej.

Tymczasem chodźmy za, i z, naszym bohaterem! (97)

83

O błogosławiona Ignorancjo, ufajmy Tobie! Cóż to za bolesny paradoks, wiedzieć więcej, znaczy cierpieć bardziej! Wojtek przez lata napatrzył się na tonące w alkoholu oczy ludzi obojętnych na rzeczywistość. Przepłaciwszy za rozlane do kufli szczęście, kosztowali je bezmyślnie aż do porzygu, a on z nimi, a jednak obok nich. Niezależnie od tego, ile wypił, zawsze gdzieś z tyłu głowy, ściśnięte w ciasnej klatce upojenia, kłębiły się myśli nabyte od innych ludzi. Wyssane ze szpiku pożartych książek, wchłonięte, przyswojone, prowokujące do rozmyślań. Nie potrafił spoglądać na świat monochromatycznie, łatwo osądzać, szafować wyrokami, zgadzać się w pełni, bezkrytycznie, z prawą lub lewą stroną. Cierpiał, a przy tym pomnażał swoje cierpienia, dowiadując się coraz więcej, coraz chciwiej. Czy, mając taką możliwość, chciałby przejść przez życie bez brzemienia wiedzy (36), a może ponownie wybrałby dziwaczny los człowieka zanurzonego po szyję w kulturze, świadomego (33)?

84

Gniew.

– Ugk! – krzyczy Wojtek.

„Ugk! Małpy tak robią, kiedy są złe.” – Tymi słowami przed wieloma laty Bukaj (spokojnie, dowiesz się, kto to) wprowadził „Ugk!” do oficjalnego słownika całej paczki. Tytus z miejsca pokochał to wykrzyknienie i nadużywał go z pasją, kiedy tylko ogarniała go złość, a często tak się działo. Wiele, wiele złości tkwiło w nieszczęsnym Tytusie, chociaż ogólnie uchodził za człowieka nader spokojnego, wręcz flegmatyka. Wojtek, jako bodajże jedyny widział przyjaciela w stanie furii, kiedy to dręczące go demony przeszłości, nie dając się dłużej krępować, poszukiwały stada świń, aby zadać im ból. Nigdy nie krzywdził jednak nikogo poza sobą, ani nie niszczył rzeczy należących do innych ludzi, w tym mienia publicznego. Mawiają, że okazywanie gniewu jest jak okładanie pięściami skał, skałom nic złego nie będzie, a człowiek uszkodzi sobie ręce. Tytus nie bił skał, on w nie dziko napierdalał. Dosłownie! Czując nadciągającą furię, dzwonił po Dobrego Człowieka, po czym obaj przyjaciele jechali do podmiejskich, nieczynnych od lat, kamieniołomów. Tam Tytus w ciszy maszerował do swojej ulubionej skały, aby, wciąż milcząc, a jedynie dysząc ciężko, tłuc w nią ile sił, łomotać przedramionami, jakby dobijał się do wrót wieczności. Kończył zwykle skrwawiony, z rękoma drżącymi jak w febrze, często czarnosinymi, napuchniętymi jak balony. Przynajmniej dwa, trzy razy do roku powtarzał te sparingi, za każdym razem tłumacząc w ten sam sposób „Ugk! Musi tak być! Albo natłukę piaskowcowi, albo sam tak sobie po mordzie dam!”. Ten człowiek nosił w sobie wiecznie rozżarzony węgielek furii, podsycany czymś drobnym każdego dnia, aż do chwili wybuchu pierwszych płomieni. Dalej już tylko z górki, pożar świata.

Wojtek widzi we wszystkich zebranych w pomieszczeniu książkach środki gaśnicze, ogień gaszony papierem. Tytus kocha paradoksy! Całe to miejsce najpewniej jest jaskinią lodową, pustelnią człowieka niemogącego dojść z sobą do ładu. Autoagresja ma wiele twarzy i wiele przyczyn, jednak Dobry Człowiek nigdy nie postrzegał swojego przyjaciela w kategorii jednostki chorobowej, a przynajmniej nie przed swoją ucieczką. Co teraz sądzi? Widzi z całą jasnością bezmiar patologii charakteru Tytusa, rozwijającej się na przestrzeni lat od ekscentrycznych wybryków w stronę niebezpiecznych manii. Nadal jeździ na swoje walki ze skałami? A może znalazł spokojniejsze ujście dla targających nim emocji? Albo bardziej zbrodnicze… To mieszkanie, skorupa, w której trzyma swój węglik furii z dala od świata, pomaga mu w czymkolwiek? Uspokaja na długo, stale, czy raczej służy jako strażnik statusu quo, trzyma w miejscu, nie pozwala dojrzeć do zmiany? Czasem droga do wolności prowadzi przez płomień, Feniks i te sprawy, spalić się, żeby odrodzić na nowo. Tylko kto da gwarancję tego odrodzenia, przecież ciężko wkroczyć w płomienie, mając tylko wiarę w to, że będzie dobrze. Trzem młodzieńcom się to ponoć udało, ale tam o co innego rzecz szła, Tytusowi nie dane było stanąć przed żadnym bałwochwalczym złotym posągiem. Może miałby tak łatwiej, niż widząc niegasnący piec każdego ranka w lustrze. Swoją drogą ani jednego tutaj lustra! Nasz bohater dosyć ma już myśli, które lęgną mu się w głowie od siedzenia w tym miejscu, zostawia swoje wszystkie rzeczy i mając jedynie klucz w kieszeni, wychodzi na spacer. (52)

85

Miasto. Miasto. Miasto! Wojtek w mieście się urodził, ale kochać je, jego Ideę, nauczył go Tytus. Cała przestrzeń miejska to obroża założona na pysku natury, wędzidło prowadzące ją tam, gdzie się tylko podoba istocie ludzkiej. Jednych to cieszy, drugich martwi, ja się nie wypowiem, a Ty będziesz mieć taką sposobność lada moment. Tytus nauczył przyjaciela dostrzegać opowieści zaklęte w przestrzeni, stale ćwiczyć wyobraźnię. Każdy napis na murze musiał ktoś namalować, ułamana tabliczka w parku to też czyjeś dzieło. Budynki obleczone skórą elewacji prezentują się pięknie lub mało ciekawie, niekiedy wręcz odstręczają. Właściwie są jak ludzkie twarze; stare, młode, piękne, brzydkie, niezwykle, banalne… Różnorodne! Sieć komunikacji miejskiej może zabrać wędrowca w coraz to nowe miejsca, a sama podróż jest już pełna historii. Tory życia różnych ludzi zamknięte w przestrzeni środka lokomocji, słowa wylewane z ust w przestrzeń, dojrzałe, gotowe, aby zerwać je uchem, dopowiedzieć swoje. I ta ciągła walka z żywiołami! Trawa mozolnie wypełzająca spomiędzy chodnikowych płyt, kostki brukowej, asfaltu versus palący wszelkie zielone życie Roundup. Prawdziwe bogactwo symboli, dla każdego coś dobrego!

Wojtek krąży po ulicach na lekkim rauszu, od dawna nie miał okazji, żeby znów odczuwać miasto tak, jak teraz. Przystaje przy przewróconym koszu, próbując odgadnąć historię jego upadku, na modłę eksplozjonizmu Boudnika doszukuje się kształtów w niszczejących murach, przystaje, aby wsłuchać się w szum pędzących samochodów. Ciągnie go ku centrum (57), na starówkę, gdzie miasto kokietuje turystów, pręży zrewitalizowane ciało gotowe oddać się każdemu obcemu kosztem komfortu życia własnych mieszkańców. Oni są tutaj obywatelami drugiej kategorii, zwykle nie zapłacą przecież za kawę ceny obiadu, a przyjezdny i owszem. Tuż nieopodal jest też park (50), a kawałek za nim zejście nad rzekę (41). Łono natury? Dobre łono nie jest złe! Gdzieś tam czekają też większe blokowiska, rozległe sypialnie biurw, siedliska patoli. Gmachy stereotypów! Tam nie puścimy Wojtka, za dużo w nim podobnych uprzedzeń, nie warto przez takie oczy patrzeć na bloki, gdzie sufit jednego to podłoga drugiego, jak niegdyś słusznie napisano.

Tymczasem nasz bohater drepcze przed siebie w oczekiwaniu na Twoją decyzję. Alkohol zmienił jego percepcję, inaczej postrzega świat, a przez to bliżej mu do zrozumienia natury swojego istnienia. Czy przypuszcza, że jego ciało to słowa, zaś wola spętana jest uzdą z biegnącymi od niej lejcami w Twoich rękach? Może troszeczkę. Nie zgłębia tego przeczucia, boi się. Postaw się zresztą na jego miejscu, pomyśl, że jesteś tylko konstruktem, zlepkiem słów, które ktoś czyta, a jak długo to robi, tak długo „żyjesz”. Kiedy historia dobiegnie końca… Nie dziw się Wojtkowi! I nie daj mu dłużej krążyć bez celu, snując niepokojące domysły o naturze swojej egzystencji. Czas wysłać go w dalszą podróż!

86

– Czyli pięknie się załatwiłaś, jednym słowem.

– Tak. Jednym słowem: kurwa! Zachciało mi się zabawy w ostatnią sprawiedliwą i rzeczywiście byłam ostatnia, ale koniec tematu. Wyć mi się chce, jak o tym wszystkim pomyślę. Opowiadaj lepiej, co u ciebie?

– Żyję jakoś! Żona wkręciła się w biznesowy coaching, naiwnych nie brak, więc nieźle zarabia. Ja wróciłem do muzyki trochę, daję prywatne lekcje na saksofonie. Reszta to klasyka, kredyt na dwadzieścia lat, niewielkie mieszkanko na nowym osiedlu, sąsiadów się nie zna, znajomi w pracy, poza pracą żadnych.

– Piszesz jeszcze?

– Trochę.

– To dobrze, zawsze podobały mi się twoje wiersze.

– Tytus ich nienawidził.

– On nienawidzi całej poezji w ogóle, wiesz przecież. To są czyste uczucia, a swoje zawsze tłamsił. No i mamy tego efekty. Wydałeś coś?

– Nie, nawet w sieci nie publikuję. Sam dla siebie piszę, nawet żona nie wie. Myślę, że nieźle mi to wychodzi, tylko cholernie smutno.

– Co w tym złego? Podeślij coś czasem, chętnie przeczytam. I w ogóle… Skoro już się pojawiłeś, to może odnowimy kontakt? Numer mam ten sam, zresztą co za problem teraz się znaleźć w sieci.

– Ja tam nie istnieję praktycznie, zero social mediów. Wiesz… Pomyślę nad tym. To… Nadal ciągnie mnie na dno, jak zobaczyłem Luisa i Bukaja, to aż mnie wykręciło, mógłbym w parę dni picia z nimi wrócić do starego życia.

– Jak chcesz, nie naciskam. Ech… Porobiło się, nie?

– Porobiło! Polecisz coś?

– W sensie?

– No twojego towaru.

– Palisz?!

– Czasem.

– Dam ci, Wojtuś, najlepsze, co mam! Czekaj, zaraz skręcę.

Dobry Człowiek i Anka wychodzą przed budkę, palą w ciszy. Usta chciwie pociągają ku sobie żar, dym wypełnia płuca, wylatuje gęstą smugą, oblepiając twarze dwojga markotnych ludzi. Rację mają, porobiło się, nieźle się porobiło. Więzy, latami cierpliwie splatane, Wojtek przeciął jednym aktem woli, ucieczką. Ruszył do przodu, inni albo stanęli w miejscu, albo wypadli z torów i pełznąc ku górze, próbują wrócić do miejsca, skąd zaczął się ich upadek. Dziwne to i bolesne, spojrzeć po latach w twarze tak kiedyś bliskie, a tak teraz odległe, jeszcze nie obojętne, ale coraz bardziej grzęznące w mgle otulającej przeszłość. Wszystkie radości, smutki, błędy i zwycięstwa nad sobą samym lub światem, cały ten barwny kalejdoskop – młodość – płowieje w palącym blasku Czasu. Wielkie to doprawdy kurewstwo, starzeć się.

– O czym tak myślisz? – pyta Anka.

– W sumie to o niczym. Nie wiem, czy wracać do mieszkania i czekać, aż Tytus wróci (97), czy spróbować połazić trochę po miejscach, gdzie zwykle bywaliśmy (39). To nie jest typ człowieka, który zmienia swoje przyzwyczajenia.

– Fakt. Zbierasz się?

– Tak.

Pety lądują na chodniku, zdeptane bezlitośnie, odpady, które oddając wszystko, co miały w sobie cennego, nie interesują już ludzi przed chwilką ich łaknących. Śmieci. Anka długo patrzy na nie, drga nawet lekko, jakby chciała któryś podnieść, ale zamiera w pół ruchu. O czym myśli? Nie wiemy, nasza miejscówka to umysł Wojtka. Przytula na pożegnanie kobietę i w swej naiwności sądzi, że podjął właśnie decyzję, gdzie iść. Lalko na sznurkach! Nie Twoja wola kieruje Cię teraz dalej, w głąb gąszczu fabuły.

87

Wojtek przez dłuższą chwilę bezskutecznie poszukuje odpowiedniego pojazdu, postanawia zatem przejrzeć rozpiski na wszystkich stanowiskach. Szczęście mu sprzyja, za jakieś dziesięć minut ma pojawić się właściwy autobus. Czterdzieści minut później, po ogłoszeniu opóźnienia i rutynowych przeprosinach od przewoźnika za kłopot, nadjeżdża piętrowa maszyna, z której boku wysypują się wkrótce pasażerowie. Jedni poszukują toalet, inni stref dozwolonego palenia, a większość po prostu snuje się, stawiając dziwne, posuwiste kroki albo niedbale kręcąc w miejscu stopami.

Wojtek podchodzi kulejąc nieco, jak to po długim siedzeniu w bezruchu, staje przy jednej z grupek i cierpliwie czeka, aż masa ludzka zacznie na powrót tłoczyć się do środkowych drzwi. Mija kierowcę sprawdzającego bilety nowych pasażerów i wchodzi na piętro. Zajmuje jedno z wolnych miejsc obok zdziwionego pasażera, tłumacząc mu:

– Z przodu coś duszno, posiedzę teraz tutaj. Można?

– Tak, tak… – odpiera flegmatycznie nieznajomy.

Pojazd rusza po minucie, a kierowca, uprzednio sapiąc przez moment do mikrofonu, ogłasza wznowienie kursu, prosi bez większej nadziei na sukces o zapięcie pasów i chyba życzy miłej podróży, kończąc słowami:

– No to jedziemy.

I pojechali! Wojtek układa w myślach przeprosiny dla żony, prosi o wybaczenie, a przy tym snuje sieć półprawd. Tak, wrócił do starego miasta posłuszny dziecinnemu impulsowi, ale nawet nie umoczył małego palca u nogi w martwych wodach wcześniejszego życia. O nie! Jeszcze na dworcu zrozumiał swój błąd, lecz, o zły losie, okradli go! Znak od losu. Wyżebrał pieniądze na bilet, wskoczył do autobusu i oto jest. Ta ucieczka w przeszłość była aktem, ostatnim jak przysięgnie, niedojrzałości, reakcją na niespodziewaną wieść o ciąży ukochanej. Przecież jeszcze nie omówili tej kwestii do końca, myślał, że się zabezpieczała… Nie! Lepiej nie poruszać tej kwestii, płaszczyć się, skomleć, przyjąć na siebie jej furię. Przeczekać. Potem będzie lepiej, przecież dziecko bardzo zbliża do siebie ludzi, każdy to wie, każdy tak mówi…

Takie są myśli Dobrego Człowieka, jego plany podróżujące z dziesiątkami planów innych ludzi, gdy tymczasem realizuje się inny „plan”. Pewne wielkie wydarzenia są efektem setek, jak nie tysięcy, innych, drobnych, zbiegów okoliczności, skutków powziętych decyzji, ludzkiej woli, „losu”, „szczęścia”, „pecha”. Ta suma dla jednych stanowi istotę „przypadku”, dla innych „przeznaczenia”. Koniec końców, mniejsza o przyczyny, to skutek nas interesuje, a jest on opłakany. Co się stało? Coś tragicznego? Dobrze zgadujesz, jeśli takie było Twoje przypuszczenie! Kierowca ciężarówki zasnął, zjechał na przeciwny pas ruchu, zderzenie czołowe, tradycyjnie niezapięte pasy, zapłon wraku, liczne ofiary śmiertelne, dobra pożywka dla nagłówków!

Jedną z owych ofiar jest niezidentyfikowany mężczyzna, najwyraźniej pasażer na gapę. Jego zwęglone zwłoki, po które koniec końców nikt się nie zgłasza, trafiają na cmentarz w pobliskim mieście, do mogiły przeznaczonej do pochówku bezdomnych o nieustalonych personaliach. Wojtek, którego zniknięcie po dwóch dniach zgłosiła żona, oficjalnie figuruje w policyjnych kartotekach jako osoba zaginiona. Niemniej po wywiadzie środowiskowym i rozmowach z żoną („– Dlaczego zgłosiła pani zniknięcia męża dopiero po dwóch dniach? – Myślałam, że gdzieś się zaszył. Mieliśmy ostatnio małe zgrzyty...”) ktoś dopisał na marginesie „Ucieczka?”, więc nikt Wojtka tak naprawdę nie szuka.

Przepadł.

Spłonął.

Gnije w ziemi.

Nie mamy już za kim podążać! Razem, Ty i ja, doprowadziliśmy historię Wojtka, jak i jego samego, do tragicznego finału. Czas się już pożegnać, bywaj!

Żegnaj i Ty, Wojtku, przyjacielu z psich lat!

88

Każdy człowieka ma jakieś kolce, nawet ci najłagodniejsi skrywają je pośród otaczającego ich puchu. I cóż z tego? Ludzie i tak lgną do siebie, widząc, jak wiele daje im obecność innych, nawet jeśli przy okazji trochę się pokaleczą. Tytus nigdy nie potrafił tego zrozumieć ani zaakceptować. Widział wyraźnie kolce i nie zamierzał się na nie nadziewać. Nawet jako dobry przyjaciel, który obudzony w środku nocy gotów jest do pomocy (Wojtek naprawdę miał okazję się o tym przekonać) nie dopuszczał nikogo zbyt blisko. Również fizycznie, uścisk dłoni na powitanie wprawiał Tytusa w podenerwowanie, dlatego też unikał jak ognia poznawania nowych ludzi. W takich wypadkach konwenans zmuszał wszakże do nawiązania fizycznego kontaktu, a jego odmowa prowokowała do przeciągania się sceny powitania. Zamiast tego wystarczyło jakoś przełknąć to obmacywanie dłoni i iść w swoją stronę lub zacząć ignorować nowego „znajomego”. Forteca obłędu, w której znalazł się Wojtek zdawała się być jedną wielką tablicą „Zakaz wstępu”, jaką Tytus przygotował nie tylko dla świata, ale także dla siebie. Bo jakże to, czy mógłby tu kogoś zaprosić? Zapewne znaleźliby się tacy i takie, dla których ów wystrój nie byłby czymś szczególnie dziwnym. Jednak rozsądek każe Wojtkowi przypuszczać, że owi ludzie bynajmniej nie pomogliby Tytusowi w zmianie jakże niezdrowego trybu życia.

A to w ogóle konieczne?

Każdy człowiek może żyć tak, jak mu się podoba, kogo (prócz – być może – siebie) krzywdzi Tytus, mieszkając w takich warunkach? Samotność to wszakże również ukojenie, spokój wynikający z przebywania w towarzystwie najbliższej każdemu „drugiej” istoty ludzkiej – samego siebie. Eksplorując własną psychikę, medytując, świadomie śniąc, a nawet po prostu rozmawiając ze sobą długie godziny, można otworzyć się na nieprawdopodobne doznania, jakich nigdy nikt obcy, obce ciało, nam nie dostarczy. Wojtek swego czasu często próbował podobnych seansów „do środka” siebie samego i kończył takie podróże bogatszy o bezcenne wspomnienia. Owszem, zrozumiałe tylko dla niego samego, ale czyż nie tak jest z każdym wspomnieniem? Nawet rozpamiętując coś, co przydarzyło się bliskiej sobie grupie ludzi, każdy z nich nieco inaczej postrzega owo wydarzenie. Ciężko jest naprawdę kogoś zrozumieć. Wojtek przypomina sobie, jak pewnego razu opowiedział wielu przyjaciołom o bolesnym upadku ze schodów, jakiego doświadczył poprzedniego dnia. Każdy okazał mu współczucie. Tylko Tytus skwitował to krótkim:

– W ogóle mnie to nie dotyczy.

Szybko okazało się, że wcale nie chodziło mu o powiedzenie innymi słowami „Nic mnie to nie obchodzi”. Po prostu, zgodnie z prawdą, wytłumaczył Wojtkowi to, iż nie jest w stanie zrozumieć jego bólu. Dlatego właśnie najszybciej jak mógł, poszedł i sam upadł ze schodów, rozbijając przy okazji głowę. Zakrwawiony, odszukał Wojtka, żeby jękliwie zapewnić:

– Cholernie mi przykro, że spadłeś ze schodów!

Tytus! Człowiek-paradoks. Cynik i outsider o nieprzebranych złożach empatii, który potrafił cierpieć bardziej od cierpiącego, którego pocieszał. Wojtek uważa, że jego przyjaciel zasługuje na spokój i ukojenie, nawet jeśli jego ceną jest życie w tym dziwacznym, papierowym świecie. Jego jednak ta przestrzeń boleśnie przytłacza, zostawia więc wszystkie swoje rzeczy i nie mając przy sobie nic, prócz klucza, rusza z ulgą na spacer. (52)

89

Muzyka i Wojtek stopniowo stapiają się w jedno. W życiu naszego bohatera uzbierało się dotąd kilka szczególnie ważnych utworów, zakotwiczonych na stałe do pewnych istotnych wydarzeń. Teraz ich splecione melodie płyną raźnie przez umysł Wojtka, zastępując witraż wspomnień, jaki ponoć zwyczajowo objawia się człowiekowi w jego ostatnich chwilach. Ten niematerialny pamiętnik pozwala mu ponownie przeżyć wszystko to, co dobre i złe. Po policzkach płyną łzy, one także mają swoją pieśń. Muzyka była dla Wojtka tym, czym dla Tytusa słowa, książki. Nie dodatkiem, rozrywką, miłym sposobem spędzania wolnego czasu, ale elementem tak stałym, jak potrzeby fizjologiczne. Nierozerwalną częścią tego, co stanowiło że Wojtek był „Wojtkiem”. Elementem tożsamości, tego kim jest. Tonąc w dźwiękach, kończy swój żywot. Ten Ostatni Koncert koi go (93) czy przeciwnie, rozpala nowe żale (74)?

90

Muzyka Wojtka płynie swobodnie przez Czas i Przestrzeń. Inspiruje, prowokuje, pozwala pewnemu mężczyźnie napisać to i owo. Dlaczego to robi? Oddajmy mu głos!

Żyję w Norze. Nie wiem, czy trafiłem tam jeszcze jako ślepe, bezradne kocię, czy po prostu przyszedłem tam na świat. Swoją Norę znam naprawdę dobrze, ale wiem też, że pod nią i nad nią istnieje coś jeszcze. Na jej mulistym dnie znajduje się skalna szczelina, przejście do rozciągających się w nieskończoność podziemi, natomiast powyżej poziomu gruntu wciąż pęcznieje kreowany przez spiętych siecią powiązań ludzi Świat. Obawiam się zabrnąć zbyt głęboko w niepokojącym mroku podziemi, natomiast jasne promienie słońca na powierzchni ranią moje oczy, zmuszając do szybkiego powrotu w kojący cień Nory. Nie chcę spędzić reszty życia w Norze, jak oblepiony smołą ptak, który wprawdzie przeżył, ale nie jest już w stanie wzlecieć do góry, na swoje miejsce.

Ta moja pisanina czasem przybiera formę iskier, wtedy mogę skrzesać wynaturzony, błękitny ogień i wejść do podziemnego świata, by snuć się po wilgotnych, kamiennych korytarzach. Mijam tam tysiące luster, w których dostrzegam szkaradne maszkary. I nie wiem, czy są to odbicia tego, czym naprawdę jestem, czy tylko złośliwe, przykre sztuczki Czegoś, co czai się w mroku, zawsze poza blaskiem mojej pochodni. Niekiedy moje teksty są zapisem teatru cieni, który rozgrywa się na progu mojej Nory. To ten jasny Świat rzuca cienie swoich zasad, prawd i norm, które staram się zinterpretować i zapisać. Wtedy to, co napiszę, staje się nieporadnym przewodnikiem, z którego korzystam, gdy z zaciśniętymi aż do bólu powiekami wychodzę do tej jasności i próbuję żyć jak inni, chociaż na te kilka chwil, zanim w moim pamięciowym podręczniku skończą się rozdziały definiujące „normalność”.

Jednak niezależnie od tego, jak wykorzystam twórcze uniesienie, czy brnąc w mrok, czy pełznąc ku światłu, zawsze wracam do punktu wyjścia, do mojej Nory, życia–więzienia pełnego niewidzialnych krat. Ale z każdej takiej podróży przynoszę coś ze sobą, jakiś mały souvenir. Ich barwny stosik rośnie z każdym popełnionym tekstem, z każdą reakcją czytelników, budują go recenzje, powiększają rady. To proces nie do zatrzymania. Nie wiem, co się stanie, gdy w mojej Norze zabraknie przez to miejsca dla mojego Życia. Może zejdę do mrocznych podziemi? Albo wyjdę ku światłu, choćbym miał wieść życie ślepca. Piszę też dlatego, żeby to właśnie ustalić.

Piszę, więc jestem. Piszę, żeby coś ukryć, żeby odsłonić coś innego, by czegoś dowieść lub czemuś zaprzeczyć. Wreszcie piszę, bo lubię, bo zaczyna mi to wychodzić, bo ktoś to jednak czyta. Wreszcie piszę, bo jestem pisarzem. I chyba zawsze byłem, dla mnie to jak skaza genetyczna, złośliwy nowotwór, który narasta wciąż i wciąż, bez nadziei na wyleczenie. To czysta schizofrenia, przecież możliwa do zaleczenia, ale nigdy nie pokonana. Jestem już tym nieszczęsnym pisarzem i muszę jakoś z tym żyć, a jedyne, co jestem w stanie zrobić, to dążyć do tego, żeby być pisarzem dobrym (cokolwiek to znaczy), mieć swój głos, sklecić te dwa ładunki elektryczne, ten w moim umyśle i ten w komputerze, z neuronów do palców, z palców dalej, klawiaturą w mózg elektroniczny, do przechowania, obrobienia i demonstracji. Dlatego piszę.

Wojtek właśnie skonał, nad jego trupem stoi milczący Tytus. Pieśń dobiegła końca, rozlega się Pierwszy Dzwon.

Piękny dźwięk!

91

Dobry Człowiek nauczył się inaczej patrzeć na rzeczywistość, nie neguje już jej na każdym kroku. Pozostawiony własnemu losowi park smuci go, przywołując w pamięci inne tereny zielone, które poznał i pokochał za sprawą żony. Uporządkowane, pełne ludzi, niekiedy nieco hałaśliwe, ale wciąż potrafiące zaoferować spokój. Nudne, jak może pomyślałby kiedyś, zagospodarowane, myśli dziś. Nieposkromiona dzikość natury sprzyja bowiem w równej mierze uduchowionym rozmyślaniom, co pijackim libacjom. Po co komu park, do którego strach wejść wieczorem, pełen śmieci, gdzie co pewien czas dochodzi do napaści, a stare, trawione chorobami drzewa jedynie wegetują? Dobre miejsce do uchlania się w plenerze, szybkiego, zachłannego seksu, wyrównania rachunków, przestępstw… Kogo cieszy takie miejsce? Przesiadujące tutaj staruszki spoglądają smutno, wspominając dawną świetność, czasy swojej młodości, a nikt inny nie przychodzi tutaj stale. Właściciele psów nie spuszczają ich ze smyczy w obawie przed wszechobecnymi potłuczonymi butelkami w wysokiej trawie. Z tego samego powodu nie przyprowadza się tutaj dzieci, a nawet niemowlęta nie zaznają spokoju, gdy ich wózki podskakują na nierównych, zniszczonych ścieżkach. Szybkie piwko albo numerek w krzakach, tymczasowe obozowisko dla bezdomnych nazbyt kochających picie, aby znaleźć azyl gdzieś indziej, wygodny skrót w drodze na przystanek. Nic ponadto! Romantyzm puszczonej samopas natury? Owszem, dla grupki nielicznych, którzy mogą tak spojrzeć na to miejsce, ale dla reszty, jak i Wojtka, jedynie boleśnie zmarnowany potencjał terenu zielonego pośrodku betonowej pustyni.

Oderwanie się od dna zmieniło perspektywę Dobrego Człowieka, pozwoliło spoglądać na wiele spraw szerzej, rozsądniej. Nudniej? Być może, ale nie uważa tego za wysoki koszt w porównaniu do zyskania godności osobistej i życia z dala od jałowego świata topionych w piwnej pianie trosk. Otwiera oczy, wstaje. Czas opuścić to smutne miejsce. (15)

92

W lustrze odbijają się teraz plecy odchodzącego Wojtka. Wojciecha... Ta racjonalna decyzja z każdą chwilą coraz silniej skłania go do refleksji nad wydarzeniami ostatnich paru godzin. Przeczuwa, że spotkanie z Tytusem może źle się dla niego skończyć, dlaczego więc traci czas na poszukiwania tego człowieka? Utracone rzeczy to tylko wymówka, jest tego świadomy. Cały ten wyjazd jest niczym więcej, jak tylko próbą ponownego zachłyśnięcia się starym życiem. Z biegiem lat zacierają się przecież ostre krawędzie tego, co nas kiedyś raniło. Strumień czasu wygładza, poleruje, nadaje nowego blasku temu, co było „kiedyś”, mitologizuje, pozłaca. Tymczasem rzeczywistość zadaje kłam wspomnieniu krynicy wolności, pokazuje jej prawdziwe oblicze. To przecież zwykły ściek pełen ohydztwa! Beztroska wynikała z obojętności na własny los, radość miała źródło w pijaństwie, a poczucie braterstwa trwało tak długo, jak posiadówka w knajpie. Wojtek rozumie, że będąc wówczas stale otoczony ludźmi, w gruncie rzeczy był samotny do granic możliwości. Otóż to, rozumie! Serce dyktuje jednak co innego niż ratio, każe kochać młodzieńcze lata swawoli, szukać wymówek, pobłażać dekadenckiej dekadzie. Niełatwo pogodzić się z myślą o roztrwonieniu dziesięciu lat życia. Dziesięciu lat! Złoto bezpowrotnie utopione w gnoju, ciśnięte tam własnymi rękami. Ekstrawaganckie niczym odpalanie cygar setkami, a to robi wrażenie, czyż nie? Przepuścić młodość, przepić ją, przecierpieć, ma to swój urok! Ma?

Czucie i wiara toczą bój ze szkiełkiem i okiem, pełen wątpliwości jest nasz nieszczęsny Wojtek! Mija właśnie zwalisty budynek dworca. Mógłby spróbować zakraść się do jednego z autobusów zmierzających w stronę jego domu (87). Nie ma przecież bagażu, wyglądałby jak pasażer korzystający z postoju, który teraz wraca na miejsce. Ciągnie go jednak do mieszkania Tytusa (97), chciałby zajrzeć tam jeszcze raz, tak dla pewności. Waha się, zatrzymuje. Jaką decyzję podejmiesz?

93

Głęboki spokój otula Wojtka niczym kokon, odcina od cierpień, wspomnień, tożsamości. Jest gasnącym węgielkiem, białą przestrzenią pomiędzy zapisanymi nutami, która również stanowi część muzyki. Rozmyty, bezpiecznie anonimowy, stapia się w jedno z najpiękniejszą z pieśni. Jej ostatni akord, głęboki wydech, przebrzmiewa.

W pomieszczeniu panuje cisza, Tytus wpatruje się w trupa przyjaciela, nasłuchuje. Gazetowa podłoga chciwie spija krew, nie słychać jeszcze krzyku dzwonu. Zabójca zaczyna krążyć od ściany do ściany, zdejmuje z półek te książki, które uważa za najbardziej osobiste, bliskie mu jak własne myśli. Rozkłada je drżącymi dłońmi, uparcie nakrywa zwłoki tak długo, aż znikają zupełnie pod nagrobkiem ze słów. Próbuje coś zanucić, ale dźwięki nie trzymają się kupy, zupełnie tak, jakby razem z Wojtkiem umarła cała Muzyka.

Kiedy nareszcie wrzaśnie Pierwszy Dzwon?!

Tytus oczyma wyobraźni widzi, jak dźwięki, na przekór prawom fizyki, rozchodzą się w próżni, a kolejne dzwony przybliżają przebudzenie Wielkiego Smoka. Nowy wszechświat na pewno będzie spokojnym miejscem, tak jak ze spokojem odszedł Wojtek. Jego twarz była jakby obmyta z tego, co złe, to twarz śpiącego bezpiecznie dziecka. Tytus stale ma ją przed oczami. Dopada do książkowego kurhanu, szybko odrzuca parę tytułów, aż ponownie odkrywa całą głowę Wojtka. Oblicze bez cienia cierpienia, szykuje się cudowny, cudowny świat! Podbiega do okna, otwiera je na oścież, wpuszcza do środka dźwięki, śmieje się, zrywa z parapetu ostrzegawcze „NIE SKACZ!”, staje w miejscu, gdzie była przylepiona ta przestroga. Tknięty jakimś przeczuciem wraca, ponownie nakrywa twarz Wojtka książkami, rozbiera się i kąpie, usuwa z każdego zakamarka ciała brud. Dopiero wtedy, nadal nago, ponownie staje na progu wieczności, czeka. Gdzieś z oddali dobiega go dźwięk dzwonu, tuż za nim Wojtek nuci jakiś skoczny kawałek.

Już czas.

WIELKI SMOK SIĘ BUDZI!

94

Ta wieża to Świątynia! I labirynt zarazem. Labirynt bez ścian, chociaż z licznymi piętrami, pełen świętych idei koegzystujących ze sobą, zwalczających się, obojętnych sobie, a nawet wiecznie pogrążonych w ogniu, który oczyszcza lub spopiela. Wojtek w swoim stosunkowo krótkim życiu otarł się o wiele wyznań, parę razy spróbował nawet zawitać na dłużej w tej czy innej wspólnocie, jednak każda z nich, nawet najbardziej otwarta i pełna frazesów o braku osobowego boga, prężyła muskuły w walce wizerunkowej, próbując podstępnie uwieść Wojtka, zaciągnąć do łóżka, przykuć do siebie dzieckiem–wiarą. Czasem pozwalał sobie na swobodniejsze pieszczoty, niekiedy wręcz penetrację, ale koniec końców zawsze wybierał samotność własnego obrazu świata. Teraz błąka się po kolejnych piętrach, nie może znaleźć wyjścia, z wolna godzi się z myślą, że tutaj zakończy się jego podróż. Nawet w tej godzinie gaśnięcia waleczne idee szepczą do niego, proszą, grożą. Pragną opowiedzieć mu, co spotka go już za kilka chwil. Na ostatnim piętrze znajduje drogę na dach, małą, niepozorną klapę. Wieża błaga go, całym ogromem pomieszczonych w sobie wyznań, aby szczerze uwierzył w konieczność zostania (81) pod jej dachem zamiast wychodzić (5).

95

Tłamszone od wielu, wielu lat uczucia nigdy nie znalazły dla siebie dostatecznego ujścia, aż do dzisiaj! Wojtek staje na środku chodnika i zaczyna wrzeszczeć, drzeć się ile tylko sił w płucach! Kiedy przystaje, przed oczyma mienią mu się świetliste punkty, robi krok naprzód i nie mogąc złapać równowagi, prawie upada. Ludzie schodzą mu z drogi, unikają kontaktu wzrokowego, milkną. Otoczony przestrzenią pozornego braku zainteresowania, idzie prędko przed siebie, mrużąc nieco oczy pod naporem nagłego pulsującego bólu w skroniach. Przystaje, siada na schodkach prowadzących do sklepu, próbuje przeczesać włosy, ale dłonie trafiają w próżnię, dawno ściął swoje loki. To nieco go otrzeźwia, przypomina sobie o upływie lat, nie jest już przecież brnącym przez mgłę młodzikiem, rozbitkiem emocjonalnym spędzającym dnie na chlaniu z sobie podobnymi. Minęły przecież lata, dojrzał, zmienił się, chyba nawet dorósł. Czyżby? Dobry Człowiek jest teraz w dziwnym stanie bolesnej niewiary w rzeczywistość, jak podczas snu, w którym wracamy do szkolnych lat, na nowo przeżywając ich koszmar. Gdzieś na dnie umysłu kołacze mu się myśl, że powinien znowu uciec z tego miasta, porzucić zgubną chęć spotkania Tytusa, jechać do domu, choćby stopem! Iskierka racjonalizmu ginie jednak, zdeptana przez kolejną falę furii. Zagryza wargi do krwi, wstaje z impetem ze schodów, ponownie widząc przed oczyma mroczki. Mimo tego zaczyna biec, sam nie wiedząc, jak ukierunkować palący go żar, przeciw sobie (49), przeciw światu (23)? Krzycząc, przebiega na czerwonym świetle, tuż przed maskami samochodów, odprowadzony wściekłym trąbieniem i wyzwiskami, które tylko potęgują jego szał. Wojtku! Zatrzymaj się! Staje, wodzi błędnym wzrokiem, warczy jak pies.

96

Ileż to już miał za sobą podobnych tułaczek nieszczęsny Wojtek, kiedy nie mogąc znieść targających nim uczuć, a nie mając ochoty na towarzystwo, wędrował przed siebie, nieraz całymi godzinami. Te łazęgi przynosiły mu ukojenie, słodką namiastkę szczęścia. Pamięć podsuwa mu stały temat rozmyślań w tamtym czasie: czy zawsze będzie tak cierpiał? Jeszcze wczoraj śmiało mógłby powiedzieć, że nie ma powrotu do ponurej przeszłości, jest nowym, lepszy człowiekiem. Mężem kochającej żony! A dziś? Idzie przed siebie z nieprzytomnym wzrokiem, w mieście, do którego przysiągł sobie nigdy nie wracać, szukając człowieka, przed którym poniekąd uciekł. Właściwe powinien wrócić do poszukiwań Tytusa, na przykład ruszyć w stronę, skąd dobiega uliczna muzyka (43), zamiast iść przed siebie jak zombie. Gdzie właściwie jest? Czyżby…? Tak! Poznaje tę okolicę! Stare, zapuszczone blokowisko, jedno z pierwszych zbudowanych w mieście po wojnie, głównie dla robotników tłumnie przybyłych z okolicznych wsi do pracy w wyrastających jak grzyby po deszczu fabrykach. Otoczone, niczym murem, panelami dźwiękochłonnymi pobliskiej wylotówki, niedoinwestowane, pustoszejące, z kłującymi niebo iglicami dziesięciopiętrowych bloków jak wystające żebra szkieletu. Miejsce o zasłużenie złej sławie. Czasem, bardzo rzadko, odwiedzał te tereny w towarzystwie Tytusa, który miał przyjaciela zadekowanego w tutejszym bajzlu (21), ulokowanym w przeznaczonym do wyburzenia biurowcu, tak zwanym Bablu. To był dla większości rezydentów tego ponurego miejsca ostatni przystanek przed złotym strzałem. Dobry Człowiek nigdy nie był w tej okolicy sam i nawet teraz, w pełnym świetle dnia, odczuwa silny niepokój. A jednak idzie dalej przed siebie. Zawróci?

97

Wrócił Wojtek do mieszkania Tytusa, ponownie zastając je pustym. Siada na podłodze, kryje twarz w dłoniach, ale ten filmowy gest brzydzi go, bo skórę ma tłustą, brudną od marszu. Wstaje, niewiele myśląc rusza ku łazience, gdzie zaczyna napełniać wannę wodą (brak prysznica!). Ma szczęście, mieszkanie posiada luksus ciepłej wody z sieci, więc brak piecyka nie przeszkodzi mu w upragnionej odprężającej kąpieli. Przeszukuje wszystko, aby znaleźć choćby mydło. I tym razem dopisuje mu szczęście, mała kosmetyczka leży wciśnięta gdzieś pomiędzy komplet Biblii różnych wydań i wyznań. Zrzuca z siebie odzież i nie skąpiąc żelu, namydla się cały, kuląc jakoś ciało w przyciasnej wannie. Woda zmywa z niego zmęczenie, brud i gniew, uwalnia myśli od niewoli rzeczywistości, Wojtek marzy. Pozwólmy mu na to!

Po skończeniu tej satysfakcjonującej ablucji, nie mogąc odszukać czystego ręcznika, kładzie się po prostu nago na gazetowej podłodze, patrząc w rozgwieżdżony sufit. Dziwi się, że nigdzie nie widać śladów po spożytych napojach energetyzujących, prawdziwie ukochanym nałogu Tytusa. Zdołał go zwalczyć? Patrząc na stan jego mieszkania, ciężko jakoś myśleć o tym człowieku w kategoriach kogoś, kto dba o siebie. Zawsze powtarzał przecież, że żadna siła nie pozbawi go tej rozkoszy długoletniego samobójstwa, haratania sobie bebechów tym przepysznym napojem, który dawno już przestał być mu potrzebny jako pobudzacz. Wręcz przeciwnie, bez nich nie mógł funkcjonować na co dzień, potrzebował najmniej puszki lub dwóch „na rozruch”, o poranku. Najlepiej na czczo albo do śniadania. Potem kontrolny strzał w południe, „dla utrwalenia” i „coś na wieczór”. Potrafił odstawiać alkohol na długie miesiące, ale bez energetyków po trzech dniach skomlał o piekielnej migrenie i leciał do sklepu po zapas. Wiedziony dziwnym impulsem (moją wolą) Wojtek wstaje i spogląda na regały, szukając czegoś zawzięcie. W końcu sięga radośnie po zeszyt z wściekle różową okładką, prezent, jaki sprawił Tytusowi przy jakiejś okazji z prośbą, aby notował w nim wszystkie próby zwalczenia nałogu. Kartki roją się od setek dat, okresów dwu, czasem tylko trzy lub czterodniowych, ale ostatni zapis, sprzed trzech i pół roku nie ma zakończenia. Obok widnieje napis wykonany grubym markerem, podkreślony smugą wyglądającą na zaschłą krew. Głosi on:

DROGA WIELKIEGO psa WYMAGA POŚWIĘCEŃ NAWET NAJWYŻSZYCH!

Pismo jest straszliwie koślawe, ledwo czytelne, a całość sporządzona chyba w wielkim pośpiechu. Wojtek kartkuje dalej, ale po kilku pustych stronach ciągnie się, aż do końca zeszytu, jedno tylko słowo, wysokie na parę centymetrów, powtarzane obsesyjnie raz za razem, bez żadnych znaków przestankowych czy nawet odstępów:

piespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiespiess

!

Wykrzyknik na ostatniej stronie znów wygląda na wymalowany krwią. Rozbrzmiewa szczęk klucza w zamku, drzwi otwierają się z rozmachem, a do środka wkracza Tytus, zdumiony widokiem nagiego Wojtka przysłaniającego przyrodzenie wściekle różowym zeszytem. Przybyły znienacka gospodarz ubrany jest w powłóczyste lniane szaty przepasane szeroką, błękitną szarfą, a długie, rozpuszczone włosy i imponująca broda dopełniają żywego obrazu świętego męża. A raczej jego żałosnej parodii, bowiem wyzierające spod zwojów szaty bojówki moro i wypchana zakupami siatka z logo pobliskiego marketu zadają kłam temu wizerunkowi. Buty - wysokie, na koturnie, kobiece i zdobne w plastikowe złocenia i szklane „diamenciki” - dopełniają całości wrażenia ostatecznego szaleństwa. Tytus milczy, wchodzi, zamyka za sobą drzwi i spokojnie wyładowując zakupy wprost na podłogę, czeka aż również milczący Wojtek coś na siebie włoży. Dopiero wtedy Tytus krzyczy:

– CZEŚĆ, WOJTEK!

Głos ma zachrypnięty od nieużywania, oczy mętne, patrzące jakby zupełnie na wskroś Dobrego Człowieka. Ściąga swoje lśniące koturny, siada pośpiesznie składając nogi do pozycji kwiatu lotosu i wskazuje miejsce obok, nakazując:

– Siadaj i słuchaj, mamy mało czasu. Właściwie jesteś tutaj na sam koniec, ale to dobrze, liczyłem na to! Opowiem ci w wielkim skrócie drogę wielkiego psa, a jeśli przerwiesz mi, to przysięgam ci, PRZYSIĘGAM, zabiję cię gołymi rękami.

Wojtek nie ma zamiaru prowokować szaleńca, spełnia jego prośbę. Szczęśliwy Tytus zaczyna więc swoją opowieść. Posłuchajmy jej! (75)

98

Jedni mawiają, że człowieka można poznać tylko poprzez pryzmat kontaktu z innymi, lecz są i tacy, którzy twierdzą przeciwnie, a zatem: to, kim jesteśmy ujawnić może tylko poznanie samego siebie, bez udziału czynników zewnętrznych. Jak to jest? I czy w ogóle musi być tak albo nie, zero/jeden, bez odcieni szarości? Tytus od zawsze unikał ludzi, chociaż dla postronnego obserwatora wydawać by się mogło, że wręcz do nich lgnie. Niemniej Wojtek, znający swego przyjaciela już od brzemiennych w skutkach lat adolescencji, widział dobrze liczne sploty okoliczności stawiające Tytusa pośród ludzi, imprezującego jeno ciałem, z myślami skrytymi bezpiecznie gdzieś w sobie tylko znanym miejscu. Traktował świat jak badacz, obserwował, oceniał, wyciągał wnioski. Antropolog terenowy, z dala od własnego biurka, zza którego jego poprzednicy widzieli i opisywali rzeczywistość, bazując jedynie na relacjach innych. Niemniej tęsknił za owym biurkiem stale, lecz pomny na bezsens działania zza jego blatu zmuszony był tkwić razem z obiektem swoich badań, próbować spoglądać ich oczyma. Trwożył go ten widok niezmiernie! Tak było kiedyś.

Teraz jak jest? Obserwacja dobiegła końca, Tytus wrócił za biurko? Najwyraźniej. I stworzył dla siebie ów gabinet osobliwości. Gabinet osobliwości! Samotności. Samotności zbyt głośnej, chciałoby się rzec w ślad za Mistrzem. Wojtek zaznał w swoim życiu podobnej pustki, kiedy po opuszczeniu przed siedmiu laty miasta zamieszkał hen, daleko na północy, obcy w obcym miejscu. Tkwiąc po samą szyję (a i to stojąc na palcach) w bagnie samotności, radował się każdym przelotnym kontaktem z drugim człowiekiem, nawet dotykiem kasjerki, jeśli podała mu resztę na wyciągniętą dłoń, a nie podstawkę. Tyle tylko, że to był on, Dobry Człowiek, istota ze wszech miar społeczna. Tytus nie grał introwertycznej komedii, jego niechęć dla ludzi nie była pozą, lecz szczerym modus vivendi. Tak więc postawił na swoim i oto gołym okiem widać tego skutki. Wojtek siada w kojcu, potem kładzie się w nim, podwija kończyny, pozwala opaść powiekom.

– Skoro bycie człowiekiem tak go rani, to co złego w byciu psem? – mruczy.

Tytus kocha koty! A psy ledwie toleruje, dlaczego więc postanowił być jednym z nich? I kim tak naprawdę jest TERAZ Tytus? Człowiek składa się w znacznej mierze z wody i tak jak ona, jego natura jest niestała, płynna, zmienna, niemożliwa do utrwalenia. Pewne cechy pozostają dosyć trwałe, lecz sam sobie powiedz, czy prawdziwie dogadałbyś się z sobą samym sprzed dziesięciu laty? Dwudziestu? A Ty i Ty rozdzieleni półwieczem? Sam Wojtek wie, jak bardzo się zmienił od chwili, kiedy regularnie bywał w tym mieszkaniu, podówczas typowej norze samotnego faceta przed trzydziestką. Nie ma na świecie nic stałego, nawet gwiazdy gasną, nawet one! I co właściwie daje Tytusowi samotne życie w takich psich warunkach? Upragniony Spokój? Zapewne, ale czy to spokój prawdziwy (88), czy jedynie tłumiony gniew (84)? Wojtek dobrze pamięta, kiedy pewnego razu popełnił niewyobrażalne faux pas, z roztargnienia składając Tytusowi urodzinowe życzenia, czego ten szczerze nienawidził. Dzień później dostał od rozwścieczonego jubilata kartkę z napisanym (ponoć) jego krwią wierszem:

Kto ja jestem?

Człowiek mały,

Co sam z siebie zwykł dworować,

Żartem rozpacz maskować.

Dziad nad dziady,

Lubi ze słów swych szarady

Tworzyć.

Słowem bawi się zboczeniec,

Niczym harem dziewic

Tańczą słowa w mym umyśle,

Chyba zaraz się zachłyśnie

Słowem ten myśliciel,

Murów świata on burzyciel,

On odważny, on nie trwożny,

On nie możny słowa dobyć,

Gdy ktoś go nazwie po

Imieniu.

99

Istotnie, słyszany przez Wojtka sygnał pochodził od karetki, która to pojechała dalej w świat. I cóż z tego? Naszego bohatera zgarnia nadbiegający właśnie patrol krążący po okolicy i wyłapujący źle zaparkowane pojazdy. Aresztowany za niszczenie mienia, wyjaśnia powód, dla którego nie ma przy sobie dokumentów.

Tego samego dnia policjanci odwiedzają Tytusa, który oddaje rzeczy Wojtka, tłumacząc przy tym, że wcale ich nie przywłaszczył. Łże jak z nut, opowiadając o tym, jak jego kompan sam zostawił je na przechowanie i gdzieś zniknął. Wierzą mu, tak dla świętego spokoju. Wojtek opuszcza areszt dopiero rankiem następnego dnia i wraca nareszcie do domu. Przykra sprawa zdemolowania auta ciągnie się jeszcze kilka miesięcy, ale po zawarciu ugody z właścicielem, dobiega końca. Żona długo nie może wybaczyć Wojtkowi zniknięcia bez słowa na dwa dni, a sprawy nie polepszają szalejące na skutek ciąży hormony. W końcu następuje pojednanie, ale głęboka rysa tego konfliktu pogłębia się z czasem coraz bardziej. Niemniej Wojtek przeczuwa, że będą ze sobą pomimo tego, „dla dobra dziecka”. Chyba tak też było z jego rodzicami, ludźmi żyjącymi pod jednym dachem obok siebie, mijającymi się, emocjonalnie zaangażowanymi tylko podczas kolejnych awantur. Czy z nim będzie tak samo?

Rodzi mu się syn, któremu nadaje imię Tytus pomimo początkowych oporów żony. Niemniej nie zna ona dokładnie historii życia męża, nie wie nic o ciążącym nad tym imieniu mrokiem. Zgadza się. Dlaczego Wojtek zdecydował się na coś takiego? Kto go tam wie! My dajemy mu już spokój, czas się pożegnać. Wspólnie doprowadziliśmy go do tego momentu, co dalej pocznie ze swoim życiem? To już jego sprawa!

Table of Contents

3

96

46

98

19

68

17

59

1

60

27

43

30

97

82

10

13

8

16

22

94

55

67

35

32

85

65

29

37

66

47

7

99

51

73

86

42

92

18

64

44

31

53

4

58

75

56

70

2

71